سرمایهگذاری ۱۳۰ میلیون پوندی بریتانیا برای خودروهای بدون آلایندگی در مقابل کاهش سهمیه بنزین در ایران
به گزارش نرخ روز، مسئله مصرف سوخت در کشورهای مختلف را میتوان از دو منظر متفاوت بررسی کرد: یا مصرفکننده را به کاهش مصرف وادار کنیم، یا خودروهایی تولید کنیم که اساساً نیاز کمتری به سوخت داشته باشند. بریتانیا در رویکرد اخیر خود مسیر دوم را برگزیده است. دولت این کشور اعلام کرده که نزدیک به ۱۳۰ میلیون پوند برای پیشبرد فناوریهای خودروهای بدون آلایندگی سرمایهگذاری خواهد کرد. این بودجه از طریق برنامه DRIVE35 به شرکتهای خودروسازی و شرکای تحقیق و توسعه اختصاص مییابد تا فناوریهای نوین خودروهای پاک را از مرحله پژوهش و توسعه به تولید انبوه برسانند. نکته حائز اهمیت این است که این ۱۳۰ میلیون پوند صرف خرید خودرو برای مردم یا پرداخت یارانه مستقیم به مصرفکنندگان نمیشود. هدف، سرمایهگذاری مستقیم در صنعت خودرو، از توسعه فناوری و خطوط تولید گرفته تا زنجیره تامین است. دولت بریتانیا اظهار داشته که این سرمایهگذاری از بیش از ۱۸۰۰ فرصت شغلی حمایت کرده و هزاران شغل دیگر در زنجیره تامین را نیز تحت تاثیر قرار خواهد داد. تقریباً ۵۰ میلیون پوند از این بسته به پروژههایی اختصاص یافته که به شرکتها کمک میکند فناوریهای خودروهای بدون آلایندگی را در مقیاس تجاری تولید کنند و در نهایت به کاهش هزینه خودروهای برقی برای مصرفکننده منجر شود. این رقم زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که بدانیم برنامه جدید، بخشی از یک طرح گستردهتر به نام DRIVE35 است. بریتانیا در چارچوب این برنامه تا سال ۲۰۳۵ حدود ۴ میلیارد پوند برای تسریع برقیسازی صنعت خودرو در نظر گرفته است. در واقع، دولت به جای اینکه صرفاً از خودروسازان بخواهد خودروهای کممصرفتر و برقی تولید کنند، بخشی از هزینههای گذار تکنولوژیک این صنعت را نیز تامین میکند. حتی برای توسعه کارخانهها و ظرفیت تولید فناوریهای خودروهای بدون آلایندگی، یک صندوق ۱۵۰ میلیون پوندی پیشبینی شده که قرار است با سرمایهگذاری بخش خصوصی همراه شود. هدف این صندوق، توسعه ظرفیت تولید، افزایش بهرهوری و تقویت زنجیره تامین خودرو در بریتانیاست. به این ترتیب، سیاستگذار انگلیسی مسئله مصرف سوخت و آلایندگی را تنها یک موضوع مرتبط با رفتار راننده نمیبیند. خود خودرو، فناوری موتور، باتری، زنجیره تامین و کارخانه نیز بخشی از این مسئله هستند. اما در ایران، صورت مسئله تا حد زیادی متفاوت دنبال میشود. سیاستگذار برای کنترل مصرف بنزین در ماههای اخیر بیشتر به سمت سهمیهبندی و قیمتگذاری حرکت کرده است. سهمیه بنزین سههزار تومانی خودروهای شخصی در ابتدای سال ۱۴۰۵ از ۱۰۰ لیتر به ۷۰ لیتر کاهش یافت و در مردادماه به ۵۰ لیتر رسید. همزمان، موضوع قیمت بنزین غیرسهمیهای نیز همچنان محل بحث بوده است. یعنی در یک سو، بریتانیا میلیاردها پوند برای تغییر فناوری خودرو و زیرساخت صنعتی هزینه میکند تا خودروهای آینده مصرف سوخت فسیلی نداشته باشند یا آلایندگی بسیار کمتری ایجاد کنند؛ در سوی دیگر، در ایران بخش قابل توجهی از سیاست کاهش مصرف از طریق محدود کردن میزان سوخت در دسترس مصرفکننده پیگیری میشود. البته این دو کشور از نظر وضعیت صنعت خودرو، منابع مالی، ساختار اقتصادی و دسترسی به فناوری قابل مقایسه مستقیم نیستند. ایران با تحریم، محدودیت منابع ارزی و مشکلات متعدد در صنعت خودرو مواجه است. بنابراین، انتظار سرمایهگذاری چهار میلیارد پوندی از صنعت خودروی ایران منطقی نیست. اما تفاوت در نگاه سیاستگذاری قابل مقایسه است. در یک مدل، دولت میگوید مصرف زیاد است، پس سهمیه را کاهش بده یا قیمت را افزایش بده. در مدل دیگر، دولت میگوید مصرف و آلایندگی بالاست، پس باید فناوری خودرو را تغییر داد، تولیدکننده را برای این تغییر تجهیز کرد، روی تحقیق و توسعه سرمایه گذاشت و هزینه این تحول را تا حدی با بخش خصوصی تقسیم کرد. این تفاوت نگاه از یک جهت اهمیت بیشتری پیدا میکند. اگر بخش بزرگی از خودروهای موجود، به دلیل فناوری قدیمی و بهرهوری پایین، سوخت زیادی مصرف کنند، صرفاً گران کردن بنزین مشکل را حل نمیکند. قیمت بالاتر ممکن است مصرف بخشی از مردم را کاهش دهد، اما خودروی پرمصرف همچنان پرمصرف باقی میماند. در مقابل، سرمایهگذاری روی فناوری میتواند به مرور ساختار مصرف را تغییر دهد. اگر خودروساز بتواند موتورهای کممصرفتر، خودروهای هیبریدی، برقی و فناوریهای جدید مدیریت انرژی را با قیمت مناسب تولید کند، کاهش مصرف از سمت محصول اتفاق میافتد، نه فقط از سمت جیب مصرفکننده. حتی بریتانیا در شرایطی این سرمایهگذاری را انجام میدهد که صنعت خودروی این کشور با فشارهای جدی برای گذار به خودروهای برقی مواجه است و درباره سرعت این گذار نیز اختلاف نظر وجود دارد. با این حال، دولت مسیر سرمایهگذاری در فناوری و زنجیره تولید را کنار نگذاشته است. در نهایت، بحث فقط درباره ۱۳۰ میلیون پوند بریتانیا یا قیمت هر لیتر بنزین در ایران نیست. بحث این است که وقتی یک کشور با مسئلهای مثل مصرف بالای سوخت مواجه میشود، آیا سیاستگذار باید عمدتاً هزینه این ناکارآمدی را به مصرفکننده منتقل کند یا بخشی از منابع را صرف تغییر فناوری و ساختار صنعتی کند؟ جمعبندی نرخ روز: بریتانیا با سرمایهگذاری ۱۳۰ میلیون پوندی در فناوریهای خودروهای بدون آلایندگی، رویکردی بلندمدت برای کاهش مصرف سوخت و آلایندگی در پیش گرفته است. این سرمایهگذاری بخشی از برنامه ۴ میلیارد پوندی تا سال ۲۰۳۵ برای برقیسازی صنعت خودرو است. در مقابل، ایران با کاهش سهمیه بنزین به ۵۰ لیتر، عمدتاً از طریق محدودیت دسترسی مصرفکننده به مدیریت مصرف میپردازد. این تفاوت در فلسفه سیاستگذاری نشان میدهد که آیا بار ناکارآمدی بر دوش مصرفکننده قرار میگیرد یا دولت در تغییر ساختار صنعتی و فناوری سرمایهگذاری میکند.
