اشتغال به تنهایی ضامن خانهدار شدن نیست؛ سن و انباشت دارایی، عوامل کلیدی مالکیت مسکن
به گزارش نرخ روز، بررسی دادههای طرح هزینه و درآمد خانوار شهری سال ۱۴۰۳ نشان میدهد که رابطه میان اشتغال سرپرست خانوار و مالکیت مسکن پیچیدهتر از آن است که تصور میشود و صرف داشتن شغل نمیتواند مالکیت مسکن را تضمین کند. این تحلیل، وضعیت مالکیت مسکن خانوارها را بر اساس وضعیت فعالیت سرپرست خانوار مقایسه کرده است.
در مجموع، از میان ۱۹ هزار و ۳۴۷ خانوار شهری مورد بررسی، ۷۲.۷ درصد مالک مسکن و ۲۷.۳ درصد غیرمالک بودهاند. در میان خانوارهایی که سرپرست آنها شاغل است، سهم مالکیت مسکن ۶۳.۹ درصد به دست آمده است؛ به این معنی که حدود ۳۶ درصد از این خانوارها همچنان غیرمالک هستند. این رقم حتی از میانگین کل خانوارهای شهری نیز پایینتر است. اگرچه اشتغال و داشتن درآمد فعال میتواند ظرفیت مالی خانوار را افزایش دهد، اما برای دستیابی به مالکیت مسکن بهتنهایی کافی نیست.
یکی از توضیحات احتمالی این است که بخشی از خانوارهای شاغل، خانوارهای جوانتر یا آنهایی هستند که در سالهای ابتدایی تشکیل زندگی قرار دارند و هنوز فرصت کافی برای پسانداز، انباشت سرمایه و ورود به بازار خرید مسکن را پیدا نکردهاند. در مقابل، خانوارهایی که سرپرست آنها در گروه دارای درآمد بدون کار قرار میگیرند، بالاترین سهم مالکیت را ثبت کردهاند. در این گروه، ۸۶ درصد خانوارها مالک مسکن بودهاند و تنها ۱۳.۳ درصد غیرمالک بودهاند. این فاصله نشان میدهد که مالکیت مسکن بیش از آنکه فقط به وضعیت درآمدی فعلی وابسته باشد، میتواند نتیجه سابقه اقتصادی خانوار، داراییهای انباشتهشده و منابع درآمدی غیرشغلی باشد.
در گروه خانوارهایی که سرپرست آنها بیکار است، سهم مالکیت مسکن ۵۸.۶۴ درصد گزارش شد و ۴۱.۳۶ درصد از این خانوارها غیرمالک بودند. البته باید توجه داشت که تعداد این گروه در نمونه محدودتر بوده و تنها ۲۲۰ خانوار را شامل میشود؛ بنابراین مقایسه آن با گروههای بزرگتر باید با احتیاط انجام شود.
یکی دیگر از پرسشهای مهم این است که آیا افزایش تعداد افراد شاغل در یک خانوار میتواند احتمال مالکیت مسکن را افزایش دهد؟ انتظار میرود با افزایش تعداد افراد دارای درآمد فعال، ظرفیت مالی خانوار برای پسانداز و خرید مسکن بیشتر شود؛ اما بررسی دادههای سال ۱۴۰۳ نشان میدهد رابطه میان تعداد اعضای شاغل خانوار و مالکیت مسکن، رابطهای ساده و خطی نیست.
نتایج نشان میدهد خانوارهایی که هیچ عضو شاغلی ندارند، با سهم مالکیت ۸۴.۸۵ درصدی بالاترین نرخ مالکیت مسکن را به خود اختصاص دادهاند. این نتیجه با انتظار اولیه درباره نقش اشتغال در مالکیت متفاوت است، اما با توجه به ترکیب این گروه قابل توضیح است. بخشی از این خانوارها را میتوان شامل خانوارهای بازنشسته، دارای درآمدهای غیرشغلی یا خانوارهایی دانست که در سالهای گذشته امکان پسانداز و انباشت دارایی داشتهاند و اکنون بدون داشتن عضو شاغل، همچنان مالک مسکن هستند.
در مقابل، خانوارهای دارای یک عضو شاغل که بزرگترین گروه نمونه را تشکیل میدهند، با ۱۰ هزار و ۶۳۰ خانوار، سهم مالکیت ۶۵.۳۱ درصدی دارند. پایینتر بودن نرخ مالکیت در این گروه میتواند به حضور بیشتر خانوارهای جوانتر، خانوارهای تازهتشکیلشده یا خانوارهایی مرتبط باشد که هنوز فرصت کافی برای تبدیل درآمد جاری به دارایی مسکن پیدا نکردهاند. در خانوارهایی که دو عضو شاغل یا بیشتر دارند، سهم مالکیت به ۷۴.۸۵ درصد افزایش پیدا میکند. این افزایش نسبت به خانوارهای تکشاغل نشان میدهد افزایش تعداد افراد دارای درآمد، در صورت پایدار بودن درآمدها، میتواند توان اقتصادی خانوار برای ورود به بازار مسکن را تقویت کند.
نتایج بررسیهای قبلی نشان داد که وضعیت اشتغال و تعداد افراد شاغل خانوار، اگرچه میتواند بر ظرفیت اقتصادی خانوار اثرگذار باشد، اما بهتنهایی نمیتواند تفاوتهای موجود در مالکیت مسکن را توضیح دهد. همین موضوع باعث شد در مرحله بعد بررسی شود که آیا رابطه مشاهدهشده میان اشتغال و مالکیت مسکن، پس از در نظر گرفتن ویژگیهای جمعیتی خانوار همچنان برقرار میماند یا خیر. از آنجا که سن سرپرست خانوار میتواند نشاندهنده مرحلهای از چرخه زندگی خانوار، مدت زمان حضور در بازار مسکن، فرصت پسانداز و امکان انباشت دارایی در طول زمان باشد، این متغیر در مدل اقتصادسنجی نیز وارد شد تا اثر آن در کنار سایر عوامل بررسی شود.
نتایج مدل لجستیک نشان داد که سن سرپرست خانوار یکی از مهمترین عوامل مرتبط با مالکیت مسکن است. بر اساس نتایج مدل، با افزایش هر سال به سن سرپرست خانوار، شانس مالکیت مسکن حدود ۶.۸ درصد افزایش پیدا میکند. این نتیجه نشان میدهد حتی پس از کنترل عواملی مانند تعداد اعضای شاغل خانوار و وضعیت فعالیت سرپرست، رابطه مثبت میان سن و مالکیت مسکن همچنان پابرجا باقی میماند. بررسی توصیفی دادهها نیز این الگو را تأیید میکند. در خانوارهایی که سرپرست آنها کمتر از ۳۰ سال دارد، تنها ۲۵.۱۶ درصد مالک مسکن هستند؛ در حالی که این سهم در خانوارهای دارای سرپرست ۶۰ سال و بیشتر به ۸۸.۷۲ درصد میرسد.
جمعبندی نرخ روز
مالکیت مسکن نتیجه یک فرآیند بلندمدت اقتصادی است که در آن عواملی مانند سالهای حضور در بازار کار، امکان پسانداز، تشکیل سرمایه و انباشت دارایی در طول چرخه زندگی خانوار نقش تعیینکنندهای دارند. اشتغال به تنهایی برای خانهدار شدن کافی نیست و سن سرپرست خانوار و سابقه انباشت داراییها نقش کلیدیتری در تبیین مالکیت مسکن ایفا میکنند. این یافتهها نشان میدهد که سیاستگذاریها باید فراتر از صرف ایجاد شغل، به تسهیل انباشت سرمایه و حمایت از خانوارها در طول زمان برای دستیابی به مسکن توجه کنند.
