چین: رباتهای انساننما از صحنه نمایش تا میدان نبرد
به گزارش نرخ روز، با پیشرفت گسترده هوش مصنوعی و همزمان فناوری رباتیک، تحلیلگران نسبت به خطرات استفاده نظامهای اقتدارگرا از این فناوریها هشدار میدهند. ماه گذشته، در بازیهای جهانی رباتهای انساننما در چین، رباتها میپریدند، مشتزنی میکردند و میرقصیدند. برخی از رباتهای چابکتر در دوی ۱۰۰ متر سریعتر از یوسین بولت میدویدند. تماشاگران با دیدن قابلیتهای رو به بهبود این ماشینها و زمین خوردنهای بامزه و سوژهساز آنها، به تشویق میپرداختند. یک ربات چینی دوی ۱۰۰ متر را سریعتر از رکورد جهانی اوسین بولت دوید. دو روز پس از پایان این بازیها، روزنامه رسمی ارتش آزادیبخش خلق چین برداشت خود را از این نمایش ارائه کرد. این روزنامه از پژوهشگران خواست انتقال فناوریهای پیشرفته از آزمایشگاهها به میدانهای آموزش نظامی را برای استفاده از «رزمیکاران» رباتیک سرعت بخشند. بررسی بیش از ۱۰۰ مورد اطلاعیه خرید و مناقصه نظامی چین، مطالعات دانشگاهی، اختراعات ثبتشده، نشریات رسمی، اسناد دولتی و مطالب شرکتهای دفاعی نشان میدهد که نهادهای دفاعی چین در حال سرعت بخشیدن به پژوهش درباره کاربردهای نظامی رباتهای انساننما و برنامهریزی برای استقرار احتمالی آنها در زمان جنگ هستند. این اسناد که پیشتر گزارش نشده بودند، نشان میدهند نهادهای نظامی در حال آزمایش رباتهای انساننما بر اساس الزامات میدان نبرد، تلاش برای خرید رباتها و فناوریهای آموزش آنها و بررسی نحوه فعالیت این رباتها در کنار نیروهای نظامی هستند. این فعالیتها در سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ شتاب گرفته و بر توانایی رباتها در درک محیط، دستکاری اشیا و همچنین دادههای آموزشی متمرکز بوده است. بر اساس گزارش مؤسسه پژوهشی بانک آمریکا، تولیدکنندگان چینی در سال ۲۰۲۵ حدود ۹۵ درصد از محمولههای رباتهای انساننمای جهان را تأمین کردهاند. این سلطه تجاری به ارتش آزادیبخش خلق امکان دسترسی به صنعتی رو به گسترش را میدهد و همزمان فرصت توسعه کاربردهای نظامی خاص خود را فراهم میکند. رباتهای انساننمای شرکت یونیتری که به سامانه THOR شرکت BAAI مجهز شدهاند، در مسابقه طنابکشی بازیهای جهانی رباتهای انساننما ۲۰۲۶ در پکن، ۲۵ آگوست ۲۰۲۶ حضور داشتند. پژوهشهای دفاعی چین درباره رباتها نشان میدهد فناوریهای نظامی در سراسر جهان با سرعت زیادی در حال تحول هستند. در جنگ روسیه و اوکراین، پهپادهای نیمهخودمختاری که برای ناوبری و هدفگیری از هوش مصنوعی استفاده میکنند، عملیات شناسایی و حمله را متحول کردهاند؛ در همین حال، رباتها برای حمل تجهیزات و خارج کردن مجروحان نیز به کار گرفته میشوند. همین تحول باعث افزایش علاقه ارتشهای سراسر جهان به سامانههای خودمختار شده است. دنیس هنگ، استاد مهندسی مکانیک و هوافضا در دانشگاه کالیفرنیا، لسآنجلس (UCLA)، گفت: «یکی از قانعکنندهترین دلایل برای توسعه رباتها از همان ابتدا این است که آنها را به جاهایی بفرستیم که نمیخواهیم انسانها به آنجا بروند. اگر از دست دادن یک ربات به معنای جلوگیری از مرگ یک انسان باشد، آن ربات میتواند قابل فدا شدن باشد.» هیچ مدرکی پیدا نشده است که نشان دهد چین یک ربات انساننمای مسلح را در یک یگان عملیاتی ارتش آزادیبخش خلق مستقر کرده است. این رباتها همچنان انرژی زیادی مصرف میکنند و خارج از نمایشهای کنترلشده قابل اعتماد نیستند. آرون جانسون، استاد مهندسی مکانیک در دانشگاه کارنگی ملون، گفت محیطهای میدان نبرد متغیرهای فراوانی دارند و توانایی رباتها را به شیوههایی غیرقابل پیشبینی به چالش میکشند. چین از هماکنون تصویری از کاربرد رباتهای انساننما در جنگ شهری در ذهن دارد. شش «ربات رزمی» شامل رباتهای انساننما، سگهای رباتیک یا خودروهای بدون سرنشین، میان دو تیم تهاجمی تقسیم خواهند شد. این رباتها در کنار نیروهای زمینی، یک ساختمان تحت کنترل دشمن را طبقهبهطبقه و اتاقبهاتاق پاکسازی خواهند کرد. این سناریو در مقالهای که در اوت ۲۰۲۵ توسط پژوهشگران مرکز آزمایش دانشگاه ملی فناوری دفاعی در شیآن منتشر شد، توصیف شده است. این مطالعه یک نیروی تهاجم شهری را با استفاده از تجهیزاتی شبیهسازی کرد که نویسندگان پیشبینی کرده بودند طی پنج تا ۱۰ سال آینده در دسترس قرار خواهند گرفت. در این مقاله مشخص نشده بود که قوانین درگیری رباتها چه خواهد بود، چه سلاحهایی حمل خواهند کرد یا در مواجهه با غیرنظامیان چگونه عمل خواهند کرد. جائو-مین چو، پژوهشگر مؤسسه پژوهشهای دفاعی و امنیت ملی تایوان، گفت بهبود تعادل، درک محیط و استقامت میتواند رباتهای انساننما را در مکانهایی مانند ساختمانها، تونلها و فضای داخلی کشتیها مفید کند. او گفت: «دو دست و دو پای آنها، دستکم از نظر تئوری، میتواند قابلیت حرکت، بالا رفتن و دستکاری اشیا را با یکدیگر ترکیب کند.» بااینحال، چو افزود برای مأموریتهای سادهتر شناسایی یا لجستیکی، رباتهای چهارپا، شنیدار یا چرخدار معمولاً ارزانتر هستند و استقرار آنها در مقیاس وسیع آسانتر است. اظهارنظرهای نظامی چین دامنه روزافزونی از نقشها را برای رباتهای انساننما متصور میشوند. مقالهای که ژوئیه ۲۰۲۵ در روزنامه ارتش آزادیبخش خلق منتشر شد، استدلال کرد که مأموریتهای رباتهای انساننما ممکن است در نهایت «از پشتیبانی از عملیات رزمی به سمت انجام نقش اصلی در نبرد» تکامل پیدا کند و درباره نحوه مجاز شدن رباتها برای شلیک به یک هدف زنده که وجود آن توسط یک انسان تأیید شده باشد، بحث کرد. در ماه دسامبر، فرماندهی جبهه شرقی ارتش آزادیبخش خلق یک ویدئوی ترکیبی تولیدشده با هوش مصنوعی منتشر کرد که در آن رباتهای نظامی، از جمله رباتهای انساننما و چهارپا، در یک درگیری فرضی در آینده، دفاع تایوان را در هم میشکستند. چین تنها کشوری نیست که کاربردهای نظامی رباتهای انساننما را بررسی میکند. سال گذشته، ارتش آمریکا رقابتی را برای توسعه «قابلیتهای نظامیشده رباتهای انساننما» آغاز کرد؛ قابلیتهایی که در نهایت میتوانند در کنار سربازان فعالیت کنند؛ بااینحال، صنعت رباتیک آمریکا در توسعه ماشینهای دوپا و چهارپا بسیار عقبتر از چین است. ماه گذشته گزارش شد که رباتهای شرکت چینی یونیتری، یکی از تولیدکنندگان پیشرو رباتهای انساننما و چهارپا در جهان، طراحی رباتهای سگشکل پرفروش خود را بر پایه نوآوریهایی انجام دادهاند که با بودجه ارتش آمریکا تأمین مالی شده بودند. علاقه چین به کاربردهای نظامی رباتهای انساننما از سال ۲۰۲۴ شروع به افزایش کرد. در آن سال، دانشگاه ملی فناوری دفاعی و آکادمی علوم نظامی چین یک مجمع فناوری دفاعی برگزار کردند که در آن جلسهای به کاربردهای نظامی سامانههای انساننما اختصاص داشت. یک ربات انساننما در مسابقه ووشو در جریان دومین بازیهای جهانی رباتهای انساننما در اوال سرعتسنجی ملی پکن، چین، در تاریخ ۲۶ اوت ۲۰۲۶ شرکت میکند. یک سال بعد، دانشگاه ملی فناوری دفاعی صراحتاً رباتهای انساننما را بهعنوان ابزارهای میدان نبرد مطرح کرد. بر اساس وبسایت این دانشگاه، در یک مسابقه دانشگاهی در ژوئن ۲۰۲۵، بخشی وجود داشت که «نفوذ به پشت خطوط دشمن» را شبیهسازی میکرد و رباتها باید وارد یک منطقه میشدند، آن را نقشهبرداری میکردند و اهداف را پیدا میکردند. در سناریوی دیگری نیز رباتها برای انجام بررسی هویت، بازرسیهای انضباطی و گشتهای امنیتی در پایگاههای نظامی در نظر گرفته شده بودند. این دانشگاه پژوهشی نظامی، این مسابقه را تا حدی بهعنوان بستری برای آزمایش رباتهای انساننما توصیف کرد تا این رباتها در نهایت «به سمت میدان نبرد حرکت کنند». سوابق خرید و مناقصههای آن دوره نیز نشاندهنده همین هدف نهایی بود. در ماه مه ۲۰۲۵، ارتش آزادیبخش خلق مناقصهای برای خرید یک ربات انساننما، شامل نصب و آموزش فنی، منتشر کرد. چهار ماه بعد، یک اطلاعیه خرید که آدرس ایمیل دانشگاه ملی فناوری دفاعی را بهعنوان آدرس تماس درج کرده بود، خواستار یک «سامانه هوشمند ادراک و عملیات ماهرانه برای ربات انساننمای تجسمیافته» شد. این سوابق جزئیات اندکی ارائه میکردند. مشخص نشد که این مناقصهها به نتیجه رسیدهاند یا نه و اگر چنین بوده، کدام شرکتها برنده شدهاند یا چه مدلهایی از رباتها تحویل داده شده است. در ژوئن امسال، ارتش آزادیبخش خلق حدود ۳۰۰ هزار دلار برای سامانهای بودجه اختصاص داد که وظیفه آن جمعآوری و برچسبگذاری دادههای مربوط به دوربین، رادار و حرکت برای رباتهای انساننما بود؛ از جمله اطلاعات مربوط به زمینهایی که این رباتها میتوانند در آنها حرکت کنند. این مشخصات نشان میدهد علاقه ارتش چین از خودِ بدنه رباتها فراتر رفته و به سامانههای ادراک، دستکاری و آموزش نیز گسترش یافته است؛ سامانههایی که پژوهشگران دفاعی آنها را برای عبور رباتهای انساننما از مرحله نمایشهای کنترلشده ضروری میدانند. تا سال ۲۰۲۶، توسعه رباتهای انساننما از محیط دانشگاههای نظامی فراتر رفته و وارد صنعت دفاعی چین شده بود. ربات «فوشی» ساخت شرکت نورینکو، یک مجتمع دفاعی دولتی، نمونهای از این روند است. مطالبی که شرکت در ماه اوت منتشر کرد، این ربات انساننمای تمامقد را قادر به انجام وظایفی مانند نگهبانی، شناسایی در تمام شرایط آبوهوایی، گشتزنی هوشمند و انجام مأموریتهای خطرناک توصیف کرده است. یک ربات انساننمای آنر (Honor) در کنار رباتهای انساننمای تیانگونگ (Tiangong) در جریان نیمهنهایی گروه بزرگجثه ۱۰۰ متر، در بازیهای جهانی رباتهای انساننما ۲۰۲۶ در اوال سرعتسنجی ملی پکن، چین، در تاریخ ۲۵ اوت ۲۰۲۶، از هم میپاشد. بر اساس اطلاعات شرکت، فوشی را میتوان به سامانه کنترل از راه دور نورینکو متصل کرد؛ سامانهای که به یک اپراتور انسانی اجازه میدهد ربات انساننما را از راه دور کنترل کند. حذف نیاز به اینکه ربات خودش همه تصمیمها را بهصورت مستقل بگیرد، میتواند یکی از بزرگترین چالشهایی را که بسیاری از متخصصان رباتیک درباره رباتهای انساننما مطرح میکنند، برطرف کند. مالکوم دیویس، تحلیلگر ارشد مؤسسه سیاست راهبردی استرالیا، گفت در حال حاضر رباتهای انساننما را سامانههای عملی برای میدان نبرد نمیداند؛ اما او افزود: «پنج تا ۱۰ سال دیگر، چنین چیزی کاملاً ممکن است.» حتی اگر رباتهای انساننما امروز از راه دور کنترل شوند، سامانههایی که برای استقرار خودمختار طراحی میشوند، در نهایت با معضلات اخلاقی روبهرو خواهند شد. قوانین جنگ ایجاب میکند نیروهای نظامی میان رزمندگان و غیرنظامیان تمایز قائل شوند و از حمله به نیروهای زخمی یا کسانی که تسلیم شدهاند خودداری کنند. کمیته بینالمللی صلیب سرخ هشدار داده است که سلاحهای خودمختار ممکن است در تفسیر قابل اعتماد نشانههای تسلیم با مشکل مواجه شوند، زیرا چنین قضاوتهایی میتواند به شرایط، رفتار و نیت افراد وابسته باشد. ارتش آمریکا ملزم میکند سلاحهای خودمختار تحت بررسی حقوقی و آزمایشهای واقعگرایانه قرار گیرند و فرماندهان و اپراتورها نیز در مورد استفاده از زور، قضاوت مناسب انسانی را اعمال کنند. وزارت دفاع چین نیز در ماه مارس اعلام کرد که سلاحهای مجهز به هوش مصنوعی باید تحت کنترل انسان باقی بمانند. بااینحال، این نگرانیها مانع بررسی کاربردهای نظامی رباتهای انساننما از سوی چین نشده است. وانگ یونگهوا، پژوهشگر آکادمی علوم نظامی چین، در یادداشتی در ماه نوامبر نوشت که رباتهای انساننما همچنان با مشکلات حلنشدهای در زمینه حرکت، ادراک و هوش روبهرو هستند. او نوشت برای اینکه رباتهای انساننما به سامانههای نظامی گسترده تبدیل شوند، به پیشرفتهای فنی، کاهش هزینههای تولید و تولید در مقیاس صنعتی نیاز است. وی نوشت: «اگر این شرایط فراهم شود، رباتهای انساننما بهصورت انبوه وارد میدان نبرد خواهند شد.» جمعبندی نرخ روز: چین با پیشرفت چشمگیر در فناوری رباتهای انساننما، در حال تسریع پژوهشها و برنامهریزی برای کاربردهای نظامی این رباتها است. ارتش آزادیبخش خلق چین به دنبال انتقال این فناوریها از آزمایشگاه به میدانهای آموزش نظامی و حتی استقرار احتمالی آنها در جنگهای شهری آینده است. با وجود چالشهایی مانند مصرف انرژی بالا و قابلیت اطمینان در محیطهای متغیر نبرد، علاقه چین به این رباتها فراتر از نمایشهای کنترلشده رفته و شامل سامانههای ادراک و آموزش نیز میشود. این روند، نگرانیهای اخلاقی درباره سلاحهای خودمختار و نیاز به کنترل انسانی را نیز به همراه دارد، اما مانع از ادامه بررسیها و توسعه این فناوری توسط چین نشده است.
