صعود قیمت خودرو در آمریکا؛ آیا خودروی ارزان به کالایی کمیاب تبدیل شده است؟

به گزارش نرخ روز، در حالی که در ایران افزایش قیمت خودرو اغلب به عواملی چون نرخ دلار، تعرفه‌ها، هزینه‌های تولید و سیاست‌های داخلی نسبت داده می‌شود، گزارشی از بازار آمریکا حاکی از آن است که دسترسی به خودروی ارزان به یک چالش جهانی بدل شده است. این گزارش نشان می‌دهد خودروهای اقتصادی که پیش‌تر بخش قابل توجهی از بازار را تشکیل می‌دادند، اکنون به شدت کمیاب شده‌اند و خودروسازان ترجیح می‌دهند به جای افزایش تیراژ مدل‌های ارزان، بر تولید خودروهای گران‌تر و سودآورتر تمرکز کنند. برای درک ابعاد این دگرگونی، کافی است به بازار آمریکا توجه کنیم؛ بازاری که معمولاً با خودروهای بزرگ، تولید انبوه و قدرت خرید بالای مصرف‌کنندگان شناخته می‌شود. بر اساس داده‌های Edmunds، در شش ماهه نخست سال 2026، تنها 4 درصد از خودروهای نو فروخته شده در آمریکا قیمتی کمتر از 25 هزار دلار داشته‌اند و فقط 10 درصد در بازه قیمتی 25 تا 30 هزار دلار قرار گرفته‌اند. این وضعیت در مقایسه با بیش از یک دهه قبل، که اکثر خودروهای جدید آمریکا زیر 30 هزار دلار قیمت داشتند و تقریباً یک‌سوم آن‌ها با قیمتی کمتر از 25 هزار دلار به فروش می‌رسیدند، تغییر چشمگیری را نشان می‌دهد. حتی در مقایسه با بازار ایران، یافتن خودرویی با قیمت پایین در آمریکا دیگر به سادگی گذشته نیست. در سال گذشته، تنها 10 مدل در بازار آمریکا با میانگین قیمت معامله کمتر از 25 هزار دلار موجود بودند که همگی متعلق به خودروسازان آسیایی کوچک‌تر بودند. یکی از گزینه‌های مهم و ارزان‌قیمت، نیسان ورسا، نیز از پایان سال گذشته از خط تولید خارج شده است. دلیل این تغییر را باید در اقتصاد تولید خودرو جست‌وجو کرد. خودروسازان آمریکایی و بسیاری از رقبای خارجی آن‌ها دریافته‌اند که تولید یک خودروی 20 تا 25 هزار دلاری، با توجه به افزایش هزینه‌های قطعات، دستمزد، استانداردهای ایمنی و تجهیزات جدید، حاشیه سود بسیار کمتری نسبت به تولید یک SUV یا پیکاپ با قیمت 40، 50 یا 70 هزار دلار دارد. از این رو، شرکت‌ها به تدریج از بخش پایین بازار فاصله گرفته و سرمایه و ظرفیت تولید خود را به سمت خودروهای گران‌تر سوق داده‌اند. البته این اتفاق تنها نتیجه طمع خودروسازان نیست. خودروهای جدید امروزی در مقایسه با یک دهه پیش، تجهیزات بسیار بیشتری دارند؛ از سامانه‌های کمک‌راننده و امکانات ایمنی گرفته تا نمایشگرها، قابلیت‌های ارتباطی و در برخی مدل‌ها، ردیف سوم صندلی. مصرف‌کننده نیز وقتی قرار است مبلغ قابل توجهی برای خودرو بپردازد، معمولاً انتظار امکانات بیشتری را دارد. نتیجه این امر، یک چرخه عجیب است: خودرو گران‌تر می‌شود، امکانات بیشتری ارائه می‌دهد و از آنجا که مشتری مایل است برای این امکانات پول بیشتری بپردازد، تولید خودروی ساده و ارزان برای خودروساز جذابیت کمتری پیدا می‌کند. بر اساس داده‌های Edmunds، که به آن‌ها استناد شده است، قیمت خودرو در آمریکا از سال 2015 تاکنون 49 درصد افزایش یافته است؛ رشدی که حتی از تورم عمومی نیز فراتر رفته است. در نتیجه، آنچه زمانی یک خودروی معمولی و در دسترس طبقه متوسط به شمار می‌رفت، اکنون می‌تواند به خریدی سنگین تبدیل شود. نکته عجیب‌تر این است که امروز تعداد خودروهایی که بیش از 70 هزار دلار قیمت دارند، از تعداد خودروهای موجود در بازه 25 تا 30 هزار دلار بیشتر شده است. افزایش قیمت تنها به برچسب روی خودرو محدود نمی‌شود. با توجه به اینکه بخش عمده‌ای از خرید خودرو در آمریکا از طریق تسهیلات مالی صورت می‌گیرد، افزایش نرخ بهره نیز فشار را تشدید کرده است. متوسط نرخ وام پنج‌ساله خودرو که در اوت 2015 حدود 4.4 درصد بود، در آخرین داده‌های مورد استناد در ماه مه امسال به نزدیک 7 درصد رسیده است. در پایان سال گذشته نیز بیش از 20 درصد از خریداران خودروهای جدید، اقساط ماهانه‌ای بالاتر از هزار دلار پرداخت می‌کردند. وقتی قیمت خودروی صفر افزایش می‌یابد، منطقاً بازار دست‌دوم باید به گزینه‌ای جایگزین تبدیل شود. اما مشکل اینجاست که بازار دست‌دوم آمریکا نیز تحت فشار قرار گرفته است. متوسط قیمت خودروی صفر در ماه ژوئیه حدود 49 هزار دلار بوده، در حالی که یک خودروی دست‌دوم سه‌ساله یا جدیدتر به طور متوسط حدود 32 هزار دلار قیمت داشته است. این فاصله اگرچه قابل توجه است، اما برای بسیاری از خریداران همچنان رقم سنگینی محسوب می‌شود، به خصوص با در نظر گرفتن نرخ بهره و هزینه‌های نگهداری. در واقع، در اینجا با یک تغییر مهم مواجه هستیم: خودروی ارزان در حال تبدیل شدن به یک کالای کمیاب است. حتی در بازار دست‌دوم نیز افزایش تقاضا از سوی افرادی که دیگر توان خرید خودروی صفر را ندارند، قیمت‌ها را بالا نگه داشته است. داده‌های جداگانه iSeeCars نیز نشان می‌دهد سهم خودروهای سه‌ساله دست‌دوم با قیمت کمتر از 20 هزار دلار از حدود نیمی از بازار در سال 2019 به تقریباً یک‌نهم کاهش یافته است. یکی دیگر از عوامل مهمی که در گزارش مورد اشاره قرار گرفته، تعرفه‌های تجاری آمریکاست. افزایش تعرفه خودرو و قطعات، هزینه تولید را بالا برده و حتی واردات برخی مدل‌های ارزان را برای خودروسازان دشوارتر کرده است. به عنوان مثال، نیسان ورسا که یکی از خودروهای اقتصادی بازار آمریکا بود، در مکزیک تولید می‌شد و افزایش هزینه‌های ناشی از تعرفه‌ها یکی از عواملی بود که شرایط ادامه حضور چنین مدل‌هایی را سخت‌تر کرد. این بخش از ماجرا برای بازار ایران نیز قابل توجه است. در ایران نیز سال‌هاست بحث حمایت از تولید داخلی، افزایش تعرفه واردات و محدود کردن ورود خودرو به عنوان ابزارهایی برای حمایت از صنعت خودرو مطرح می‌شود. اما تجربه بازارهای بزرگ نشان می‌دهد تعرفه و محدودیت واردات اگر هم به تولیدکننده داخلی فرصت بدهد، می‌تواند همزمان هزینه‌ای جدی به مصرف‌کننده تحمیل کند، به خصوص وقتی خودروساز انگیزه کافی برای تولید محصول اقتصادی و رقابتی نداشته باشد. شاید عجیب‌ترین بخش گزارش همین باشد. فورد اعلام کرده قصد دارد پیش از سال 2030 پنج مدل ارزان‌تر به بازار عرضه کند، اما تعریف «ارزان‌تر» در برنامه این شرکت خودروهایی زیر 40 هزار دلار است. استلانتیس نیز برنامه عرضه 9 مدل زیر 40 هزار دلار را دنبال می‌کند. عددی که در گذشته می‌توانست محدوده خودروهای متوسط بازار باشد، حالا در حال تبدیل شدن به سقف خودروهای «مقرون‌به‌صرفه» است. در همین شرایط، شرکت‌هایی مانند Slate تلاش کرده‌اند با حذف برخی امکانات و ساده‌سازی خودرو، دوباره به بخش پایین بازار بازگردند. این شرکت قرار است یک وانت برقی را با قیمت پایه 24 هزار و 950 دلار عرضه کند، اما برای رسیدن به این قیمت حتی برخی امکاناتی را که امروز برای بسیاری از مشتریان استاندارد محسوب می‌شوند، حذف کرده است. برای مثال، خودرو فاقد شیشه‌های برقی و ردیف دوم صندلی است و حتی کارخانه آن فاقد خط رنگ است. با این حال، این محصول توانسته حدود 180 هزار ودیعه قابل استرداد 100 دلاری جذب کند، که نشان می‌دهد تقاضا برای خودروی ارزان همچنان وجود دارد. مسئله اصلی بنابراین کمبود تقاضا برای خودروهای ارزان نیست؛ مشکل این است که تولید آن‌ها برای خودروسازان به اندازه خودروهای گران‌قیمت جذاب نیست. بازار نیز کم‌کم به این وضعیت عادت می‌کند و مصرف‌کننده‌ای که زمانی با 20 یا 25 هزار دلار می‌توانست یک خودروی صفر بخرد، حالا باید یا پول بیشتری بپردازد، یا به سراغ خودروی دست‌دوم برود، یا از بخشی از امکانات مورد انتظارش صرف‌نظر کند. گرانی خودرو به همین دلیل دیگر یک مسئله مختص ایران نیست. از آمریکا تا اروپا و حتی بازارهای در حال توسعه، خودروی ارزان در حال تبدیل شدن به یک کالای کمیاب است. تفاوت البته در شدت و علت‌هاست، اما اصل مسئله یکی است: صنعت خودرو هر روز بیشتر به سمت محصولاتی می‌رود که حاشیه سود بالاتری دارند و هر روز فاصله بیشتری با مشتری‌ای پیدا می‌کند که فقط یک وسیله نقلیه قابل‌اعتماد و ارزان می‌خواهد. جمع‌بندی نرخ روز: بازار خودروی آمریکا با کاهش چشمگیر سهم خودروهای ارزان‌قیمت مواجه است، به طوری که تنها 4 درصد از خودروهای جدید زیر 25 هزار دلار قیمت دارند. خودروسازان به دلیل حاشیه سود بالاتر، به سمت تولید مدل‌های گران‌تر با امکانات بیشتر سوق یافته‌اند. این روند، همراه با افزایش نرخ بهره و تعرفه‌های تجاری، دسترسی به خودروی مقرون‌به‌صرفه را دشوار کرده و خودروی ارزان را به کالایی کمیاب در سطح جهانی تبدیل کرده است.