پیمان دفاعی سهجانبه عربستان، ترکیه و پاکستان؛ آیا تقابلی با ایران شکل میگیرد؟
به گزارش نرخ روز، امضای رسمی پیمان دفاعی سهجانبه میان عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان در مکه مکرمه، ابعاد جدیدی به تحولات منطقه بخشیده است. این پیمان که دومین ارتش بزرگ ناتو (ترکیه)، تنها قدرت هستهای جهان اسلام (پاکستان) و خادم حرمین شریفین (سعودی) را در قالب یک «بند دفاع جمعی» گرد هم آورده، واکنشی مستقیم به آسیبپذیری شدید ریاض در برابر پاتکهای موشکی، پهپادی و انسداد شریانهای بابالمندب و هرمز تلقی میشود. این توافق و محدودیتهای عملیاتی آن در سه محور اصلی قابل بررسی است.
نخست، نمادگرایی مذهبی، نگرانیها و شکافها. امضای این توافق در روز جمعه و در شهر مکه، پیام نمادین پررنگی از سوی سه قدرت بزرگ اهل سنت دارد؛ هرچند مقامات سعودی تاکید کردهاند که این اقدام به معنای تشکیل بلوک فرقهای نیست. با این حال، پژوهشگرانی چون گالیا لیندنشتروس از انستیتو تحقیقات امنیت ملی رژیم صهیونیستی (INSS) هشدار میدهند که این ائتلاف میتواند جبهه نظامی جدیدی در برابر رژیم صهیونیستی بگشاید و به دلیل ابعاد هستهای احتمالی میان اسلامآباد، آنکارا و ریاض، روند عادیسازی روابط (پیمان ابراهیم) را با بنبست مواجه سازد. از سوی دیگر، بورجو اوزچلیک (از انستیتو RUSI) اشاره میکند که این پیمان با دکترین ترامپ برای «تقسیم بار مسئولیت امنیتی منطقه» همخوانی دارد.
دوم، انگیزه ریاض از ایجاد بازدارندگی چندلایه. ریاض که میان دکترین انسداد هرمز توسط ایران، تهدیدات انصارالله در بابالمندب و رفتارهای غیرقابلپیشبینی کاخ سفید تحت فشار قرار گرفته، علاوه بر اعلام ائتلاف چندملیتی دفاع دریایی سرخ، این پیمان سهجانبه را نهایی کرد. حضور اسکادرانهای جنگنده و سامانههای پدافند چینی پاکستان در پایگاههای سعودی، و احتمال استقرار نیروها و شناورهای ترکیه در جبلالطارق شرق آفریقا (سومالی)، گواهی بر تلاش عربستان برای جبران خلاءهای نظامی است.
سوم، اراده برای درگیری مستقیم با ایران. با استناد به دیپلماتهای برجسته منطقه، پاسخ به امکان ورود مستقیم ترکیه یا پاکستان به درگیری نظامی با ایران یا انصارالله، قطعاً «خیر» است. دیپلماتها این پیمان را با اشتباهات محاسباتی اولیه در تشکیل شورای همکاری خلیج فارس (۱۹۸۱) مقایسه میکنند. آنکارا و اسلامآباد با داشتن روابط پیچیده اما باثبات با تهران، هرگز ارتش خود را در خط مقدم مواجهه با ایران قرار نخواهند داد. هدف واقعی این دو کشور، بهرهمندی از کمکهای مالی کلان سعودی برای اقتصادهای بحرانزدهشان و نمایش قدرت منطقهای است؛ نه ورود به یک نبرد ویرانگر جدید.
جمعبندی نرخ روز
پیمان دفاعی سهجانبه عربستان، ترکیه و پاکستان با هدف تقویت بازدارندگی ریاض در برابر تهدیدات منطقهای امضا شده است. این توافق ابعاد نمادین و ژئوپلیتیکی مهمی دارد و نگرانیهایی را در برخی محافل ایجاد کرده است. با این حال، دیپلماتهای منطقه معتقدند که ترکیه و پاکستان به دلیل روابط باثبات با ایران و منافع اقتصادی، تمایلی به ورود به درگیری نظامی مستقیم با تهران ندارند و هدف اصلی آنها کسب حمایتهای مالی از عربستان است.
