بررسی وضعیت صنعت ایران در پنج سال اخیر: تنها نیمی از مشاغل پیشبینیشده محقق شد
به گزارش نرخ روز، وزارت صنعت، معدن و تجارت (صمت) به طور ماهانه آمارهای مربوط به جواز تاسیس و پروانه بهرهبرداری واحدهای صنعتی را منتشر میکند. بررسی دقیق این آمارها نشاندهنده وضعیت نامساعد صنعت در ایران است.
برای مثال، در پنج سال گذشته، تعداد اشتغال ثبت شده در جوازهای تاسیس به شکل چشمگیری کاهش یافته است. این ارقام در کنار وضعیت نامطلوب دریافت پروانه بهرهبرداری، سوالاتی را درباره آینده اشتغال در این بخش و میزان تحقق وعدههای شغلی مطرح میکند.
برای درک بهتر این گزارش، لازم است مفاهیم کلیدی «جواز تاسیس» و «پروانه بهرهبرداری» توضیح داده شوند. «جواز تاسیس» اولین گام برای شروع یک فرآیند صنعتی است. زمانی که یک فرد حقیقی یا حقوقی تصمیم به ایجاد یا توسعه واحد صنعتی میگیرد، ابتدا باید این جواز را دریافت کند. در زمان ثبت جواز، سرمایه مورد نیاز و میزان اشتغال پیشبینیشده نیز ثبت میشود. این ارقام صرفاً برآوردی خوداظهارگونه هستند و معمولاً بیش از واقعیت برآورد میشوند، زیرا بانکها بر اساس همین طرحها و ارقام، تسهیلات اعطا میکنند. عمر جواز تاسیس یک سال است و افراد باید در این مدت برای دریافت «پروانه بهرهبرداری» اقدام کنند، هرچند امکان تمدید آن نیز وجود دارد.
«پروانه بهرهبرداری» به افراد اجازه میدهد تا ماشینآلات را نصب و تولید را آغاز کنند. در زمان دریافت این پروانه، میزان سرمایه و اشتغال واقعی به کار گرفته شده در واحد صنعتی ثبت میشود که نشاندهنده واقعیت رخ داده است، نه یک برآورد. پروانههای بهرهبرداری برای ایجاد یا توسعه واحدهای صنعتی به طور جداگانه صادر میشوند که مقایسه آنها میتواند درک عمیقتری از وضعیت صنعت ارائه دهد.
آمارهای صمت نشان میدهد که افق اقتصادی پیش روی صنعت در پنج سال اخیر تنگتر و تاریکتر شده است. برای مثال، در سال ۱۴۰۰، برآورد اشتغالزایی از طرحهای ثبت شده حدود ۹۶۱ هزار نفر اعلام شد؛ اما این عدد به مرور کاهش یافته و در سال ۱۴۰۴ به حدود ۴۰۶ هزار نفر رسیده است.
در همین مدت، میزان اشتغال در پروانههای بهرهبرداری ایجادی تغییرات زیادی نداشته است، هرچند در سال ۱۴۰۴ حدود ۱۴ هزار نفر کمتر از سال ۱۴۰۳ بوده است. در مقابل، اشتغال در پروانههای بهرهبرداری توسعهای روند متفاوتی را نشان داده است. تعداد اشتغال در طرحهای توسعهای تا سال ۱۴۰۳ افزایش یافته، اما در سال ۱۴۰۴ با افت ۳۹ هزار نفری مواجه شده است.
این آمارها نشان میدهد که در پنج سال گذشته، امید به ایجاد اشتغال در صنعت کاهش یافته است. بخش عمدهای از اشتغال ایجاد شده در صنعت مربوط به طرحهای توسعهای بوده و ایجاد واحدهای صنعتی جدید تفاوت چندانی در اشتغال این بخش رقم نزده است. سال ۱۴۰۴ نیز هم از نظر امید به ایجاد اشتغال و هم از نظر واقعیت اشتغالزایی نسبت به سال ۱۴۰۳ با افول روبرو بوده است.
این برداشت از آمارهای دیگر وزارت صمت نیز قابل تایید است. برای مثال، اشتغال در واحدهای صنعتی که قصد توسعه داشتند، ۳ برابر واحدهای صنعتی تازه تاسیس بوده است. به عبارتی، از سال ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۴، به ازای هر شغلی که یک واحد صنعتی جدید ایجاد کرده، حدود سه شغل در توسعه واحدهای صنعتی موجود اتفاق افتاده است. این آمار نشان میدهد که در پنج سال اخیر، وضعیت بنگاههای موجود در صنعت بهتر از بنگاههای تازه وارد بوده و تابآوری بیشتری نسبت به نااطمینانیهای اقتصادی از خود نشان دادهاند.
سرانه اشتغال موجود در درخواستهای مربوط به جواز تاسیس و پروانه بهرهبرداری نیز این ادعا را تایید میکند. طبق آمارها، در این مدت سرانه اشتغال در زمان دریافت جواز تقریباً ثابت و حدود ۲۴ تا ۲۶ نفر بوده است. به عبارتی، انتظار هر فرد حقیقی یا حقوقی در زمان دریافت جواز، ایجاد حداقل ۲۴ شغل بوده است. جالب اینجاست که هر واحد صنعتی ایجاد شده نیز توانسته تقریباً همین تعداد اشتغال را در طول پنج سال رقم بزند.
اما وضعیت در واحدهای صنعتی توسعه داده شده متفاوت بوده است. میزان اشتغال ایجاد شده در هر یک از این واحدها روند صعودی داشته و در سه سال گذشته به بیش از ۷۰ نفر رسیده است. این آمار به وضوح وضعیت مساعدتر واحدهای صنعتی از پیش تاسیس شده را نسبت به واحدهای تازه تاسیس نشان میدهد و فضای تنگ ورود به صنعت را برای تازه واردان این حوزه نمایان میسازد.
در نهایت، از مجموع ۲ میلیون و ۹۸۷ هزار شغلی که قرار بود در این پنج سال ایجاد شود، تنها یک میلیون و ۵۲۵ هزار شغل محقق شده است. این یعنی از هر دو شغلی که قرار بوده در بخش صنعت ایجاد شود، تنها یک شغل ایجاد شده است و سهم عمدهای از این اشتغال بر دوش توسعه واحدهای صنعتی افتاده است.
در گزارشات آینده، وضعیت صنعت از ابعاد دیگری نیز مورد بررسی قرار خواهد گرفت و به تکمیل پازل صنعت کمک خواهد کرد.
جمعبندی نرخ روز
آمارهای وزارت صمت نشان میدهد که در پنج سال گذشته، تنها نیمی از مشاغل پیشبینیشده در بخش صنعت محقق شده است. از حدود ۳ میلیون شغل مورد انتظار، تنها ۱.۵ میلیون شغل ایجاد شده که سهم عمده آن مربوط به توسعه واحدهای صنعتی موجود بوده است. این وضعیت، کاهش امید به اشتغالزایی در طرحهای جدید و دشواری ورود به صنعت برای تازهواردان را نمایان میسازد.
