پیام متفاوت واشنگتن به تهران؛ بررسی گزینههای ایران برای واکنش به حملات
به گزارش نرخ روز، ازسرگیری درگیریها میان ایالات متحده و ایران پس از یک ماه، بار دیگر خاورمیانه را با خطر تشدید تنش و بازگشت به یک جنگ تمامعیار روبرو کرده است. اکنون این پرسش مطرح است که دو طرف منازعه برای ادامه مسیر چه راهی را انتخاب میکنند و حوادث اخیر از چه الگویی پیروی میکند.
در این رابطه، الکساندرو هودیستانو، کارشناس امنیت دریایی، اظهار داشته که بعید است تشدید اخیر تنشها در جنگ به یکباره رخ دهد، هرچند این جنگ از نظر نظامی حلوفصل نشده و هر دو طرف انگیزههای خود را برای ورود به درگیریهای گاهبهگاه دارند. به باور او، این میتواند به «الگوی تکرارشونده» تبدیل شود، اگرچه جنگ دیگر «در مرحله فعال» نیست.
او افزود که هنوز شرایطی وجود دارد که تنشها شعلهور شود، بهویژه به این دلیل که ایالات متحده در تلاش است نشان دهد که ایران کنترل یکپارچهای بر تنگه هرمز ندارد. او معتقد است از آنجایی که ایران از تنگه هرمز «به عنوان اهرم فشار» استفاده میکند، «هرچه بیشتر از آن استفاده کنند، ارزش آن کاهش مییابد» زیرا کشورها شروع به یافتن مسیرهای جایگزین میکنند.
بررسی رخدادهای اخیر این پرسش را مطرح کرده که آیا استراتژی «جدید» دیگری در قبال ایران اتخاذ شده و آیا این استراتژی میتواند مؤثر باشد؟
هنری انشر، سفیر سابق ایالات متحده، نیز معتقد است که ممکن است آخرین تبادل حملات بین ایالات متحده و ایران به یک درگیری گستردهتر تبدیل شود. انشر با بیان اینکه اظهارات اخیر ارتش ایالات متحده در مورد عملیاتش در تنگه هرمز ممکن است ایران را «تحریک» کرده باشد، گفت: «من شخصاً فکر میکنم آنچه باعث این دور آخر [تشدید تنش] شد، اقدام ایالات متحده برای پاکسازی [تنگه هرمز] از مینها نبود، بلکه تصمیم برد کوپر برای صحبت در مورد این ماجرا در هفته گذشته بود و این امر باعث واکنش ایران شد و اکنون ما در چرخهای از پاسخ و تشدید تنش هستیم».
هارلان اولمن، رئیس گروه کیلوون و افسر ارشد بازنشسته نیروی دریایی ایالات متحده که در خلیج فارس خدمت کرده، گفته است: «آخرین حملات آمریکا به ایران احتمالاً محدود خواهد ماند زیرا واشنگتن با محدودیتهای عملیاتی و اهداف نظامی کمی برای حمله مواجه است». او افزود: «حدس من این است که دولت سعی دارد این وضعیت را بسیار بسیار محدود نگه دارد و واقعاً نمیخواهد تشدید شود». او اضافه کرد: «تنها استراتژی که دارد، فشار اقتصادی است».
لوسیانو زاکارا، استادیار پژوهشی در رشته سیاست خلیج فارس در دانشگاه قطر، نیز اظهار داشت: «تشدید اخیر تنشها توسط نیروهای آمریکایی علیه ایران و حملات تلافیجویانه متقابل کمی متفاوت از موارد قبلی است. در چند ماه گذشته، دیپلماسی همزمان با حملات در جریان بود و این حملات به معنای پایان دیپلماسی نبود. به نظر میرسد تلاش میشود [این بار] سیگنال متفاوتی به ایران داده شود... تهدید به استفاده از سلاحهای بزرگتر میشد».
زاکارا افزود که تحریمهای ایران به زمان بسیار بیشتری برای اثرگذاری نیاز دارند، بنابراین حمله به آنها وسیلهای برای تسریع فشار است. به باور او: «تلاش میشود تا بین تلاش برای استفاده از اقدامات اقتصادی که برای تأثیرگذاری بر اقتصاد ایران به زمان بسیار بیشتری نیاز دارند، راه میانه پیدا شود. از نگاه او، فشار اقتصادی با ترکیبی از حملات بزرگتر، ایران را متقاعد میکند که به میز مذاکره بازگردد، هرچند ممکن است این اتفاق رخ ندهد، همان طور که خود نیز گفته انتظار مذاکره ندارد. بنابراین، در وضعیت جدیدی هستیم که مشخص نیست آیا ایالات متحده به دنبال شکست نظامی است یا خیر، زیرا آنها از منابع کافی برای ایجاد شکست نظامی استفاده نمیکنند، اما از طرفی هم برای کشاندن ایران به میز مذاکره هم از آنها استفاده نمیکنند».
زیدون الکینانی، مدیر موسسه چشمانداز عربی، در مصاحبهای گفت: «استراتژی جدید دولت افزایش و تشدید تحریمهای اقتصادی است و به نظر میرسد تمرکز بر بخش جنوبی ایران به این معنی است که در پیوند همزمان فشارهای اقتصادی با حملات نظامی، جنبه نظامی گستردهای وجود داشته است». الکینانی همچنین گفت که «مسئله تنگه هرمز همچنان پیچیدهترین بخش این درگیری است» و به دلیل وسعت آن، تعیین وضعیت جدید پیرامون آن «بسیار دشوار» است.
در همین رابطه، گزارشی به بررسی گزینههای تهران برای واکنش به حملات اخیر پرداخته است. بر اساس این گزارش، ایران ممکن است حملات خود را به کشورهای خلیج فارس گسترش دهد. ایران بارها در پاسخ به حملات ایالات متحده تهدید کرده که علیه هر کسی که در تلاشهای ایالات متحده برای خفه کردن اقتصاد این کشور شرکت کند، اقدام خواهد کرد. هرگونه حمله که تأسیسات بالادستی نفت یا گاز را هدف قرار دهد، میتواند قیمت انرژی را به گونهای افزایش دهد که آسیب سیاسی وارد کند و جبران آن دشوارتر از حملات به کشتیرانی باشد. هدف قرار دادن تاسیسات انرژی هم بزرگی را برای پادشاهیهای خلیج فارس که به عنوان مراکز مالی مهم برای اقتصاد جهانی عمل میکنند، ایجاد میکند.
ایران همچنین میتواند جلوی خروج بیشتر نفت از خاورمیانه را بگیرد. دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، تهدید به قطع صادرات نفت کرده است – یکی از رویکردهای استراتژیک اصلی تهران در طول این درگیری. او گفت اگر جنگ اقتصادی ادامه یابد، حتی یک قطره نفت از طریق تنگه هرمز یا از هیچ کجای خلیج فارس صادر نخواهد شد. حملات و تهدیدهای ایران علیه کشتیرانی، بخش عمدهای از ترافیک تنگه هرمز را متوقف کرده و تا حد زیادی آبراهی را که قبل از درگیری حدود یک پنجم انرژی جهانی را حمل میکرد، مسدود کرده است. اگرچه برخی از نفتکشها در هفتههای اخیر از این تنگه عبور کردهاند، اما حجم آن همچنان بسیار پایین است. حملات موشکی، پهپادی یا قایقهای تندرو به تانکرهایی که سعی در ترک خلیج فارس دارند، بارها در طول شش ماه درگیری، قیمت نفت را افزایش داده است.
در همین حال، متحدان یمنی تهران با حملات و تهدید به محاصره تمام کشتیهای عربستان سعودی که نفت خام را از طریق تنگه باب المندب و از کنار دژ یمنی این گروه به آسیا منتقل میکنند، حمل و نقل دریایی از طریق دریای سرخ را محدود کردهاند. در حالی که این حملات در ابتدا تنها برخی از کشتیها را متوقف کرد و بیش از نیمی از آنها هنوز در اواسط ماه اوت از آنجا عبور میکردند، به گفته منابع صنعتی، وضعیت برای کشتیرانی دشوار است، زیرا شرکتهای کشتیرانی چینی اکنون مسیر خود را از باب المندب تغییر میدهند. حملات بیشتر، مانند حملهای که هفته گذشته یک کشتی را در نزدیکی ترمینال اصلی نفتی دریای سرخ عربستان در ینبع هدف قرار داد یا حمله پهپادی در نزدیکی کانال سوئز در اوایل ماه اوت، میتواند سطح اضطراب بازار نفت و قیمت نفت خام را افزایش دهد.
همچنین احتمال حمله مستقیماً به کشورهای غربی وجود دارد – اگرچه کشورهای غربی فراتر از برد مهمات متداول ایران هستند. بریتانیا ادعا کرده که هکرهای مرتبط با ایران یک نیروگاه برق کوچک را مختل کردهاند، در حالی که مقامات آمریکایی مدعیاند که تهران احتمالاً پشت حملات سایبری به نیروگاههای آب در مینه سوتا بوده است. ایران در مورد این ادعاها اظهار نظری نکرده است. سرویسهای امنیتی غربی همچنین ایران را به استخدام افراد محلی برای انجام حملات یا تلاش برای ترور در غرب متهم کردهاند. ایران این ادعا را رد کرده است.
جمعبندی نرخ روز
با ازسرگیری درگیریها میان ایالات متحده و ایران، کارشناسان معتقدند که این تنشها ممکن است به یک الگوی تکرارشونده تبدیل شود، اما بعید است به سرعت به جنگی تمامعیار منجر شود. در حالی که ایالات متحده به دنبال اعمال فشار اقتصادی و نظامی برای کشاندن ایران به میز مذاکره است، ایران نیز گزینههای متعددی برای پاسخ دارد که شامل گسترش حملات در خلیج فارس، مسدود کردن صادرات نفت از تنگه هرمز و باب المندب، و حتی حملات سایبری یا نیابتی در غرب میشود. پیچیدگی وضعیت در تنگه هرمز و تأثیر آن بر بازار جهانی انرژی، همچنان یکی از مهمترین ابعاد این درگیری باقی مانده است.
