تشدید درگیریها در منطقه؛ آیا ترامپ برای گامهای بزرگتر آماده میشود؟
به گزارش نرخ روز، در پی هفتمین شب متوالی حملات ایالات متحده به مواضع نظامی ایران، از جمله زیرساختهای لجستیکی، روز شنبه تهران حملات جدیدی را در منطقه خلیج فارس آغاز کرد. بدین ترتیب، یک هفته پس از فروپاشی عملی توافق آتشبس، جنگ میان دو طرف در حال تشدید شدن است. اسکله پشتیبانی سوخت ناوگان آمریکا در بندر الاحمدی کویت، محل تجمع پرندههای جنگی آمریکا در پایگاه شیخ عیسی و مرکز دادههای اطلاعاتی در بحرین با عنوان باتلکو، هدف حملات پهپادی و موشکی قرار گرفتهاند. در جریان این عملیات، یک مرکز سیگنالی و مخابراتی آمریکا در کویت نیز منهدم شده است. پیش از این، مرکز پشتیبانی نیروهای زمینی آمریکا در منطقه عریفجان کویت نیز هدف قرار گرفته بود که منجر به کشته شدن چند نظامی در این مرکز شد. با هشدار به متحدان آمریکا در منطقه مبنی بر انتظار حملات بیشتر، اعلام شد که هیچ نهاد بینالمللی برای جلوگیری از آنچه «وحشیگری ارتش آمریکا» خوانده شده، وجود ندارد و راهی جز مقابله به مثل نیست.
با وجود نگرانیها در این زمینه، زیرساختهای غیرنظامی به طور فزایندهای در معرض حمله قرار گرفتهاند. چندین موشک روز شنبه به تأسیسات برق و پمپهای آب شیرینکن در شهر جاسک اصابت کرده است. حدود 10000 نفر در 20 روستا بدون آب هستند. همچنین، یک نیروگاه تولید برق و آب شیرینکن در کویت مورد اصابت قرار گرفته است. این دومین حمله به سایتهای آب شیرینکن کویت در دو روز گذشته بود.
فرماندهی مرکزی ارتش ایالات متحده پیش از این اعلام کرده بود که هفتمین روز متوالی حملات خود را با هدف قرار دادن سایتهای نظارتی، زیرساختهای لجستیک نظامی، انبارهای زیرزمینی تسلیحات و قابلیتهای دریایی ایران به پایان رسانده است. اوایل روز شنبه از حملاتی در استان هرمزگان در تنگه هرمز خبر داده شد. بر اثر این حملات، سه نفر کشته و هشت نفر زخمی شدهاند و دو پل و یک تونل جادهای نیز آسیب دیدهاند. یک روز پیش از آن نیز حملات ایالات متحده حداقل پنج پل را در جنوب هدف قرار داده است. گزارش شده که هفت نفر در حملات به پلها در بندر خمیر کشته شدهاند، جایی که یک ایستگاه قطار نیز مورد اصابت قرار گرفته است. همچنین گزارش شده است که یک فرودگاه در شرق ایرانشهر نیز مورد اصابت قرار گرفته است.
ترامپ تهدید کرده که حملات هوایی گستردهای را علیه زیرساختهای ایران انجام خواهد داد و از رد حمله زمینی به سواحل یا جزایر ایران خودداری کرده است. مقامات آمریکایی گفتهاند که حملات به جنوب ایران تا حدی برای ارائه گزینههای بیشتر به ترامپ طراحی شده است. چنین اقداماتی خطر تحریک به حمله علیه زیرساختهای کشورهای آسیبپذیر خلیج فارس، یا ایجاد اختلال بیشتر در تامین انرژی جهانی از سوی متحدان یمنی در دریای سرخ را به همراه دارد. در این شرایط، سه مقام آمریکایی اعلام کردند که موج حملات ایالات متحده میتواند به عنوان «عملیاتهای شکلدهنده» عمل کند و با هدف قرار دادن قابلیتهای نظامی ایران که ایالات متحده میخواهد قبل از برداشتن گامهای بزرگتر نابود شوند، گزینههای بیشتری به ترامپ ارائه بدهد.
در مقابل، ایران آمادگی خود را در صورت گسترش جنگ اعلام و هشدار داده که در صورت تشدید بیشتر تنش توسط ترامپ، میتواند به تأسیسات غیرنظامی متحدان ایالات متحده در خلیج فارس حمله کند. سه منبع همچنین گفتند که تهران از حوثیهای یمن خواسته است که در صورت حمله ایالات متحده به زیرساختهای برق ایران، آماده بستن مسیر نفت دریای سرخ باشند و این تهدیدی جدید و قوی برای تأمین انرژی جهانی ایجاد میکند، به ویژه از آنجایی که برخی از محمولهها به دریای سرخ تغییر مسیر دادهاند.
سه مقام آمریکایی و اسرائیلی نیز اعلام کردند که دولت ترامپ پیش از گسترش احتمالی عملیات نظامی علیه ایران، به تلآویو اطلاع داده که دهها هواپیمای سوخترسانی دیگر به اسرائیل اعزام میکند. ایالات متحده در حال حاضر حدود 30 هواپیمای سوخترسانی نظامی در فرودگاه بینالمللی بن گوریون در نزدیکی تلآویو و تقریباً به همین تعداد در فرودگاه رامون در جنوب اسرائیل دارد. مقامات اسرائیلی میگویند که ایالات متحده میخواهد در روزهای آینده چند ده هواپیمای سوخترسانی دیگر ارسال کند و تعداد هواپیماها را به همان سطحی که در آغاز جنگ داشت، برساند. مقامات اسرائیلی میگویند که ارتش ایالات متحده ترجیح میدهد هواپیماهای سوخترسانی را از فرودگاه بن گوریون به کار گیرد، زیرا سایر پایگاههای هوایی منطقه بیشتر در معرض حملات ایران قرار دارند و برای هواپیماهای آمریکایی کمتر امن هستند.
این در حالی است که پس از آنکه چندین طرح نظامی جدید در جلسه اتاق وضعیت روز سهشنبه به ترامپ ارائه شد، او در حال بررسی یک حمله گسترده در ایران است که دامنه آن گستردهتر از حملات فعلی در اطراف تنگه هرمز خواهد بود. از جمله گزینههای مورد بررسی، بمباران تأسیسات زیرساختی ایران مانند نیروگاهها، انجام حملات بیشتر به تأسیسات هستهای ایران به منظور دفن عمیقتر اورانیوم غنیشده و بمباران سایت زیرزمینی در کوه پیکاکس است که گمان میرود تأسیساتی در حال ساخت باشد.
ترامپ هنوز تصمیم نهایی را نگرفته است، اما به نظر میرسد که مایل است جنگ را تشدید کند تا خسارت کافی ایجاد کند تا به زعم او، ایران تنگه هرمز را باز کند و خواستههای هستهای ترامپ را بپذیرد. مقامات آمریکایی و اسرائیلی میگویند که ترامپ ممکن است در روزهای آینده دستور تشدید جنگ را صادر کند. با این همه، تحلیلگران هشدار دادهاند که بسیاری از گزینههای روی میز به دلیل خطرات بالا و احتمال واکنشهای داخلی و ژئوپلیتیکی غیرواقعبینانه است. او پیش از این نیز تهدیدهای مشابهی را مطرح کرده بود، اما در نهایت عقبنشینی کرد. عموم تحلیلگران معتقدند که تشدید شدید تنش از سوی ایالات متحده - به جز یک حمله زمینی خطرناک - شانس کمی برای تأثیرگذاری بر ایران برای تغییر مسیر خواهد داشت.
به گفته یک معاون سابق افسر اطلاعاتی ایالات متحده در امور خاورمیانه، هیچ دلیلی وجود ندارد که باور کنیم این حملات اخیر یا هر آنچه رئیس جمهور در ذهن دارد، ایرانیها را مجبور به تغییر تفکر خود خواهد کرد و شاید این احتمال بیشتری داشته باشد که موضع آنها را سختتر کند. در واقع، ترامپ ممکن است امیدوار باشد که بتواند ایران را از طریق بمباران به میز مذاکره بر سر برنامه هستهای - که به عنوان هدف اصلی جنگ خود تعیین کرده بود - بازگرداند. اما ریشه مناقشات کنونی، تفاسیر متفاوتی از معنای توافق اولیه برای کنترل تنگه هرمز است. به گفته یک پژوهشگر مسائل ایران در موسسه مطالعات امنیت ملی و افسر سابق اطلاعات نظامی اسرائیل، مهم نیست دولت چقدر فشار وارد کند یا چند تهدید جدید مطرح کند، مسئله این است که بعید است که مقامات ایران تسلیم شوند. اگر رئیس جمهور ترامپ به گسترش مجموعه اهداف ادامه دهد، تهران احتمالاً به همان اندازه پاسخ خواهد داد.
جمعبندی نرخ روز
تشدید درگیریها در منطقه خلیج فارس با حملات متقابل به زیرساختهای نظامی و غیرنظامی، نشاندهنده فروپاشی عملی توافق آتشبس است. در حالی که ترامپ گزینههایی برای گسترش حملات علیه زیرساختهای ایران را بررسی میکند، تحلیلگران نسبت به اثربخشی این اقدامات در تغییر مسیر تهران ابراز تردید کردهاند. این وضعیت میتواند به اختلال بیشتر در تامین انرژی جهانی، به ویژه از طریق دریای سرخ، منجر شود و خطر واکنشهای متقابل را افزایش دهد.
