بقائی: آمریکا توافق را از روز نخست نقض کرد؛ مدیریت تنگه هرمز و دارایی‌ها

به گزارش نرخ روز، اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، در گفت‌وگویی تفصیلی به بررسی آخرین وضعیت یادداشت تفاهم میان ایران و آمریکا، دلایل توقف آن و پشت‌پرده کارزار نظامی ایالات متحده و اسرائیل در منطقه پرداخت. وی با تأکید بر اینکه ایران هرگز آغازگر نقض هیچ تعهدی نبوده، تصریح کرد که ایالات متحده عملاً از همان روزهای نخست، این توافق را با آغاز تجاوزات نظامی نقض کرده است.سخنگوی وزارت امور خارجه با اشاره به بندهای مربوط به مدیریت تنگه هرمز و آزادسازی دارایی‌های بلوکه‌شده ایران، تأیید کرد که کل روند توافقات به دلیل بدعهدی و حملات مجدد واشنگتن در وضعیت تعلیق قرار گرفته است. وی ساختار حکمرانی فعلی آمریکا را «پراکنده و چندپاره» خواند که لابی‌های فشار مانع از پایبندی آن به امضاهای خود می‌شوند.بقائی در بخش دیگری از این گفتگو، با محکوم کردن حملات به مراکز غیرنظامی و زیرساخت‌های تمدنی ایران، این اقدامات را مصداق بارز جنایت جنگی و تلاش برای نسل‌کشی دانست. وی در عین حال بر آمادگی کامل نیروهای دفاعی کشور در کنار تداوم مسیر دیپلماسی تأکید کرد و یادآور شد که ملت ایران هیچ‌گونه دشمنی با مردم آمریکا ندارد، اما افکار عمومی جهان باید مانع از نهادینه شدن زورگویی در نظم بین‌المللی شوند.بقائی در پاسخ به سؤالی درباره لغو یادداشت تفاهم با آمریکا اظهار داشت: «ما هرگز آغازگر نقض هیچ تعهدی که پذیرفته‌ایم، نبوده‌ایم؛ چه در مورد برجام که در سال ۲۰۱۸ توسط ایالات متحده نقض شد و ایران هرگز آن را لغو نکرد و چه اکنون در مورد یادداشت تفاهم حاضر. این ایالات متحده بود که عملاً از همان روز نخست، این یادداشت تفاهم را نقض کرد.» وی افزود که اصل حاکم بر این توافق، «تعهد در برابر تعهد» است و تا زمانی که ایالات متحده به تعهدات خود عمل نکند، ایران نیز نمی‌تواند به تعهدات خود پایبند بماند. او تأکید کرد که از هیچ کشور یا انسانی نمی‌توان انتظار داشت که به‌صورت یک‌جانبه به تعهدات خود پایبند بماند.سخنگوی وزارت امور خارجه در ادامه به ماده پنجم یادداشت تفاهم که به کشتیرانی در تنگه هرمز مربوط می‌شود، اشاره کرد. وی گفت که متن این ماده کاملاً روشن، شفاف و بدون ابهام است و بر اساس آن، ایران با مشورت عمان، سازوکارهای لازم را برای مدیریت آینده این آبراه تدوین خواهد کرد و با سایر کشورهای منطقه نیز گفت‌وگو خواهد داشت. این روند حتی پیش از امضای یادداشت تفاهم نیز در جریان بود.بر اساس این یادداشت تفاهم، یک دوره ۳۰ روزه در نظر گرفته شده بود تا اطمینان حاصل شود که تردد کشتی‌ها به حالت عادی بازمی‌گردد و سازوکارهای لازم برای عبور ایمن آنها ایجاد می‌شود. اما به گفته بقائی، در روز بیست‌ویکم یا بیست‌ودوم پس از امضای این یادداشت تفاهم، ایالات متحده تجاوز نظامی علیه ایران را آغاز کرد و اجازه نداد این دوره ۳۰ روزه تکمیل شود تا سازوکارهای لازم برای عبور ایمن کشتی‌ها مستقر شوند.وی افزود که در این بند هیچ نکته‌ای وجود ندارد که به ایالات متحده اجازه دهد مسیر موازی مستقلی در تنگه هرمز ایجاد کند. آنچه آنها انجام دادند، نقض تعهداتشان بود؛ آنها کشتی‌ها را مجبور کردند از مسیر دیگری عبور کنند و عملاً مسیر هماهنگ‌شده با ایران ــ که مسیر ایمن بود ــ را دور بزنند، در حالی که ایران تمام اقدامات لازم را برای تضمین عبور ایمن کشتی‌ها انجام داده بود.بقائی در پاسخ به این سؤال که آیا هدف آمریکا از این اقدام، کنترل تنگه یا نظامی‌سازی آن بود، توضیح داد که تنگه هرمز دو کشور ساحلی دارد: ایران و عمان. وی گفت در جریان جنگی که آنها در ۲۸ فوریه آغاز کردند، از این آبراه برای تجاوز نظامی علیه ایران سوءاستفاده کردند. علاوه بر این، از بخش‌هایی از تنگه هرمز و همچنین از پایگاه‌های نظامی خود در کشورهای حوزه خلیج فارس برای تسهیل و اجرای حملات نظامی علیه ایران استفاده کردند.وی تأکید کرد که ایران به‌عنوان یکی از کشورهای ساحلی این آبراه، بر اساس حقوق بین‌الملل اختیار و حق دارد تدابیر لازم را اتخاذ کند تا از سوءاستفاده متجاوزان از این مسیر برای حمله به ایران و تهدید امنیت ملی‌اش جلوگیری شود. به همین دلیل، در گام نخست تصمیم گرفته شد محدودیت‌هایی برای عبور کشتی‌ها اعمال شود.سخنگوی وزارت امور خارجه افزود که در شرایطی که حملات نظامی علیه ایران جریان داشت، اساساً عبور از این آبراه بدون در نظر گرفتن ملاحظات امنیتی، اقدامی پرخطر بود. بنابراین، اقدامات ایران ناشی از رویکردی مسئولانه نسبت به امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز بود. ایالات متحده نیز در قالب همین یادداشت تفاهم پذیرفت که مدیریت آینده این آبراه توسط ایران، با مشورت عمان به‌عنوان دیگر کشور ساحلی و همچنین از طریق گفت‌وگو با سایر کشورهای منطقه انجام شود. این روند به‌خوبی در حال پیشرفت بود، تا زمانی که آنها تصمیم گرفتند کنترل این تنگه را خودشان در دست بگیرند.بقائی مجدداً تأکید کرد که آنها عملاً تعهدات خود را نقض کردند، زیرا توافق مشترک این بود که مدیریت آینده این آبراه بر عهده ایران و عمان باشد.در ادامه، بقائی به ماده اول یادداشت تفاهم اشاره کرد که ایران با کشوری وارد مذاکره شد که به ایران حمله کرده بود، آغازگر جنگ بود، رهبر ایران و آن کودکان در میناب را به شهادت رسانده بود؛ با این حال، ایران حاضر شد برای رسیدن به صلح مذاکره کند. وی در پاسخ به سؤالی درباره مذاکرات جداگانه میان دولت لبنان، اسرائیل و ایالات متحده که با مفاد ماده اول این یادداشت تفاهم در تضاد بود، این مسئله را نمونه دیگری از بی‌صداقتی طرف مقابل دانست.وی توضیح داد که دلیل اصرار ایران بر ذکر لبنان در بند نخست این یادداشت تفاهم، این بود که این درگیری‌ها را به‌هم‌پیوسته می‌دانستند. ایالات متحده و اسرائیل ــ که مستقیماً لبنان را هدف حمله قرار می‌داد ــ پس از حمله به ایران در ۲۸ فوریه، جنگ در لبنان را نیز از سر گرفتند. به همین دلیل، ایران احساس مسئولیت می‌کرد که هر اقدامی از دستش برمی‌آید برای پایان دادن به جنگ در لبنان و حفاظت از تمامیت ارضی و حاکمیت این کشور انجام دهد.به همین علت، ایران اصرار داشت که پایان جنگ در لبنان بخشی از این یادداشت تفاهم باشد. بقائی اظهار داشت که ایران نمی‌دانست این تعهد دوجانبه قرار است تحت تأثیر روند دیگری قرار گیرد یا عملاً توسط فرآیند دیگری نادیده گرفته شود. با این حال، آنچه برای ایران اهمیت دارد، پایان یافتن جنگ و خونریزی در لبنان است و این موضوع همچنان برای ایران بسیار مهم است.وی افزود که ایران در چارچوب همین روند، انعطاف لازم را نیز نشان داد و با پیشنهاد تشکیل سازوکاری موسوم به واحد کاهش تنش (De-confliction Cell) موافقت کرد؛ سازوکاری که با مشارکت ایالات متحده، ایران، لبنان و دو کشور میانجی، یعنی قطر و پاکستان، تشکیل می‌شد. اما روند معرفی نمایندگان لبنان در این سازوکار کماکان در دست بررسی از سوی دولت آن کشور است.برداشت بقائی این است که این مسئله ناشی از اختلافات داخلی در ساختار دولت ایالات متحده است. به نظر می‌رسد جناح‌های مختلفی در داخل دولت آمریکا وجود دارند که مانع از اجرای تعهداتی می‌شوند که خودشان در قالب این یادداشت تفاهم پذیرفته‌اند. اما در نهایت، آنچه اهمیت دارد این است که دولت ایالات متحده به تعهدات خود در این یادداشت تفاهم عمل نکرده است و تقریباً تک‌تک بخش‌های این یادداشت تفاهم، طی یک هفته یا ده روز گذشته، از سوی ایالات متحده نقض شده است.بقائی در ادامه به این نکته اشاره کرد که شاید دیگر نتوان ادعا کرد ایالات متحده از یک نظام حکمرانی منسجم، کارآمد و مؤثر برخوردار است. به نظر می‌رسد جناح‌های مختلفی در درون ساختار حاکمیتی آمریکا وجود دارند که هر یک مسیر خود را دنبال می‌کنند و با یکدیگر در تعامل و رقابت هستند. شاید همین مسئله باعث شده است که در موضوعات مختلف، پیام‌های متناقض و سردرگمی به سراسر جهان ارسال شود؛ زیرا نیروها و منافع متفاوتی در پشت تصمیم‌گیری‌ها فعال هستند. مشکل اصلی این است که دیگر شاهد یک موضع واحد، منسجم و هماهنگ از سوی این دولت نیستیم و همین مسئله تعامل با چنین ساختار حکمرانیِ پراکنده و چندپاره را، نه فقط برای منطقه، بلکه برای کل جامعه بین‌المللی، بسیار دشوار کرده است.در خصوص ماده اول این یادداشت تفاهم که درباره برقراری صلح در سراسر منطقه صحبت می‌کند، بقائی اظهار داشت که باید بند نخست این یادداشت تفاهم را در چارچوب شرایط منطقه‌ای دید؛ منطقه‌ای که به دلیل اقدامات مشترک ایالات متحده و اسرائیل، سال‌هاست گرفتار جنگ و بی‌ثباتی شده است. وی افزود که اگر فقط به سه سال گذشته نگاه شود، تقریباً همه جنگ‌ها از یک منشأ آغاز شده‌اند؛ و آن، رژیم اسرائیل است.این رژیم به چندین کشور حمله کرده است؛ به سوریه حمله کرده، به لبنان حمله کرده، در سرزمین‌های اشغالی فلسطین مرتکب نسل‌کشی هولناکی شده و به ایران نیز حمله کرده است.بنابراین، اگر واقعاً خواهان صلح پایدار در منطقه هستیم، باید منشأ این جنگ‌های پایان‌ناپذیر مهار شود. بقائی گفت که اگر به هشت دهه گذشته نگاه شود، تنها رژیمی که پیوسته جنگ، خشونت و درگیری را بازتولید کرده، رژیم اسرائیل بوده است؛ گویی این رژیم بدون جنگ نمی‌تواند به حیات خود ادامه دهد. به نظر می‌رسد که قادر نیست در صلح زندگی کند و به همین دلیل، همواره در سراسر منطقه به ترویج خشونت، تروریسم و جنگ دامن می‌زند.سخنگوی وزارت امور خارجه در ادامه به موضوع دارایی‌های مسدودشده ایران پرداخت. وی گفت که درباره این موضوع هیچ‌گاه تصویر روشنی ارائه نشد و مایلم این مسئله را روشن کنیم. در ابتدا گفته می‌شد قرار است ۱۲ میلیارد دلار از دارایی‌های ایران آزاد شود. بعد صحبت از ۶ میلیارد دلار شد و در مقاطعی نیز رقم ۳ میلیارد دلار مطرح شد. همچنین اطلاعاتی منتشر شد مبنی بر اینکه در مقطعی، پس از نقض توافق از سوی اسرائیل در لبنان، ایران قصد انجام حمله‌ای را داشت، اما سپس توافق شد که بخشی از دارایی‌های مسدودشده آزاد شود.بقائی توضیح داد که تعهد آنها این بود که در طول دوره اجرای این یادداشت تفاهم، ایران به تمام دارایی‌های مسدودشده خود دسترسی آزاد داشته باشد. در واقع، مذاکرات درباره این موضوع حتی پیش از امضای یادداشت تفاهم آغاز شده بود و این روند از طریق میانجیگری قطر میان ایران و ایالات متحده در جریان بود. نکته بسیار مهم این است که قرار نبود آنها پولی به ایران پرداخت کنند. این پول، دارایی خود ایران است که سال‌ها به‌صورت غیرقانونی مسدود شده است؛ بخش عمده آن نیز دست‌کم طی ده سال گذشته بلوکه بوده است.در مرحله نخست اجرای توافق، قرار بود در دوره ۳۰ روزه، ۱۲ میلیارد دلار از دارایی‌های مسدودشده ایران آزاد شود. در گام اول، قرار بود ۶ میلیارد دلار در دسترس ایران قرار گیرد و سپس ۶ میلیارد دلار دیگر آزاد شود. اما همان‌طور که اکنون می‌بینید، دیگر نمی‌توان درباره این موضوع صحبت کرد، زیرا کل روند در وضعیت تعلیق قرار گرفته است. این حداقل توصیفی است که می‌توان از وضعیت فعلی ارائه داد، زیرا ایالات متحده آشکارا نشان داده است که قصد اجرای تعهدات خود ذیل این یادداشت تفاهم را ندارد.در پاسخ به این سؤال که آیا آن ۶ میلیارد دلار قرار بود بلافاصله پس از امضای توافق در اختیار ایران قرار گیرد یا پس از انجام اقدام خاصی از سوی ایران آزاد شود، بقائی تأکید کرد که این موضوع بخشی از کل بسته توافق بود. بنابراین، بلافاصله پس از امضای این یادداشت تفاهم، ایران باید به این دارایی‌ها دسترسی آزاد پیدا می‌کرد. ایران می‌توانست با استفاده از این منابع مالی، هر کالایی را که نیاز داشت خریداری کند و حتی این روند را نیز آغاز کرده بود؛ اما نتوانست آن را تکمیل کند، زیرا با آغاز دور جدید حملات ایالات متحده علیه ایران، کل روند مذاکرات و اجرای توافق متوقف شد.جمع‌بندی نرخ روزسخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران تأکید کرد که ایالات متحده از همان روز نخست، یادداشت تفاهم با ایران را با آغاز تجاوزات نظامی نقض کرده است. وی به تعلیق روند مدیریت تنگه هرمز و آزادسازی ۱۲ میلیارد دلار از دارایی‌های بلوکه شده ایران اشاره کرد. بقائی ساختار حکمرانی آمریکا را «پراکنده و چندپاره» دانست که مانع از پایبندی به تعهدات می‌شود و رژیم اسرائیل را منشأ اصلی جنگ و بی‌ثباتی در منطقه معرفی کرد.