تصویر جدید از اشتغال ایرانیان: دادههای بازار کار ۱۴۰۴
به گزارش نرخ روز، دادههای جزئی بازار کار در سال ۱۴۰۴ منتشر شده است که اطلاعات مهمی از وضعیت اشتغال و بیکاری در کشور را به تفکیک سن، جنسیت، رشته تحصیلی و موقعیت شغلی ارائه میدهد. این آمار میتواند تصویری جامع از ساختار بازار کار ایران را ترسیم کند. یکی از بخشهای مهم این گزارش، وضعیت شغلی دانشجویان و فارغالتحصیلان دانشگاهی است که نشان میدهد افراد تحصیلکرده بالای ۱۵ سال در کدام رشتهها تحصیل کردهاند و وضعیت اشتغال آنها چگونه است. طبق این آمار، ۲۵.۵ درصد از کل دانشجویان و فارغالتحصیلان دانشگاهی کشور در رشتههای بازرگانی، علوم اداری و حقوق تحصیل کردهاند که از این میان ۱۳.۵ واحد درصد فعال اقتصادی و ۱۲ درصد غیرفعال بودهاند. شاغلان این رشتهها حدود ۱۲.۱ درصد از کل جمعیت تحصیلکرده کشور را تشکیل میدهند. وضعیت در رشتههای مهندسی، ساخت و تولید نیز مساعدتر بوده است؛ این افراد ۲۰.۶ درصد از کل تحصیلکردگان را شامل میشوند که ۱۴.۱ واحد درصد آنها فعال اقتصادی و ۶.۶ واحد درصد غیرفعال بودهاند. میزان اشتغال در فارغالتحصیلان این رشته نیز نسبت به سایر رشتهها بهتر گزارش شده است. در سال گذشته، میانگین نرخ بیکاری فارغالتحصیلان و دانشجویان حدود ۱۰.۵ درصد بوده است. بیشترین نرخ بیکاری با ۱۲.۲ درصد مربوط به دانشجویان رشتههای علوم تجربی، ریاضی و آمار بوده است. در مقابل، کمترین نرخ بیکاری در میان رشتههای دانشگاهی با ۶.۹ درصد به رشتههای بهداشتی اختصاص داشته که دلیل آن بازار کار مشخص این رشتهها پس از فارغالتحصیلی عنوان شده است. ماتریس رشته دانشگاهی و فعالیت اقتصادی شاغلان نشان میدهد که حضور افراد با رشتههای «بازرگانی، علوم اداری و حقوق» و «مهندسی، ساخت و تولید» در بازار کار پررنگتر بوده است. در سال گذشته، فارغالتحصیلان رشتههای «بازرگانی، علوم اداری و حقوق» بیشتر در فعالیتهای «اداره امور عمومی و دفاع، تامین اجتماعی اجباری» و «عمده فروشی، خرده فروشی، تعمیر وسایل نقلیه موتوری و موتورسیکلت» مشغول به کار شدهاند، به طوری که این افراد بیش از ۴ درصد شاغلان را تشکیل دادهاند. رشتههای «مهندسی، ساخت و تولید» نیز از دیگر رشتههای پرتقاضا در بازار کار بودهاند. تحصیلکردگان این رشتهها فعالیتهای «تولید صنعتی و ساخت» و «عمده فروشی، خرده فروشی، تعمیر وسایل نقلیه موتوری و موتورسیکلت» را به عنوان رشته فعالیت اقتصادی خود انتخاب کردهاند. بخش آموزش نیز یکی از مهمترین فعالیتهای اقتصادی در بازار کار ایران است که بیش از ۱۷ درصد کل شاغلان را در خود جای داده است. کسانی که بیشتر در بخش آموزش فعالیت میکنند، در رشتههای دانشگاهی «هنر و علوم انسانی» و «علوم تربیتی» تحصیل کردهاند. در میان مشاغل، دو رشته فعالیت «عمده فروشی، خرده فروشی، تعمیر وسایل نقلیه موتوری و موتورسیکلت» و «تولید صنعتی و ساخت» به ترتیب با ۱۷.۷ درصد و ۱۶.۸ درصد از کل شاغلان، بیشترین میزان اشتغال را داشتهاند. محدوده سنی اصلی افراد شاغل در این دو حوزه بین ۲۰ تا ۵۹ سال است. همچنین، بیشترین تعداد شاغلین کشور در سال گذشته در محدوده سنی بین ۴۰ تا ۴۴ سال قرار داشته است. مفهوم «غیررسمی» در بازار کار به دو شکل «بخش رسمی و غیررسمی» و «اشتغال رسمی و غیررسمی» به کار میرود. بخش غیررسمی شامل شرکتها و کسبوکارهای کوچکی است که جواز کسب ندارند و بر اساس مقررات کشور کسب درآمد نمیکنند. اشتغال غیررسمی نیز به افرادی اطلاق میشود که بدون حقوق کار میکنند و ذیل بیمه کار قرار نگرفتهاند. با توجه به این تعاریف، حدود ۶۲.۶ درصد شاغلان ایران در سال گذشته در بخش رسمی و ۳۷.۴ درصد در بخش غیررسمی قرار گرفتهاند. همچنین، اشتغال غیررسمی شاغلان در سال گذشته بیشتر از اشتغال رسمی بوده است، به طوری که حدود ۵۴.۶ درصد از کل شاغلان کشور اشتغال غیررسمی داشتهاند. این آمار در بخش شهری تعادل میان اشتغال رسمی و غیررسمی را نشان میدهد، به طوری که تقریباً با یکدیگر برابر بودهاند و وضعیت اشتغال بیشتر وابسته به بخش رسمی بوده است. از سوی دیگر، بخش روستایی هم در اشتغال غیررسمی و هم در اشتغال در بخش غیررسمی سهم بالایی داشته است که این امر به دلیل ساختار اقتصادی بخش روستایی کشور قابل درک است. دلایل عدم جستجوی شغل میان زنان و مردان متفاوت گزارش شده است. در سال گذشته، بیش از ۸۰ درصد زنان دلیل عدم جستجوی کار را «مسئولیتهای شخصی یا خانوادگی» عنوان کردهاند، در حالی که این دلیل در مردان درصد بالایی را شامل نشده است. دلیل اصلی عدم جستجوی شغل برای مردان «بینیاز بودن از انجام کار» و «اشتغال به تحصیل یا آموزش» عنوان شده که هر یک از این دلایل بیش از ۳۰ درصد مردان را شامل شده است. جمعبندی نرخ روز: دادههای بازار کار سال ۱۴۰۴ نشاندهنده سهم بالای رشتههای بازرگانی، علوم اداری و حقوق و همچنین مهندسی، ساخت و تولید در اشتغال کشور است. نرخ بیکاری فارغالتحصیلان به طور میانگین ۱۰.۵ درصد بوده که رشتههای بهداشتی کمترین و علوم تجربی، ریاضی و آمار بیشترین نرخ را داشتهاند. همچنین، بیش از نیمی از شاغلان کشور در بخش اشتغال غیررسمی فعالیت میکنند و دلایل عدم جستجوی کار میان زنان و مردان تفاوتهای چشمگیری دارد.
