آیا تنگه بابالمندب دومین کارت خطرناک ایران در رویارویی با غرب است؟
به گزارش نرخ روز، درحالیکه برخی مقامات در اسرائیل نگران تحتالشعاع قرار گرفتن موضوعات دیگر در رابطه با ایران از سوی ایالات متحده، به دلیل اهمیت یافتن موضوع تنگه هرمز هستند، احتمال افزوده شدن تنگه بابالمندب به منطقه درگیریها افزایش مییابد.
پس از آنکه رفتوآمد کشتیها در تنگه هرمز مختل شد، اکنون ایران نشان میدهد که ممکن است خطرناکترین کارت خود را نیز به بازی بگذارد: با کمک متحدان حوثی خود در یمن برای بستن تنگه بابالمندب، گشودن جبههای تازه علیه واشنگتن و به خطر انداختن دو شاهراه حیاتی انرژی جهان.
در حال حاضر، شواهدی از تصمیم برای آغاز یک جنگ تمامعیار وجود ندارد؛ اما تکرار حملات و شکست مذاکرات میتواند به آرامش نسبیای که از سال ۲۰۲۲ برقرار بوده پایان دهد.
درحالیکه حملات در داخل ایران شدت گرفته و حملات انصارالله نیز همزمان افزایش یافته، تحلیلگران میگویند تهران دامنه درگیری را گسترش داده و در تلاش است با فراتر بردن تهدید علیه تجارت جهانی و عرضه انرژی از خلیج فارس، فشار بیشتری بر واشنگتن وارد کند.
ایران پیشتر با مختل کردن آمدوشد کشتیها در تنگه هرمز، قدرت مهمترین دارایی راهبردی خود را به نمایش گذاشته است. اکنون به نظر میرسد آماده است دومین نقطه فشار را در بابالمندب فعال کند؛ آبراه باریکی که دریای سرخ را از طریق خلیج عدن به اقیانوس متصل میکند و صادرات نفت عربستان و بخش قابل توجهی از کشتیرانی جهانی از آن عبور میکند.
یک مقام ارشد یمنی هشدار داده که نیروهای مسلح این کشور آمادهاند تنگه بابالمندب را ببندند؛ اقدامی که به گفته او، در صورت ادامه حملات عربستان به یمن، میتواند قیمت نفت را تا ۲۰۰ دلار در هر بشکه افزایش دهد. این اظهارات در گزارشی از یک شبکه داخلی منتشر شد.
محمد الفرح، عضو دفتر سیاسی جنبش انصارالله، گفت واشنگتن، عربستان سعودی را به حمله به یمن تحریک میکند و چنین اقدامی هرگز به سود ایالات متحده نخواهد بود. او هشدار داد: «اگر وضعیت کنونی تشدید شود، تنگه بابالمندب و تنگه هرمز در قالب یک ائتلاف عملیاتی بسته خواهند شد. در آن صورت قیمت نفت در یک شوک هولناک به ۲۰۰ دلار در هر بشکه خواهد رسید.»
تحلیلگران میگویند اگر تنگه هرمز قدرتمندترین اهرم راهبردی تهران باشد، بابالمندب شاید آخرین ذخیره مهم راهبردی ایران محسوب شود.
فواز جرجس، استاد مطالعات خاورمیانه، گفت: «ایران آماده است تا آخرین حد پیش برود.» به گفته او، تهران میخواهد به واشنگتن نشان دهد که قادر است همزمان هر دو گلوگاه راهبردی را تهدید کند و بدین ترتیب، درگیری را از یک رویارویی دوجانبه به تهدیدی علیه مسیرهای دریایی که تجارت جهانی انرژی بر آنها استوار است، تبدیل کند. او افزود: «اکنون تهران هم در سطح نزدیک و هم در سطح گسترده در حال تشدید تنش است. پیام این است که نه تنها هرمز، بلکه بابالمندب نیز در معرض خطر قرار دارد.»
به گفته تحلیلگران، خطر اصلی نه بازگشت فوری به یک جنگ تمامعیار، بلکه روندی تدریجی و مداوم موسوم به «گسترش تدریجی مأموریت» (Mission Creep) است؛ روندی که در آن هر یک از طرفها بدون ورود به رویارویی مستقیم، سطح تنش را بهتدریج افزایش میدهد.
با گسترش درگیری از خلیج فارس به دریای سرخ، تهدید فزاینده علیه تجارت جهانی و عرضه انرژی ممکن است فشار بر واشنگتن و تهران را برای بازگشت به میز مذاکره افزایش دهد؛ پیش از آنکه دو گلوگاه اصلی انتقال نفت جهان به میدان اصلی این منازعه تبدیل شوند.
دنیس راس، مذاکرهکننده پیشین آمریکا در امور صلح خاورمیانه، گفت از دیدگاه واشنگتن: «مسئله این است که چگونه میتوان محاسبات ایران را بهگونهای تغییر داد که دوباره آماده گفتوگو شود؛ نه فقط برای مذاکره، بلکه برای دستیابی به توافقی که برایش قابل قبول باشد.»
حوثیها پیشتر نیز نشان دادهاند که قادرند تجارت جهانی را از طریق بابالمندب مختل کنند. پس از آغاز جنگ غزه در اکتبر ۲۰۲۳، این گروه مورد حمایت ایران حملاتی را در دریای سرخ آغاز کرد و اعلام کرد که کشتیهای مرتبط با اسرائیل را در حمایت از فلسطینیان هدف قرار میدهد.
این کارزار موجب شد شرکتهای بزرگ کشتیرانی مسیر کشتیهای خود را از جنوب آفریقا تغییر دهند؛ اقدامی که هزینههای حملونقل را افزایش داد و همچنین به حملات هوایی آمریکا و بریتانیا و تشکیل یک مأموریت دریایی چندملیتی برای حفاظت از کشتیرانی انجامید.
آندریاس کریگ، استاد ارشد دانشکده مطالعات امنیتی کالج کینگ لندن، تهدید اخیر حوثیها را «گزینه هستهای دیگر» ایران پس از هرمز توصیف کرد؛ گزینهای که به گفته او، تنها زمانی مورد استفاده قرار خواهد گرفت که تهران به این نتیجه برسد که بازگشت به جنگ تمامعیار پرهیزناپذیر شده است. او هشدار داد اگر واشنگتن حملات خود به زیرساختهای حیاتی ایران را تشدید کند، تهران ممکن است در پاسخ از متحدان یمنی خود برای بستن بابالمندب استفاده کند و شوک اقتصادی ناشی از اختلال در تنگه هرمز را دوچندان سازد.
عبدالعزیز صقر، رئیس مرکز پژوهشهای خلیج فارس مستقر در عربستان، میگوید که کشورهای حوزه خلیج فارس بیش از پیش به این نتیجه رسیدهاند که دیپلماسی با ایران به مرزهای خود رسیده است؛ هرچند هرگونه رویارویی گستردهتر هزینههای سنگینی برای منطقه به همراه خواهد داشت.
او گفت: «هم پیروزی ایران و هم شکست ایران، پیامدهایی برای منطقه دارد.» او گفت حوثیها توانایی مختل کردن عبور و مرور کشتیها از بابالمندب را دارند، اما بعید است بدون هماهنگی با تهران دست به تشدید تنش بزنند. به گفته او، هرگونه اقدام حوثیها برای تهدید کشتیرانی میتواند واکنش نظامی گستردهتر آمریکا و متحدانش را در پی داشته باشد.
در این شرایط، یک گزارشگر گفته درحالیکه ترامپ بازگشایی تنگه هرمز را در اولویت خود قرار داده، اسرائیل نگران بازسازی برنامه هستهای ایران و حفظ تهدید موشکهای بالستیک است.
اسرائیل نگران است که ایالات متحده تمرکز اصلی خود را بر تنگه هرمز گذاشته و برنامه هستهای ایران را به حاشیه براند. همچنین اسرائیل بیم آن دارد که ایران در حال بازسازی تأسیسات هستهای خود باشد و آمریکا نیز اراده کافی برای جلوگیری از این روند را نداشته باشد.
منابع امنیتی اسرائیل اعلام کردند که ایالات متحده در زمینه برنامه هستهای ایران، همان میزان قاطعیتی را که برای تضمین آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز نشان میدهد، از خود بروز نمیدهد. به گفته این منابع، ایران با درگیر نگه داشتن آمریکا از طریق درگیریهای نظامی دورهای، در پی خرید زمان برای ترمیم تأسیسات آسیبدیده هستهای خود، از جمله مراکزی است که ذخایر اورانیوم با غنای تسلیحاتی در آنها نگهداری میشود.
یک منبع اطلاعاتی اسرائیل که نخواست نامش فاش شود، گفت: «همه چیز به هرمز خلاصه شده است. دیگر هیچکس درباره مسئله هستهای صحبت نمیکند. این بدترین نتیجه ممکن برای ماست.» این مقام افزود: «ترامپ نه صبر و حوصله و نه تمرکز لازم برای یک رویارویی طولانیمدت را دارد، بهویژه اکنون که انتخابات میاندورهای کنگره نزدیک شده است. شاید دیگر خیلی دیر شده باشد.»
به گفته منابع امنیتی، اسرائیل معتقد است که ایران همچنان اندوخته قابل توجهی از موشکهای بالستیک در اختیار دارد که قادر به هدف قرار دادن اسرائیل هستند و تهران این موشکها را برای احتمال ازسرگیری جنگ با حزبالله لبنان یا درگیری مجدد با آمریکا و اسرائیل حفظ کرده است.
اگرچه احتمال متقاعد کردن ترامپ به پذیرش موضع اسرائیل اندک است، اما به گفته نزدیکان نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل همچنان امیدوار است فرصت دیگری برای گفتوگو با رئیسجمهور آمریکا پیدا کند تا به او بگوید که ایالات متحده نباید به آن بیاعتنا باشد.
یک منبع نظامی اسرائیلی وضعیت کنونی را جنگی فرسایشی توصیف کرد که هیچ چشمانداز روشنی برای پایان آن وجود ندارد. او که نخواست نامش فاش شود، گفت: «ایرانیها یکی دو نفتکش را هدف قرار میدهند. آمریکاییها نیز اهداف نسبتاً کماهمیتی را در جنوب ایران بمباران میکنند، اما از حمله به تهران و زیرساختهای اصلی خودداری میکنند. در مقابل، ایران با شلیک موشک به سمت بحرین، کویت، امارات و حتی اردن و عمان پاسخ میدهد.»
وی افزود: «در همین حال، ارتش آمریکا اعلام میکند که تنگه هرمز باز است، اما ایران اصرار دارد که کنترل این آبراه را در اختیار دارد. این وضعیت همینطور ادامه پیدا میکند. این یک رویارویی کمشدت است که به هدف اصلی جنگ، یعنی دلیلی که ما به خاطر آن وارد جنگ شدیم، کمکی نمیکند.»
مقامهای اسرائیلی بهویژه نگران آن هستند که دولت آمریکا تصمیم گرفته واقعیت موجود را نادیده بگیرد. یک منبع ارشد دیپلماتیک اسرائیل که او نیز نخواست نامش فاش شود، گفت: «وقتی آنها میگویند تنگه باز است، درست مثل این است که ما بگوییم ورودی غزه باز است. اینکه بتوانید وارد شوید، به این معنا نیست که زنده هم از آن خارج خواهید شد.» این منبع افزود که ترامپ بعید است پیش از انتخابات میاندورهای، خطر ورود به یک جنگ تمامعیار دیگر را بپذیرد. او گفت: «ترامپ ممکن است به سادگی تصمیم بگیرد کنترل نسبی ایران بر تنگه هرمز، یا حتی نوعی دریافت عوارض از سوی ایران را بپذیرد؛ به شرط آنکه این مسئله به او امکان دهد این دردسر را پشت سر بگذارد.»
جمعبندی نرخ روز
با توجه به تشدید تنشها در خاورمیانه، ایران از طریق متحدان خود در یمن، تهدید به بستن تنگه بابالمندب کرده که میتواند به افزایش چشمگیر قیمت نفت منجر شود. این اقدام، در کنار اختلال در تنگه هرمز، فشار بر تجارت جهانی انرژی را دوچندان میکند. در این میان، اسرائیل نگران است که تمرکز آمریکا بر امنیت تنگهها، باعث غفلت از برنامه هستهای ایران شود و فرصت بازسازی آن را فراهم آورد.
