مقایسه هزینه سفر با خودروی شخصی و اتوبوس در مسیرهای پرتردد کشور

به گزارش نرخ روز، افزایش قیمت بنزین، چه درست باشد و چه نادرست، مسئله‌ای اجتناب‌ناپذیر است. یکی از نگرانی‌های اصلی مردم در مورد این افزایش قیمت، محدود شدن امکان سفرهای جاده‌ای است. این نگرانی می‌تواند خانوارها را به سمت گزینه‌های دیگری مانند اتوبوس سوق دهد. این موضوع به‌ویژه در برخی شهرهای محروم کشور که به دلیل جنگ آسیب‌های زیادی دیده‌اند، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ چراکه مردم این مناطق برای دریافت کالا و خدمات، به‌ویژه خدمات درمانی، مجبور به مراجعه به شهرها و استان‌های اطراف هستند. در این گزارش، هزینه سوخت سفر جاده‌ای به چند مقصد پرتکرار بررسی و با هزینه بلیت اتوبوس وی‌آی‌پی ۲۵ نفره مقایسه شده است. شاید در نگاه اول این مقایسه غیرقابل قیاس به نظر برسد، زیرا هزینه بلیت اتوبوس تنها شامل سوخت نمی‌شود و برای سفر با خودروی شخصی نیز علاوه بر سوخت، هزینه‌های استهلاک، تعمیرات و معاینه فنی باید در نظر گرفته شود. اما هدف این گزارش، مقایسه‌ای کلی از هزینه سوخت یک سفر جاده‌ای یک‌طرفه برای یک خانوار ایرانی دارای خودروی شخصی است که با احتساب بنزین آزاد باید چقدر هزینه کند. در این گزارش، هزینه سوخت سه نوع خودروی داخلی، مونتاژی و وارداتی محاسبه شده است. این هزینه با قیمت بنزین آزاد که لیتری ۵ هزار تومان است، محاسبه شده و به صورت بازه‌ای ارائه می‌شود. حداقل این بازه، مقدار سوخت مصرفی اسمی خودرو و حداکثر آن با احتساب روشن بودن کولر یا بی‌کیفیتی سوخت است. به عنوان مثال، خودروی دنا پلاس توربو اتوماتیک، در هر ۱۰۰ کیلومتر جاده ۷ لیتر بنزین مصرف می‌کند. این مقدار در صورتی صدق می‌کند که بنزین از استاندارد یورو ۴ تبعیت کند. اما اگر بنزین مصرفی بی‌کیفیت باشد یا کولر در حین حرکت روشن باشد، این مصرف در ازای هر ۱۰۰ کیلومتر می‌تواند به ۹ تا ۱۰ لیتر برسد. یکی از پرترددترین مسیرهای جاده‌ای کشور، تهران به مشهد است. فاصله این دو شهر در کمترین حالت حدود ۹۱۰ کیلومتر می‌باشد. اگر یک خانوار دارای خودروی داخلی مانند دنا پلاس باشد، هزینه سوخت این خانوار با قیمت آزاد بنزین برای این مسیر حدود ۳۱۸ الی ۴۵۵ هزار تومان خواهد بود. این بازه قیمتی برای خودروی مونتاژی مثل جک جی۴ کمتر و بین ۲۲۷ تا ۳۶۴ هزار تومان و برای خودروی وارداتی مثل نیسان سیلفی هیبریدی ۱۸۲ تا ۳۱۸ هزار تومان است. این در حالی است که هزینه بلیت اتوبوس وی‌آی‌پی ۲۵ نفره برای این مسیر حدود یک میلیون و ۳۱۵ هزار تومان است. به طور کلی، برای خانواری که دارای خودروی شخصی است، سفر با حمل‌ونقل عمومی چندان به صرفه و رضایت‌بخش نیست و ترجیح خانوارها عمدتاً استفاده از خودروی شخصی است. مسیر بعدی، تهران به رشت با فاصله ۳۲۰ کیلومتری است. در این مسیر، سه خودروی عنوان شده، می‌توانند بین حدود ۱۳ تا حدود ۳۲ لیتر سوخت مصرف کنند. هزینه آن برای خانواری که خودروی دنا پلاس دارد بین ۱۱۲ الی ۱۶۰ هزار تومان، برای دارندگان خودروی جک جی۴ حدود ۸۰ الی ۱۲۸ هزار تومان و برای خانواری که خودروی وارداتی نیسان سیلفی سوار می‌شوند، ۶۴ تا ۱۱۲ هزار تومان است. حال، هزینه اتوبوس برای این مسیر ۶۲۵ هزار تومان است. در آزادراه تبریز-تهران روزانه به صورت رفت و برگشت ۳۴ هزار نفر تردد دارند که آن را به یکی از پر رفت‌وآمدترین مسیرهای کشور تبدیل کرده است. هزینه سوخت برای این مسیر ۶۲۰ کیلومتری می‌تواند بین ۱۲۴ تا ۳۱۰ هزار تومان باشد. اگر خانواری این مسیر را با خودروی دنا پلاس طی کند، در صورت استفاده از بنزین با کیفیت، هزینه سوخت ۲۱۷ هزار تومان و در صورت استفاده از بنزین بی‌کیفیت به ۳۱۰ هزار تومان می‌رسد. این هزینه برای خودروی مونتاژی جک جی۴ که در هر ۱۰۰ کیلومتر جاده حدود ۵ لیتر بنزین مصرف می‌کند، بین ۱۵۵ تا ۲۴۸ هزار تومان است. یک ماشین وارداتی مانند نیسان سیلفی، در این مسیر حدود ۲۵ تا ۴۴ لیتر مصرف می‌کند که هزینه را به ۱۲۴ تا ۲۱۷ هزار تومان کاهش می‌دهد. هزینه بلیت اتوبوس وی‌آی‌پی ۲۵ نفره نیز برای این مسیر ۹۱۵ هزار تومان می‌باشد. مسیر پررفت‌وآمد بعدی، اصفهان به اهواز با فاصله ۵۱۰ کیلومتری است. در این مسیر، هزینه سوخت خودروی دنا پلاس توربوی اتوماتیک ۱۷۸ هزار و ۵۰۰ تومان تا ۲۵۵ هزار تومان، هزینه جک جی۴ حدود ۱۲۷ هزار و ۵۰۰ تومان تا ۲۰۴ هزار تومان و هزینه نیسان سیلفی هیبریدی ۱۰۲ تا ۱۷۸ هزار تومان خواهد بود. قیمت بلیت اتوبوس این مسیر نیز یک میلیون و ۱۰۰ هزار تومان است. در دوره جنگ و بعد از آتش‌بس، استان‌های جنوبی کشور دچار آسیب‌های زیرساختی بدی شدند. این اتفاق باعث شد دریافت کالا و خدمات مردم این شهرها دچار اختلال و مشکل شود. عواقب این مسئله را می‌توان در خدمات درمانی دید. بیمارستان‌های زیادی در این نقاط دچار آسیب شده‌اند و یا از امکانات مورد نیاز برخوردار نیستند. به همین دلیل مردم برای دریافت خدمات پزشکی پیشرفته‌تر مجبور به مراجعه به استان‌های مجاور هستند. این موضوع برای اهالی شهر بندرعباس صدق می‌کند که مجبورند به شیراز سفر کنند. هزینه بنزین آزاد برای این مسیر ۵۸۰ کیلومتری می‌تواند بین ۱۱۶ هزار تومان برای خودروی خارجی تا ۲۹۰ هزار تومان برای خودروی داخلی باشد. هزینه بلیت اتوبوس نیز یک میلیون و ۱۴۵ هزار تومان است. مردم زاهدان و استان سیستان و بلوچستان نیز برای دریافت چنین کالا و خدماتی مجبورند به شهرهایی مانند یزد، کرمان یا شیراز مراجعه کنند. به عنوان مثال، فاصله زاهدان تا یزد حدود ۸۶۵ کیلومتر است که هزینه سوخت آن برای سه نوع خودروی ذکر شده، می‌تواند بین ۱۷۳ تا ۴۳۲ هزار تومان متغیر باشد. در محاسبه هزینه سفر جاده‌ای، قیمت بنزین تنها بخشی از هزینه واقعی خودروی شخصی است و استهلاک، تعمیرات، عوارض آزادراهی و سایر هزینه‌های نگهداری نیز باید در نظر گرفته شوند. با این حال، مقایسه انجام‌شده نشان می‌دهد که حتی با فرض بنزین آزاد لیتری ۵ هزار تومان، هزینه سوخت خودروی شخصی در مسیرهای بررسی‌شده به‌مراتب کمتر از قیمت بلیت اتوبوس است. این اختلاف برای خودروهای کم‌مصرف، به‌ویژه خودروهای هیبریدی، بیشتر هم می‌شود. البته این مقایسه به معنای ارزان‌تر بودن مطلق خودروی شخصی نیست؛ چراکه هزینه بلیت اتوبوس مجموعه‌ای از هزینه‌های سوخت، نیروی انسانی، نگهداری و بهره‌برداری را پوشش می‌دهد، در حالی که در محاسبه خودروی شخصی تنها سوخت لحاظ شده است. با این وجود، برای خانواری که از قبل مالک خودرو است، قیمت سوخت به‌تنهایی همچنان انگیزه قدرتمندی برای انتخاب خودروی شخصی به جای اتوبوس ایجاد می‌کند. این مسئله در شهرهایی که به‌دلیل آسیب‌های زیرساختی، دسترسی مردم به برخی خدمات به‌ویژه خدمات درمانی محدود شده و سفر به شهرهای دیگر اجتناب‌ناپذیر است، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. اگر در آینده نزدیک قیمت بنزین افزایش یابد، قیمت گازوئیل نیز به عنوان یکی از فرآورده‌ها زیاد خواهد شد که منجر به افزایش قیمت بلیت اتوبوس می‌شود. اما با این حال، آیا افزایش هزینه سوخت سفر جاده‌ای می‌تواند تقاضای خانوارها را به سمت سفر با اتوبوس سوق دهد؟ جمع‌بندی نرخ روز این گزارش نشان می‌دهد که با وجود هزینه‌های جانبی خودروی شخصی، هزینه سوخت آن در مسیرهای پرتردد کشور، حتی با بنزین آزاد لیتری ۵ هزار تومان، به طور قابل توجهی کمتر از بلیت اتوبوس وی‌آی‌پی است. این اختلاف به ویژه برای خودروهای کم‌مصرف و هیبریدی بیشتر است و برای خانوارهای دارای خودرو، انگیزه قوی برای استفاده از وسیله شخصی ایجاد می‌کند. این موضوع در مناطقی که مردم برای دسترسی به خدمات ضروری مجبور به سفر هستند، اهمیت دوچندانی پیدا می‌کند و افزایش احتمالی قیمت سوخت در آینده می‌تواند بر این تصمیم‌گیری‌ها تأثیر بگذارد.