سفرهای متعدد شی جینپینگ پیش از دیدار با ترامپ؛ آیا پکن سوئز را جایگزین هرمز میکند؟
به گزارش نرخ روز، شی جینپینگ، رهبر جمهوری خلق چین، در آستانه دیدار با دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، در موجی کمسابقه از سفرهای خارجی به مصر سفر کرد. این سفر بخشی از تلاشهای او برای معرفی پکن به عنوان شریکی قابلاعتمادتر از واشنگتن و در آستانه نشست برنامهریزیشده او با دونالد ترامپ انجام میشود. برگزاری همزمان این نشستها در نقاط مختلف جهان، بازتابی از رقابت گستردهتر بر سر شکلدهی به نظم جهانی آینده است.
شی روز چهارشنبه در قاهره با عبدالفتاح السیسی، همتای مصری خود، دیدار و گفتوگو کرد و بر «تمدنهای باستانی» دو کشور تأکید کرد. او همچنین از موزه بزرگ مصر در نزدیکی اهرام جیزه نیز بازدید کرد. این نخستین سفر شی به مصر از سال ۲۰۱۶ است.
شی در نامهای که در رسانههای مصر منتشر شد، گفت: «چین آماده است با طرف مصری همکاری کند تا از موقعیت منحصربهفرد مصر در پیوند دادن جهان عرب و گسترش ارتباطات در سراسر قاره آفریقا بهره گرفته شود.» او افزود که با وقوع سریع «تغییرات عمیقی که در یک قرن گذشته بیسابقه بودهاند» ــ تعبیری که پکن برای اشاره به آنچه افول قدرت آمریکا میداند به کار میبرد ــ «چین و مصر باید با عمل به چندجانبهگرایی واقعی، با قدرت از صلح و ثبات جهانی و عدالت و انصاف بینالمللی حمایت کنند.»
چین به مصر در ساخت بخشی از پایتخت اداری جدید این کشور کمک میکند. همچنین گروه فناوری چینی هواوی در سال ۲۰۲۴ یک سرویس ابری در مصر راهاندازی کرد که وعده میداد «هوش مصنوعی، مدلهای زبانی بزرگ عربی و پایگاههای داده را به مصر بیاورد.»
شی این هفته در نشست سازمان همکاری شانگهای در بیشکک، پایتخت قرقیزستان، شرکت کرد. او قرار است هفته آینده راهی هند شود تا در نشست بریکس در دهلی نو شرکت کند؛ نشستی که در آن با رهبران کشورهایی از جمله روسیه، برزیل، آفریقای جنوبی، مصر، اتیوپی، اندونزی، ایران، عربستان سعودی و امارات متحده عربی دیدار خواهد کرد. تور سفرهای شی در ماه سپتامبر پیش از سفر رسمی برنامهریزیشده او به واشنگتن انجام میشود؛ سفری که در پاسخ به سفر ماه مه ترامپ به پکن صورت خواهد گرفت.
تحلیلگران میگویند موج سفرهای خارجی شی با هدف نشان دادن افزایش نفوذ دیپلماتیک پکن در میان کشورهای در حال توسعه و خاورمیانه، بهویژه در میان متحدان آمریکا مانند مصر، و همچنین نشان دادن ظرفیت چین برای ایفای نقش یک شریک قابلاعتماد در تجارت و سرمایهگذاری انجام میشود.
شی سهشنبه شب وارد فرودگاه قاهره شد؛ فرودگاهی که با پرچمهای چین و مصر آراسته شده بود. السیسی و نیروهای نظامی در مراسمی با فرش قرمز از او در باند فرودگاه استقبال کردند. در ظاهر، سفر این هفته شی جینپینگ به مصر فرصتی معمول برای دو کشور است تا روابط اقتصادی و دیپلماتیک خود را تقویت کنند؛ اما دیدار شی با عبدالفتاح السیسی در لایهای عمیقتر معنای دیگری دارد: چین، رقیب اصلی جهانی آمریکا، در حال ایجاد روابطی گسترده با یکی از متحدان مهم آمریکا در خاورمیانه است و همزمان میکوشد نفوذ خود را در این منطقه که بهسرعت در حال تغییر است، گسترش دهد.
شی میکوشد چین را بهعنوان نیرویی تثبیتکننده در منطقه معرفی کند و آن را در برابر آمریکا قرار دهد؛ کشوری که دهههاست از نظر نظامی در خاورمیانه درگیر بوده است و جنگ ششماهه آن با ایران تازهترین نمونه این وضعیت است. عمر حمزاوی، مدیر برنامه خاورمیانه در مؤسسه کارنگی در واشنگتن، در مقالهای که اوایل امسال به همراه کاترین سلف، پژوهشگر پیشین این برنامه، منتشر کرد، نوشت: «چین همچنان ذخایر قدرت نرم خود را افزایش میدهد، در حالی که آمریکا به دست خود در حال از بین بردن این ذخایر است.»
شی در مذاکرات گسترده روز چهارشنبه گفت قاهره و پکن باید مشترکاً با آنچه او «یکجانبهگرایی و اقدامات زورگویانه» خواند، مخالفت کنند. این رهبر چین همچنین خواستار آن شد که دو کشور «برای ایجاد نظام حکمرانی جهانی عادلانهتر و برابرتر با یکدیگر همکاری کنند.»
رهبران دو کشور روز سهشنبه و همزمان با هفتادمین سالگرد برقراری روابط دیپلماتیک، با انتشار یادداشتهایی دوستانه در روزنامههای دولتی مصر، این مناسبت را گرامی داشتند. شی نوشت که پکن و قاهره باید از طریق توسعه، «دامنه همکاریهای عملی» خود را گسترش دهند. السیسی نیز از سرمایهگذاریهای چین در مصر تمجید کرد و بار دیگر حمایت قاهره از ادعای چین مبنی بر اینکه تایوان بخشی از قلمرو این کشور است را اعلام کرد.
مصر روابط رو به رشد خود با چین را راهی برای متنوع کردن شرکای راهبردی خود میداند. در سال ۲۰۲۳، از مصر برای پیوستن به گروه بریکس دعوت شد. یک سال بعد، مصر با چین توافقهایی برای همکاری در طرح «کمربند و جاده» امضا کرد؛ طرحی که یکی از سیاستهای شاخص شی جینپینگ است و هدف آن ایجاد زیرساختهای قدرت و حملونقل در سراسر جهان است.
چین بیش از ۱۰ میلیارد دلار در مصر سرمایهگذاری کرده است؛ از جمله با ساخت یک مرکز تجاری در شرق قاهره و یک خط راهآهن برقی برای بخش صنعت در دلتای نیل. بر اساس آمارهای دولتی، ارزش تجارت سالانه دو کشور حدود ۲۰ میلیارد دلار برآورد میشود. ارزش تجارت میان آمریکا و مصر در سال ۲۰۲۵، ۱۵.۷ میلیارد دلار بود. مصر شریکی حیاتی برای اولویتهای امنیت ملی آمریکا در منطقه است و رهبران دو کشور نیز روابط نزدیکی با یکدیگر دارند.
چین در سالهای اخیر تلاش کرده است میان کشورهای خاورمیانه نیز پلهای ارتباطی ایجاد کند. این دولت در سال ۲۰۲۳ میان ایران و عربستان سعودی برای ازسرگیری روابط دیپلماتیک میان دو کشور میانجیگری کرد. این توافق جاهطلبیهای چین برای رقابت با آمریکا بر سر نفوذ در خاورمیانه را به نمایش گذاشت. از آن زمان، روابط میان ریاض و تهران متشنج شده است. چین از راههای دیگری نیز خود را بهعنوان میانجی منطقهای معرفی کرده است. پکن مدتهاست از راهحل دوکشوری برای مناقشه اسرائیل و فلسطین حمایت میکند؛ راهحلی که جهان عرب آن را یکی از ارکان اصلی ثبات منطقه میداند.
اندکی پیش از آغاز جنگ در غزه، شی میزبان محمود عباس، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین، بود و از ایجاد یک «شراکت راهبردی» با تشکیلات خودگردان خبر داد. با توجه به اینکه انتقال محمولههای نفت از طریق تنگه هرمز در نتیجه جنگ ایران بهشدت مختل شده است، کانال سوئز که تحت کنترل مصر قرار دارد، به مسیر جایگزین مهمی برای انتقال انرژی از منطقه تبدیل شده است.
محمد ذوالفقار رحمت، کارشناس خاورمیانه در مرکز مطالعات اقتصادی و حقوقی جاکارتا، گفت: «چین دلایل خوبی دارد که روابط خود را با کشوری که کنترل مسیر همچنان باز را در اختیار دارد، تقویت کند.» به گفته رحمت، شی «مصر را بهعنوان پایگاهی برای دسترسی به جهان گستردهتر عرب و آفریقا میبیند؛ آن هم در زمانی که آمریکا توجه کمتری برای اختصاص دادن به این مناطق دارد.»
در ماه آگوست، چین و مصر یک رزمایش هوایی چندروزه را در چند پایگاه در سراسر مصر برگزار کردند؛ این نخستین رزمایش نظامی مشترک در نوع خود برای جنگندههای J-16 چین و جنگندههای رافال ساخت فرانسه در اختیار مصر بود. شی پس از شرکت در نشست دو روزه سازمان همکاری شانگهای به قاهره سفر کرده است؛ سازمانی سیاسی و امنیتی متشکل از ۱۰ کشور که بهعنوان وزنهای در برابر نفوذ جهانی آمریکا معرفی میشود. رهبران روسیه، هند، پاکستان و ایران نیز در این نشست که در بیشکک، پایتخت قرقیزستان، برگزار شد، حضور داشتند.
این سفر همچنین اندکی پس از «یورش اقتصادی» دولت ترامپ به ارتباطات مالی ایران در سراسر جهان انجام میشود. هدف تحریمها منزوی کردن جمهوری اسلامی از شرکای اقتصادی باقیمانده آن، از جمله چین، است. پکن اما میگوید تجارت این کشور با ایران همواره مطابق با قوانین بینالمللی بوده است.
جمعبندی نرخ روز
سفرهای اخیر شی جینپینگ به مصر و دیگر کشورها، نشاندهنده تلاش چین برای افزایش نفوذ دیپلماتیک و اقتصادی خود در خاورمیانه و جهان در حال توسعه است. این اقدامات در آستانه دیدار با دونالد ترامپ، با هدف معرفی پکن به عنوان شریکی قابلاعتمادتر از واشنگتن صورت میگیرد. تقویت روابط با مصر، بهویژه با توجه به اهمیت استراتژیک کانال سوئز به عنوان مسیری جایگزین برای انتقال انرژی، از نکات کلیدی این رویکرد است. چین همچنین با سرمایهگذاریهای گسترده و میانجیگریهای منطقهای، به دنبال رقابت با نفوذ آمریکا در منطقه است.
