هشدار تورم هسته به اقتصاد ایران: تداوم فشارهای تورمی

به گزارش نرخ روز، تورم به یکی از چالش‌های اصلی زندگی روزمره ایرانیان تبدیل شده است. مردم همواره در تلاشند تا سرعت افزایش درآمدها و قدرت خرید خود را با نرخ تورم هماهنگ کنند، اما در سال‌های اخیر، به‌ویژه اقشار کم‌درآمد، از تورم عقب مانده و کیفیت و کمیت معیشت آن‌ها کاهش یافته است. بسیاری از تحلیل‌های معتبر، ریشه اصلی این پدیده مخرب اقتصادی را به رشد نقدینگی نسبت می‌دهند. با این حال، سیاست‌گذاران دولتی به جای اتخاذ راهکارهای پولی مناسب و ریشه‌ای، به اقداماتی نظیر قیمت‌گذاری دستوری و گشت‌های تعزیراتی برای کنترل قیمت‌ها روی آورده‌اند. این در حالی است که تورم پدیده‌ای است که سطح عمومی قیمت‌ها را در کل اقتصاد و در عمده کالاها در بر می‌گیرد و تنها از یک یا دو کالای خاص ناشی نمی‌شود؛ در واقع تورم با گرانی تفاوت اساسی دارد و مشکلی عمیق‌تر به شمار می‌رود. این مسئله را می‌توان با شاخص ویژه‌ای به نام تورم هسته بهتر توضیح داد. تورم هسته به سادگی شاخصی است که پایداری و ثبات فشارهای تورمی را نشان می‌دهد. این معیار با حذف نوسان‌های چشم‌گیر در برخی اقلام کالایی که در مقاطعی تورم بالایی را تجربه کرده‌اند، محاسبه می‌شود. محاسبه شاخص تورم هسته از سه طریق توسط پژوهشکده پولی و بانکی انجام می‌شود. روش «میانه وزنی» تورم را بر اساس تورم کالایی محاسبه می‌کند که دقیقاً در میانه وزن سبد مصرفی قرار دارد. در واقع، جهش‌های شدید چند کالای خاص روی این شاخص اثر نمی‌گذارد و تصویری نسبتاً پایدار از روند اصلی قیمت‌ها ارائه می‌دهد. روش «میانگین کوتاه شده» با حذف درصدی از اقلامی که بیشترین و کمترین تورم را دارند (مثلاً ۲۰ درصد بالا و ۲۰ درصد پایین)، میانگینی از بقیه اقلام می‌گیرد تا اثر رفتارهای افراطی و مقطعی حذف شود و روند عمومی قیمت‌ها روشن‌تر دیده شود. روش «حذفی» نیز با حذف کامل اقلام پرنوسان مانند خوراکی‌ها و انرژی محاسبه می‌شود تا نوسانات شدید این گروه‌ها، که معمولاً ناشی از شوک‌های کوتاه‌مدت عرضه هستند، تصویر کلی تورم را مخدوش نکنند. بررسی‌ها نشان می‌دهد که از ابتدای سال 1401 تا کنون، یک همگرایی نسبی میان تورم کل، تورم میانه وزنی، میانگین کوتاه‌شده و تورم هسته حذفی مشاهده می‌شود. این همگرایی هم در تورم ماهانه هسته و هم در تورم نقطه‌به‌نقطه هسته رخ داده است. از طرف دیگر، مطابق با تحلیلی که توسط پژوهشکده پولی و بانکی ارائه شده است، در فروردین ماه سال 1405، خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها با 41.69 درصد بیشترین سهم را در تورم فروردین به خود اختصاص داده‌اند. این روندی است که در سال‌های اخیر، به‌ویژه از بعد از سال 97، تکرار شده است. در نهایت، روند افزایشی شاخص‌ها و تورم هسته نشان از آن دارد که تورم در ماه‌های آتی به صورت معنادار کاهش نخواهد یافت و احتمالاً پایداری و ثبات تورم در اقتصاد ایران ادامه‌دار خواهد بود. جمع‌بندی نرخ روز شاخص تورم هسته نشان‌دهنده پایداری فشارهای تورمی در اقتصاد ایران است و تحلیل‌ها حاکی از تداوم این روند در ماه‌های آینده است. با وجود همگرایی نسبی میان انواع شاخص‌های تورم هسته و تورم کل از ابتدای سال 1401، سیاست‌گذاران به جای راهکارهای ریشه‌ای، به اقدامات دستوری روی آورده‌اند. سهم بالای خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها در تورم فروردین 1405 با 41.69 درصد، بر عمق این چالش می‌افزاید و نشان می‌دهد که تورم یک پدیده فراگیر و عمیق‌تر از گرانی‌های مقطعی است.