کاهش چشمگیر جوازهای تاسیس صنعتی در ایران؛ ۸۴ هزار طرح به تولید نرسیدند
به گزارش نرخ روز، وزارت صنعت، معدن و تجارت (صمت) به صورت ماهانه آمارهای مربوط به جواز تاسیس و پروانه بهرهبرداری واحدهای صنعتی را منتشر میکند. بررسی این گزارشها میتواند وضعیت نامساعد صنعت در ایران را آشکار سازد. به عنوان مثال، در پنج سال گذشته تعداد «جوازهای تاسیس» ثبت شده روندی نزولی داشته است و همچنین تعداد پروانههای بهرهبرداری نیز در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال ۱۴۰۳ کاهش یافته است. این ارقام در کنار وضعیت نامساعد دریافت پروانه بهرهبرداری، سوالات متعددی را درباره وضعیت صنعت ایجاد میکند.
این سوالات شامل این موارد است که آیا وضعیت اقتصادی در پنج سال گذشته انگیزه شروع فعالیت اقتصادی در واحدهای صنعتی را از بین برده است؟ آیا هر فردی که قصد ایجاد یا توسعه واحد صنعتی داشته، موفق به این کار شده است؟ و چه سهمی از جوازهای تاسیس به تولید منجر شده است؟ بخش اول این گزارش به تفصیل به بررسی ارقام مربوط به تعداد درخواستهای «جواز تاسیس» و «پروانههای بهرهبرداری» میپردازد.
برای درک بهتر این آمارها، لازم است مفاهیم کلیدی آنها مرور شود. «جواز تاسیس» اولین گام در شروع یک فرآیند صنعتی است. زمانی که یک شخص حقیقی یا حقوقی تصمیم به ایجاد یا توسعه واحد صنعتی میگیرد، ابتدا باید «جواز تاسیس» خود را ثبت و دریافت کند. در زمان دریافت این جواز، سرمایه مورد نیاز برای شروع پروژه و میزان اشتغالزایی آن نیز ثبت میشود. البته باید توجه داشت که این ارقام صرفاً برآوردی خوداظهارگونه هستند و هنوز به واقعیت نپیوستهاند، بنابراین ممکن است بیش از حد واقعی برآورد شده باشند. این امر به دلیل آن است که بانکها بر اساس طرحهای ثبت شده و ارقام ذکر شده در آنها، تسهیلات اعطا میکنند. با این وجود، روند ثبت همین ارقام نیز میتواند بخشی از واقعیت را نشان دهد. عمر جواز تاسیس یک سال است و افراد باید در این مدت مرحله بعدی فرآیند، یعنی دریافت «پروانه بهرهبرداری» را پیگیری کنند. البته طبق قانون، امکان تمدید جواز تاسیس وجود دارد، اما در صورت عدم تمدید، منقضی خواهد شد.
دریافت «پروانه بهرهبرداری» به افراد اجازه میدهد تا ماشینآلات خود را نصب کرده و فرآیند تولید را آغاز کنند. برای دریافت این پروانه، میزان سرمایه و اشتغال به کار گرفته شده در واحد صنعتی جمعآوری و ثبت میشود. ارقام در این بخش، واقعیت رخ داده در واحد صنعتی را منعکس میکنند و نه یک برآورد. همچنین، پروانه بهرهبرداری برای ایجاد یا توسعه واحدهای صنعتی به طور جداگانه صادر میشود که مقایسه آنها میتواند به درک وضعیت صنعت کمک کند.
بررسی آمارهای تعداد جوازهای ثبت شده نشان میدهد که از سال ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴، روند ثبت این جوازها به شدت کاهش یافته است. به طوری که در سال ۱۴۰۰ نزدیک به ۴۰ هزار جواز به ثبت رسیده بود، اما این تعداد در سال ۱۴۰۴ پس از طی یک روند نزولی، به حدود ۱۷ هزار جواز نزدیک شده است. این در حالی است که تعداد پروانههای بهرهبرداری در طی این پنج سال تغییر چشمگیری نداشته است. این آمار به وضوح نشان میدهد که تمایل فعالان اقتصادی به ثبت واحد صنعتی به شدت افت کرده و با واقعیت ثبت شده فاصله زیادی دارد.
نسبت پروانههای بهرهبرداری ثبت شده به کل تعداد جواز تاسیس در هر سال میتواند وضعیت انگیزه فعالان اقتصادی را نمایان سازد. باید دقت داشت که زمان تبدیل جواز تاسیس به پروانه بهرهبرداری ممکن است بیش از یک سال طول بکشد و این نسبت به طور مطلق معنای خاصی برای سیاستگذار نخواهد داشت، اما روند این نسبت میتواند تا حدی وضعیت کلی صنعت را نشان دهد. این نسبت که در سال ۱۴۰۰ به دلیل افزایش درخواستها برای دریافت جواز تاسیس (به دلیل نزدیک شدن به پایان همهگیری و باز شدن فضای اقتصادی) حدود ۱۹ درصد بود، روندی صعودی را تا سال ۱۴۰۳ طی کرده و در این سال به ۴۶ درصد رسیده است. به عبارتی، در بهترین حالت ۵۴ درصد از درخواستهای ثبت شده برای تاسیس یک واحد صنعتی به مرحله اجرا نرسیدهاند. این نسبت در سال ۱۴۰۴ افت ۲ واحد درصدی را نسبت به سال ۱۴۰۳ تجربه کرده که به نوعی کاهش انگیزه فعالان اقتصادی برای ایجاد یا توسعه یک واحد صنعتی را نشان میدهد.
همچنین، در کنار این آمار میتوان تعداد پروانههای بهرهبرداری را نیز مورد بررسی قرار داد. هرچند در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال ۱۴۰۳، تعداد درخواستها برای دریافت پروانه ایجاد یا توسعه واحد صنعتی کاهش یافته است. تحلیل این آمار نیز نشان میدهد که انگیزه فعالان اقتصادی برای ایجاد یا توسعه واحد صنعتی در سال ۱۴۰۴ نسبت به ۱۴۰۳ افت داشته است.
اگر فرض شود حدود ۴۰ هزار درخواستی که برای ثبت جواز تاسیس در سال ۱۴۰۰ ایجاد شده، در همان سال و چهار سال آینده به مرور به سمت گرفتن پروانه بهرهبرداری حرکت کرده باشد، آمارها نشان میدهد که همچنان تمام ۴۰ هزار نفر واحد تولیدی خود را ایجاد نکردهاند. طبق آمار، در پنج سال گذشته حدود ۳۷ هزار درخواست پروانه بهرهبرداری به ثبت رسیده که همچنان ۳ هزار درخواست کمتر از تمایل ثبت واحد تولیدی در سال ۱۴۰۰ است.
آمارها نشان میدهد که در طول این پنج سال، مجموعاً نزدیک به ۱۲۱ هزار درخواست و تمایل به ایجاد یا توسعه واحد صنعتی به ثبت رسیده که صرفاً ۳۷ هزار عدد آن به مرحله تولید نزدیک شده است. به عبارتی، در این مدت ۸۴ هزار فرد حقیقی یا حقوقی از ایجاد یا توسعه واحد صنعتی خود منصرف شدهاند. نسبت تبدیل جواز تاسیس به پروانه بهرهبرداری در این سالها حدود ۳۱ درصد بوده که نشان میدهد در بهترین حالت از هر سه نفر که اقدام به ایجاد یا توسعه واحد صنعتی خود کردهاند، تنها یک نفر توانسته این کار را انجام دهد.
در گزارشات آینده، وضعیت صنعت از ابعاد دیگری نیز مورد بررسی قرار خواهد گرفت و به تکمیل پازل صنعت کمک خواهد کرد.
جمعبندی نرخ روز
آمارهای وزارت صنعت، معدن و تجارت نشاندهنده کاهش شدید در صدور جوازهای تاسیس صنعتی طی پنج سال گذشته است. از مجموع ۱۲۱ هزار درخواست ثبت شده برای ایجاد یا توسعه واحد صنعتی، تنها ۳۷ هزار مورد به مرحله تولید رسیدهاند. این بدان معناست که ۸۴ هزار طرح صنعتی موفق به دریافت پروانه بهرهبرداری نشدهاند و نسبت تبدیل جواز تاسیس به پروانه بهرهبرداری تنها ۳۱ درصد بوده است.
