چرخش تهران به رویکرد تهاجمی؛ عمان هدف جدید خشم ترامپ

به گزارش نرخ روز، کاخ سفید هفته‌ها پیش وعده داده بود که به امضای توافق با ایران نزدیک شده و عمان می‌تواند در بازگشایی تنگه هرمز نقش مفیدی ایفا کند. اکنون این کشور کوچک حاشیه خلیج فارس خود را در مرکز تلاش‌ها برای پایان دادن به جنگ می‌بیند. با این حال، این توافق همچنان دور از دسترس به نظر می‌رسد و ناامیدی دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، از بن‌بست کنونی او را بر آن داشت تا روز دوشنبه عمان را تهدید به بمباران کرده و ادعا کند که این کشور ممکن است مانعی برای دستیابی به توافق باشد.

ترامپ روز دوشنبه در دفتر بیضی شکل به خبرنگاران گفت: «فکر نمی‌کنم آن‌ها خیلی خوب رفتار کرده باشند و ما به راحتی مانند دیگران با آن‌ها رفتار خواهیم کرد» – هرچند به جزئیات آن‌چه مقامات عمانی انجام داده و باعث خشم او شده، اشاره نکرد.

مقامات آمریکایی گفته‌اند که موضع عمان مبهم است. به گفته مقامات آمریکایی، این مذاکرات در حال پیشرفت است و می‌تواند فشار بر بازار جهانی انرژی را کاهش دهد. اما نگرانی‌های مداومی در دولت ترامپ وجود دارد مبنی بر این‌که عمان می‌تواند به ایران در دستیابی به یک توافق به نفع تهران کمک کند و این امر خشم ترامپ را تشدید می‌کند.

به نظر می‌رسد برخی مقامات در تهران آماده‌اند تا برای کسب امتیازات بیشتر در نبرد کنونی مقاومت کنند و ترجیح می‌دهند موضع تهاجمی خود را حفظ کنند تا ایالات متحده را از انجام مداخلات نظامی جدید منصرف کند.

عمان جدیدترین کشوری است که از نظر ترامپ به دلیل عدم کمک برای پایان دادن به مناقشه ایران خشم او را برانگیخته است. ساعاتی پیش از این ماجرا هم، او در روز یکشنبه دستور داد رزمایش نظامی مشترک ایالات متحده و کره جنوبی متوقف شود زیرا به اعتقاد ترامپ، سئول به باز کردن تنگه هرمز کمک نکرده است. ترامپ با یادآوری گفت‌وگویش با لی جائه میونگ، رئیس‌جمهور کره جنوبی، گفت: «می‌خواهید کمی به ما کمک کنید؟» و سپس تأکید کرد که ایالات متحده در واقع به هیچ کمکی نیاز ندارد. او افزود: «او گفت: «نه، ممنون». «و من گفتم، یک لحظه صبر کنید: ما 39000 سرباز آنجا داریم که از شما در برابر کیم جونگ اون، همسایه بغلی‌تان، محافظت می‌کنند، و شما قرار نیست در یک عملیات نظامی بسیار آسان در ایران به ما کمک کنید؟ این عجیب است».

ترامپ هم‌چنین از این مسئله شکایت دارد که متحدان اروپایی مانند بریتانیا و اسپانیا به اندازه کافی برای مقابله با ایران تلاش نکرده‌اند، که تکرار شکایت متداول او مبنی بر این است که متحدان بیشتر از آنچه به آمریکا می‌دهند، از این کشور می‌گیرند.

اکنون بحثی در داخل دولت ترامپ در مورد نحوه برخورد با عمان در گرفته است. مقامات آگاه گفته‌اند برخی از مشاوران ارشد ترامپ به طور خصوصی عمان را متهم می‌کنند که به جای تلاش برای بهترین توافق ممکن بین واشنگتن و تهران، عمدتاً طرف ایران را می‌گیرد. اما برخی دیگر معتقدند روابط دیرینه عمان با ایران، موهبتی برای روند میانجی‌گری است. به باور این مقامات، ترامپ در حالی که به دنبال مقصر دانستن دیگران برای تلاش برای تکمیل توافق هسته‌ای است، عمان را قربانی می‌کند.

به گفته مقامات آمریکایی، هم‌چنین این نگرانی وجود دارد که توافق ایران و عمان می‌تواند کنترل تهران بر تنگه را تثبیت کند، و این در حالی است که ترامپ به دنبال توافقی است که این آبراه را به طور کامل بازگشایی کند. به گفته استیون کوک، عضو ارشد بخش خاورمیانه در شورای روابط خارجی، ایران عمان را برای طرح مشترک تحت فشار قرار می‌دهد، بنابراین این طرح شبیه به یک پروژه مشروع عبور از تنگه دارد. کوک گفت: «تهدیدهای ترامپ فقط ایرانی‌هایی را که سرسخت‌تر می‌کند».

این دومین بار در سال جاری بود که رئیس‌جمهور ایالات متحده عمان را تهدید می‌کرد. در ماه می مشخص شد که مسقط در مورد همکاری با ایران برای دریافت هزینه برای عبور کشتی‌ها از تنگه صحبت کرده است. ترامپ در آن زمان به خبرنگاران گفت: «یا عمان مانند همه رفتار خواهد کرد، یا ما باید آن‌ها را منفجر کنیم. آن‌ها این را درک می‌کنند. آن‌ها خوب خواهند بود».

جدیدترین تهدید ترامپ علیه عمان، که سال‌هاست مذاکرات بین ایالات متحده و ایران را تسهیل کرده و در ظاهر یک میانجی بی‌طرف است، در حالی صورت گرفت که ترامپ برای رسیدن به اهدافی که در آغاز جنگ تعیین کرده بود، اهرم چندانی در اختیار ندارد. به گفته نیت سوانسون، از پروژه استراتژی ایران در شورای آتلانتیک: «در نهایت، تهدیدات او علیه عمان فقط بازتابی از ناامیدی او از وضعیتی است که ایجاد کرده، جایی که هیچ گزینه خوبی ندارد. او فقط به طور واکنشی حمله می‌کند و این بار عمان در تیررس قرار گرفت».

اظهارات اخیر ترامپ در شرایطی رخ داد که ضرب‌الاجل آتش‌بسی که از پیش هم فروپاشیده بود در روز دوشنبه از راه رسید. به گفته جاستین لوگان، مدیر مطالعات دفاعی و سیاست خارجی در موسسه کیتو: «این توافق عمدتاً نمادین بود، اما نمادها اهمیت دارند». او تأکید کرد که عملکرد اصلی این توافق‌نامه بازگشایی تنگه هرمز، خط کشتیرانی حیاتی در خلیج فارس بود که در طول جنگ بسته شد و ایالات متحده اکنون برای بازگشت به وضعیت خاورمیانه قبل از شروع جنگ، با تمام قوا تلاش می‌کند.

به باور سوانسون، چند گزینه پیش روی ترامپ برای حل‌وفصل جنگ وجود دارد. به گفته او، ایالات متحده می‌تواند به سیاستی که ترامپ آن را فشار اقتصادی «بی‌سروصدا» نامیده، ادامه دهد، که تاکنون نتیجه‌ای نداشته است؛ یا با وجود کاهش ذخایر مهمات حیاتی یک کمپین نظامی علیه ایران را تشدید کند؛ یا به مذاکرات بازگردد تا به توافقی مشابه آنچه هر دو طرف آن را رها کرده‌اند، دست یابد؛ و یا به طور یک‌طرفه به طور کامل از کل جنگ خارج شده و از متحدانش در خلیج فارس بخواهد که مسئله تنگه هرمز را رفع و رجوع کنند.

در این شرایط، به نظر می‌رسد جمهوری اسلامی ایران هم در حال تغییر استراتژی است. اعلام موضع تهاجمی‌تر از سوی تهران پس از آن صورت گرفته که ترامپ ادعا کرد ایالات متحده به زودی تنگه هرمز را به قلمرو خود تبدیل خواهد کرد. مقامات ایرانی اعلام کرده‌اند که با پایان یافتن مهلت تعیین شده در تفاهم‌نامه ماه ژوئن با واشنگتن، ممکن است به رویکرد تهاجمی‌تری در جنگ با ایالات متحده روی آورند.

سرتیپ یدالله جوانی، رئیس دفتر سیاسی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، گفته که نیروهایش آماده‌اند هر اقدامی را که برای دفاع از کشور لازم باشد، انجام دهند. جوانی گفت: «دشمن جنگ را آغاز کرد و تلاش‌های ما دفاعی بوده است، اگرچه ممکن است جنبه تهاجمی به خود بگیرد». او توضیح بیشتری در مورد اینکه اقدامات تهاجمی دقیقاً چه چیزی می‌تواند به همراه داشته باشد، نداد، اما گفت که مخالفان باید انتظار «غافلگیری‌های استراتژیک» را داشته باشند.

این در حالی است که حسین محبی، سخنگوی سپاه پاسداران، هفته گذشته زیرساخت‌های ایالات متحده و متحدان منطقه‌ای – مانند شبکه‌های انرژی، نیروگاه‌ها و سیستم‌های متصل به اینترنت – را به عنوان اهداف بالقوه در صورت حمله ایالات متحده به زیرساخت‌های غیرنظامی ایران معرفی کرد.

این در حالی است که سیاستمداران و رسانه‌های تندرو در مورد ایده حمله زمینی علیه منافع ایالات متحده در بحرین و کویت در صورت حمله واشنگتن به ایران بحث کرده‌اند. تحلیلگران در مورد امکان‌سنجی این امر و خطرات ناشی از آن سوالاتی را مطرح کرده‌اند، در حالی که اخیراً هیچ نشانه‌ای مبنی بر برنامه‌ریزی ایالات متحده برای عملیات زمینی در ایران وجود ندارد. تأکید ایران بر بازدارندگی تهاجمی علیه ایالات متحده پس از آن صورت می‌گیرد که هفته گذشته سلسله‌ای از انتصابات در مقام‌های ارشد امنیتی و نظامی رخ داد.

این در حالی است که روز دوشنبه یک مقام ارشد ایرانی ادعا کرد که اگر ایالات متحده نتواند ظرف چند هفته به طور کامل توافق موقت با تهران را اجرا کند، تنش‌ها در تنگه هرمز و فراتر از آن تشدید شده و حملات آغاز خواهد شد. این مقام ادعا کرده اگر ایالات متحده به این مهلت پایبند نباشد و دیپلماسی شکست بخورد، تهران یک حمله نظامی «به موقع و دقیق» برای شکستن محاصره دریایی ایالات متحده علیه ایران انجام خواهد داد.

تلاش‌های دیپلماتیک برای احیای مذاکرات تحت توافق ژوئن در هفته‌های اخیر متوقف شده است. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران گفته که تنگه هرمز تا زمانی که ایالات متحده به توافق اولیه بازگردد، بازگشایی نخواهد شد. این در حالی است که وزیر خزانه‌داری ایالات متحده مدعی برنامه‌های جدید برای فشار اقتصادی بی‌سابقه علیه ایران شده است.

این مقام ایرانی گفته: «در مدت کوتاه چند هفته‌ای که ایران تعیین کرده، تمام مفاد توافق باید توسط ایالات متحده اجرا شود. این پیش‌شرط مذاکرات بیشتر با ایالات متحده است». این مقام افزود که میانجی‌ها جزئیات ضرب‌الاجل تهران را با واشنگتن و کشورهای منطقه به اشتراک خواهند گذاشت. به گفته این مقام: «نهادهای ایرانی باید برای تشدید تنش‌ها در تنگه هرمز و منطقه وسیع‌تر آماده باشند، زیرا ایران آماده تصمیم‌گیری و اقدام در مورد تصمیمات دشوار خواهد بود». این مقام ایرانی گفت که تهران در حال تغییر سیاست خود از دفاع به حمله است، زیرا اعتماد خود را به مزایای دیپلماسی با واشنگتن از دست می‌دهد. این یک واقعیت اثبات شده است که ایالات متحده در مورد آتش‌بس جدی نیست و به هیچ تعهدی پایبند نخواهد بود، بنابراین اعمال فشار بر دشمن یا تکیه بر میانجی‌ها به امید دستیابی به آتش‌بس دائمی واقع‌بینانه نیست».

جمع‌بندی نرخ روز
با نزدیک شدن به ضرب‌الاجل آتش‌بس و توقف مذاکرات، تنش‌ها میان ایالات متحده و ایران افزایش یافته است. ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، عمان را به دلیل عدم همکاری در حل مناقشه تهدید کرده و همزمان، مقامات ایرانی از تغییر استراتژی خود به سمت رویکرد تهاجمی و آمادگی برای اقدامات نظامی در صورت عدم پایبندی آمریکا به توافق موقت خبر داده‌اند. این وضعیت، چشم‌انداز دیپلماسی را تیره کرده و احتمال تشدید درگیری‌ها در تنگه هرمز و منطقه را افزایش می‌دهد.