تداوم حضور نظامی آمریکا در منطقه؛ آیا بازگشت به توافق ممکن است؟ روابط ابوظبی و واشنگتن

به گزارش نرخ روز، به نظر می‌رسد با توجه به چالش‌های تداوم عملیات نظامی ایالات متحده در منطقه، هم از جنبه فنی-نظامی و هم از منظر سیاست داخلی آمریکا، کاخ سفید در حال حاضر فشار اقتصادی را در اولویت قرار داده است. این رویکرد اما به معنای کاهش حضور نظامی گسترده در منطقه و آمادگی برای انجام عملیات‌های احتمالی نیست. یک فرستاده کاخ سفید اخیراً با مشاور امنیت ملی امارات متحده عربی دیدار کرده تا درباره گام‌های بعدی در قبال ایران گفت‌وگو کند؛ این موضوع را دو منبع مطلع از این دیدار اعلام کردند. این مذاکرات که کاخ سفید آنها را اعلام نکرده بود و پیش از این نیز گزارشی درباره آنها منتشر نشده بود، در شرایطی انجام شدند که دولت برای بازگشایی تنگه هرمز تلاش می‌کند و همزمان به دنبال وارد کردن فشار اقتصادی شدید بر ایران است. این فرستاده در جزیره ساردینیا در دریای مدیترانه با شیخ طحنون بن زاید آل نهیان دیدار کرد. طحنون یکی از قدرتمندترین چهره‌های امارات است. او برادر رئیس‌جمهور امارات، مشاور امنیت ملی کشور و معاون حاکم ابوظبی است و بر منافع گسترده امارات در حوزه سرمایه‌گذاری و فناوری نظارت دارد. امارات شریک اصلی در عملیات تحت رهبری آمریکا برای بازگشایی تنگه هرمز و هدایت نفتکش‌ها از این تنگه بوده است. این کشور همچنین برای موفقیت کارزار فشار اقتصادی آمریکا علیه ایران اهمیت حیاتی دارد. منابع گفتند فرستاده و طحنون درباره گام‌های بعدی در بحران ایران و همچنین مسائل دیگری ایده‌پردازی و گفت‌وگو کردند. این دیدار چند روز پس از آن انجام شد که وزیر خزانه‌داری آمریکا از «عملیات طرد اقتصادی» یا «Operation Economic Outcast» رونمایی کرد؛ طرحی که در آن آمریکا متعهد شده است کشورها و نهادهایی را که با جمهوری اسلامی تجارت می‌کنند، با تحریم‌های سنگین مجازات کند. به گفته یک منبع مطلع از تماس، وزیر خزانه‌داری پیش از اعلام این طرح با طحنون گفت‌وگو کرده بود. در همان روزی که فرستاده با طحنون دیدار کرد، وزارت خزانه‌داری آمریکا برای قطع دسترسی شعب اماراتی بانک مصری «بانک مصر» (Banque Misr) به نظام مالی آمریکا اقدام کرد؛ دلیل این اقدام، فعالیت‌های این بانک با ایران عنوان شد. اقدام پیشنهادی، تراکنش‌های دلاری این بانک را مسدود می‌کند. بانک مرکزی امارات اعلام کرد که یک «بررسی فوری» درباره تراکنش‌های شعب این بانک مصری با ایران انجام خواهد داد. یک منبع دیگر مطلع از موضوع گفت مقام‌های اماراتی به دولت اعلام کرده‌اند که هرگونه کارزار فشار اقتصادی علیه ایران برای مؤثر بودن باید همه کشورهای اصلی طرف تجارت با ایران را دربر بگیرد. به گفته دو منبع مطلع، تحریم‌های ثانویه‌ای که دولت قصد دارد علیه ایران اعمال کند، یکی از عوامل تصمیم امارات بود، اما دلیل اصلی آن نبود. منابع گفتند در 11 آگوست، هیئتی ایرانی برای انجام مذاکرات دیپلماتیک کم‌سروصدا با مقام‌های اماراتی به ابوظبی سفر کرد. به گفته منابع، ایرانی‌ها در جریان این مذاکرات اعلام کردند که خواهان کاهش تنش و بهبود روابط هستند؛ این در حالی بود که در طول جنگ هزاران موشک و پهپاد به سمت امارات شلیک شده بود. منابع گفتند ایرانی‌ها حتی از امارات خواستند برای تأمین غذا و دارو به آنها کمک کند و از اماراتی‌ها خواستند با تحریم‌های آمریکا همکاری نکنند؛ اما این درخواست بی‌درنگ رد شد. بااین‌حال، طی چند روز بعد، حملات به نفتکش‌های شرکت ملی نفت امارات که تلاش می‌کردند از تنگه هرمز عبور کنند، تشدید شدند. منابع گفتند اماراتی‌ها به‌شدت خشمگین شدند و تصمیم گرفتند تمام روابط تجاری با ایران را تعلیق کنند. از سوی دیگر، مقام‌های آمریکایی گفتند وزیر خارجه ایالات متحده در اوایل این هفته به تمام سفارتخانه‌های آمریکا در سراسر جهان دستور داد درباره «عملیات طرد اقتصادی» یک ابلاغیه رسمی دیپلماتیک را در بالاترین سطح ممکن به دولت‌های میزبان خود ارائه کنند. به سفارتخانه‌های آمریکا دستور داده شد از کشورها بخواهند «فوراً و به‌صورت نظام‌مند» تمام تجارت خود با ایران را قطع کنند و فعالیت‌های تجاری غیرقانونی ایران را شناسایی کنند. مقام‌های آمریکایی گفتند در این ابلاغیه تأکید شده است کشورها، شرکت‌ها و افرادی که به تجارت با ایران ادامه دهند، در معرض تحریم و قطع دسترسی به نظام دلاری آمریکا قرار خواهند گرفت. یکی از مقام‌ها گفت پیام ویژه‌ای به نمایندگی‌های دیپلماتیک آمریکا در ابوظبی، مسقط، هنگ‌کنگ، دوحه، لندن، برلین و چند پایتخت در آسیای مرکزی ارسال شده است. به گفته یک مقام آمریکایی، دولت در حال ایجاد یک کارگروه بین‌سازمانی است تا اجرای کارزار فشار اقتصادی علیه ایران و اعمال آن را هماهنگ کند. وزیر جنگ ایالات متحده، استقرار نیروهای آمریکایی در خاورمیانه را تا سال 2027 تمدید می‌کند. هنگامی که آمریکا شش ماه پیش عملیات خود علیه ایران را آغاز کرد، وزیر جنگ وعده داده بود که حمله‌ای سریع و قاطع انجام خواهد شد که از گرفتار شدن آمریکا در یک درگیری طولانی‌مدت جلوگیری کند؛ اما اکنون، به گفته افرادی که از این موضوع اطلاع دارند، او به‌طور بی‌سروصدا در حال تمدید مأموریت نیروهای آمریکایی در منطقه است؛ اقدامی که نشان می‌دهد این درگیری ممکن است تا سال آینده نیز ادامه پیدا کند. به گفته این افراد، این اقدام بخشی از یک راهبرد نظامی بدون زمان‌بندی مشخص است که با هدف فراهم کردن گزینه‌های مختلف برای رئیس‌جمهور در جنگ انجام می‌شود. اما استقرار 19 ناو جنگی، یگان‌های پدافند هوایی، اسکادران‌های جنگنده و نیروهای چترباز در سراسر منطقه، به گفته این افراد، فشار زیادی بر نیروهای نظامی و خانواده‌های آنها وارد کرده و انباشت مشکلات مربوط به تعمیر و نگهداری تجهیزات را به وجود آورده است؛ مشکلاتی که برطرف کردن آنها ممکن است سال‌ها طول بکشد. مقام‌های آمریکایی می‌گویند رئیس‌جمهور در محافل خصوصی با دستیاران ارشد خود درباره این موضوع گفت‌وگو می‌کند که آیا پایان جنگ ایران را اعلام کند یا نه و گفته است که با این ایده موافق است. آنها همچنین می‌گویند رئیس‌جمهور به دستیارانش گفته که معتقد است ادامه فشار اقتصادی در نهایت حکومت ایران را وادار خواهد کرد یا برنامه هسته‌ای خود را کنار بگذارد یا فروبپاشد. دستیاران رئیس‌جمهور به او توصیه می‌کنند که تشدید جنگ ایران فراتر از حملات متقابل اخیر می‌تواند شانس جمهوری‌خواهان را در انتخابات میان‌دوره‌ای نوامبر به خطر بیندازد. رئیس‌جمهور گفته است که هنگام تصمیم‌گیری درباره جنگ، پیامدهای انتخاباتی را در نظر نمی‌گیرد. درحالی‌که رئیس‌جمهور منتظر است ببیند راهبردش نتیجه خواهد داد یا نه، ارتش آمریکا حضور حدود 50 هزار نیروی نظامی را در منطقه حفظ کرده است؛ بخشی از این حضور با هدف دادن آزادی عمل به رئیس‌جمهور برای تصمیم‌گیری درباره گام‌های بعدی است. مأموریت‌های فعلی شامل رهگیری موشک‌های ایرانی، تأمین پوشش و حفاظت برای کشتی‌های تجاری در تنگه و محاصره بنادر و مناطق ساحلی ایران است. نیروهای آمریکایی همچنین آماده‌اند در صورت تصمیم رئیس‌جمهور برای تشدید جنگ، حملات تهاجمی گسترده‌تری را آغاز کنند. با طولانی‌تر شدن درگیری، برنامه‌های استقرار نیروهای پنتاگون نیز طولانی‌تر می‌شوند. به گفته افراد مطلع، خدمه ناوهای جنگی، یگان‌های پدافند هوایی و نیروهای چترباز از جمله نیروهایی هستند که دستور یافته‌اند مدت بیشتری از زمان پیش‌بینی‌شده در منطقه بمانند. یک مقام پنتاگون از اظهارنظر درباره استقرار نیروها خودداری کرد، اما گفت این وزارتخانه گزینه‌های مختلفی را در اختیار فرمانده کل قوا قرار می‌دهد. به گفته یکی از افراد مطلع، جدول زمانی استاندارد استقرار نیروهای پدافند هوایی ارتش که تحت فشار شدید برای سرنگون کردن موشک‌ها و پهپادهای ایران فعالیت می‌کنند، از 9 ماه به 12 ماه افزایش یافته است. برخی یگان‌هایی که قرار بود در اروپا و اقیانوس آرام مستقر شوند اما به خاورمیانه منتقل شدند، اکنون بیش از یک سال است که در منطقه مستقر هستند. مدیر پروژه دفاع موشکی در مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی گفت: «سرعت عملیات یگان‌های پدافند هوایی پیش از این جنگ نیز در میان بالاترین سطوح در کل نیروهای مشترک آمریکا قرار داشت.» او گفت تمدید استقرارها خطر فرسوده شدن نیروها، تأخیر در تعمیر و نگهداری تجهیزات و ایجاد اختلال در روند نوسازی بلندمدت نیروهای نظامی را به همراه دارد. ناوهای نیروی دریایی و خدمه آنها نیز تحت فشار قرار گرفته‌اند، زیرا همچنان در حال اجرای محاصره بنادر ایران به دستور رئیس‌جمهور هستند. بر اساس اظهارات یک مقام نیروی دریایی، آمریکا در حال حاضر 19 ناو جنگی در آب‌های خاورمیانه دارد که شامل دو ناو هواپیمابر و 13 ناوشکن مجهز به موشک‌های هدایت‌شونده است. اکنون که این ناوها در حال اجرای محاصره هستند، این کشتی‌های جنگی کوچک‌تر، با حدود 300 نفر سرنشین، به گفته برخی افراد مطلع، به‌جای اینکه تقریباً هر ماه وقفه‌ای در مأموریت داشته باشند، برای چند ماه متوالی در دریا می‌مانند. این درگیری تاکنون به برخی از طولانی‌ترین مأموریت‌های دریایی در تاریخ مدرن نیروی دریایی آمریکا منجر شده است. به گفته افراد آگاه، آنچه شرایط را برای ملوانان و تفنگداران دریایی مستقر در این کشتی‌ها دشوارتر می‌کند، از دست رفتن ظرفیت‌های لجستیکی آمریکا در منطقه است. درگیری‌ها مانع از آن شده‌اند که نیروی دریایی آمریکا بتواند در خاورمیانه عملیات معمول تأمین مجدد آذوقه و تجهیزات را انجام دهد. در نتیجه، این نیرو اکنون تا حد زیادی مجبور است به جزیره دورافتاده دیه‌گو گارسیا، یک پایگاه نظامی آمریکا و بریتانیا در اقیانوس هند، متکی باشد. این وضعیت باعث کاهش شدید ارسال نامه و بسته‌های حمایتی و همچنین کاهش زمان‌هایی شده است که ملوانان می‌توانند از محیط بسته کشتی خارج شوند؛ زمان‌هایی که به آنها اجازه می‌دهد ذهن خود را از فشار مأموریت دور کنند. تحلیلگران می‌گویند مسافت‌های طولانی و مأموریت‌های تمدیدشده همچنین در آینده فشار قابل‌توجهی بر روند تعمیر و نگهداری ناوها وارد خواهد کرد. یک مقام ارشد سابق نیروی دریایی آمریکا و پژوهشگر ارشد کنونی مؤسسه هادسون، گفت اینکه ناوهای هواپیمابر همچنان در منطقه نگه داشته می‌شوند، نشان می‌دهد دولت می‌خواهد در صورت تشدید درگیری، توانایی‌های تهاجمی قدرتمندی را حفظ کند. او گفت: «آنها دارند شرایط را برای یک مأموریت پایدار و طولانی‌مدت آماده می‌کنند؛ یعنی تا سال آینده و حتی بیشتر. اما برای حفظ این سطح از حضور، باید از حضور نظامی در مناطق دیگر صرف‌نظر کنید. بنابراین، به نوعی دارید همه توان خود را روی این می‌گذارید که ایران در سال آینده محور وضعیت نظامی آمریکا باشد.» به گفته یک نامه ارسال‌شده از سوی فرماندهان نظامی به خانواده‌های نیروها که مشاهده شده است، پنتاگون ممکن است بخش‌هایی از لشکر 82 هوابرد ارتش آمریکا را تا سال 2027 نیز در خاورمیانه نگه دارد. در این نامه آمده است: «ما این موضوع را ساده و بی‌اهمیت نمی‌دانیم و می‌دانیم که یک مأموریت طولانی‌تر فشار زیادی بر هر خانواده‌ای وارد می‌کند؛ از جمله خانواده‌های خود ما.» رئیس‌جمهور روز چهارشنبه به خبرنگاران گفت ارتش آمریکا همچنان آماده خواهد بود «هر زمان که بخواهیم» حملات بیشتری انجام دهد؛ همان‌طور که این هفته پس از تلاش ایران برای مین‌گذاری دوباره در تنگه هرمز چنین کاری انجام داد. در همین حال، یک دیپلمات پیشین ایران و تحلیلگر سیاسی، می‌نویسد که تهران همچنان برای گفت‌وگوهای صلح با واشنگتن بر اساس تفاهم‌نامه اسلام‌آباد آمادگی دارد، اما حاضر نیست بر سر توافقی که به‌تازگی تدوین شده باشد مذاکره کند. او گفت: «ایران تأکید کرده است که به‌محض بازگشت آمریکا به میز مذاکره، آماده است، اما مذاکرات باید بر اساس تفاهم‌نامه [اسلام‌آباد] باشد؛ نه برای ایجاد، تدوین یا نوشتن یک تفاهم‌نامه دیگر.» او افزود: «حتی اگر به تفاهم‌نامه دیگری برسیم، چه تضمینی وجود دارد که این تفاهم‌نامه جدید اجرا شود؟ هم طرف آمریکایی و هم طرف ایرانی از آن استقبال کردند، اما طرف آمریکایی هیچ‌یک از مفاد آن را اجرا نکرد، جز به‌صورت جزئی و ایران نیز این وضعیت را نپذیرفت.» جمع‌بندی نرخ روز: ایالات متحده با وجود چالش‌های فنی و داخلی، فشار اقتصادی را بر ایران در اولویت قرار داده و همزمان حضور نظامی گسترده خود را در منطقه تا سال 2027 تمدید کرده است. این راهبرد شامل «عملیات طرد اقتصادی» و حفظ 50 هزار نیروی نظامی و 19 ناو جنگی در منطقه است که فشار زیادی بر نیروها و تجهیزات وارد کرده است. در همین حال، ایران آمادگی خود را برای مذاکره بر اساس تفاهم‌نامه اسلام‌آباد اعلام کرده، اما بر عدم تدوین توافق جدید تأکید دارد و نسبت به عدم اجرای مفاد توافق‌های پیشین ابراز نگرانی کرده است.