بررسی امکان دور زدن تنگه هرمز و محدودیت‌های مسیرهای جایگزین

به گزارش نرخ روز، در حال حاضر جایگزینی کامل تنگه هرمز امکان‌پذیر نیست، اما می‌توان از اهمیت آن کاست. برخی مسیرهای جایگزین از سال‌ها پیش وجود داشته‌اند؛ از جمله خط لوله «پترولاین» عربستان که نفت را از شرق این کشور به بندر ینبع در ساحل دریای سرخ منتقل می‌کند و ظرفیت انتقال آن به حدود ۷ میلیون بشکه در روز می‌رسد. همچنین، خط لوله کرکوک–جیهان نفت عراق را به ساحل مدیترانه می‌رساند و طرح‌هایی برای توسعه مسیرهای جایگزین در منطقه مطرح شده است. با این حال، این مسیرها با محدودیت‌های جدی مواجه هستند. نخست اینکه خطوط لوله نمی‌توانند جایگزین مسیر دریایی برای انتقال گاز طبیعی مایع (LNG) شوند که برای قطر از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. دوم، ظرفیت خطوط لوله و بنادر با حجم عظیم تجارت دریایی قابل مقایسه نیست؛ پیش از جنگ ۳۹روزه، روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز عبور می‌کرد. در کنار محدودیت‌های فنی، موانع سیاسی نیز قابل توجه هستند. مسیرهای جایگزین می‌توانند وابستگی‌های جدیدی میان کشورهای منطقه ایجاد کنند، زیرا این کشورها برای انتقال انرژی یا کالا ناچار به استفاده از زیرساخت‌های یکدیگر خواهند شد. از سوی دیگر، هماهنگی گمرکی، حمل‌ونقل، ریلی و جاده‌ای و سرمایه‌گذاری مشترک، نیازمند سطح بالایی از همکاری سیاسی است؛ امری که هنوز میان بسیاری از کشورهای منطقه شکل نگرفته است. بنابراین، تنگه هرمز احتمالاً حذف‌شدنی نیست، اما انحصار آن بر مسیر انرژی منطقه می‌تواند به‌تدریج کاهش یابد. جمع‌بندی نرخ روز تنگه هرمز در حال حاضر جایگزین کاملی ندارد، اما می‌توان از اهمیت انحصاری آن کاست. مسیرهای جایگزین موجود مانند خط لوله پترولاین عربستان و کرکوک–جیهان، با محدودیت‌هایی از جمله عدم توانایی انتقال LNG و ظرفیت پایین‌تر نسبت به مسیر دریایی مواجه هستند. علاوه بر چالش‌های فنی، موانع سیاسی و نیاز به همکاری‌های منطقه‌ای گسترده، از دیگر دلایل عدم جایگزینی کامل این تنگه حیاتی محسوب می‌شوند.