تشدید جنگ نفت‌کش‌ها؛ حملاتی فراتر از سیگنال و شکل‌گیری الگوی جدید

به گزارش نرخ روز، در پی حمله به نفت‌کش‌های ایرانی از سوی ارتش ایالات متحده، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی روز چهارشنبه اعلام کرد موشک‌های بالستیک را به پایگاهی در اردن که توسط ارتش ایالات متحده استفاده می‌شود، شلیک کرده و به ۱۰ کشتی حمله کرده است. این تبادل آتش، دلالت بر تشدید شدید جنگ پس از شش ماه از آغاز آن را دارد. افزایش قابل توجه حملات متقابل ایالات متحده و ایران، یک ماه آرامش نسبی را در هم شکسته و به دارایی‌های نظامی، کشتیرانی و انرژی آسیب رسانده و باعث افزایش قیمت نفت و نگرانی کشورهای منطقه در روزهای اخیر شده است. فرماندهی مرکزی ارتش ایالات متحده اعلام کرده که روز سه‌شنبه پنج نفتکش ایرانی را منهدم کرده و آن را پاسخی به حمله به یک ناو جنگی نیروی دریایی ایالات متحده که طی دو روز دو بار مورد حمله موشک‌های بالستیک قرار گرفته بود، نامید. ایالات متحده اعلام کرد که هیچ آمریکایی آسیبی ندیده است. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، در جریان سفر به کلمبیا به خبرنگاران گفت: «ایران همچنان به تلاش برای حمله به کشتی‌های نیروی دریایی ایالات متحده ادامه می‌دهد و هر بار که این کار را انجام دهند یا سعی در انجام آن داشته باشند، نفتکش‌هایش را از دست خواهند داد». مقام‌های کشورهای خلیج فارس و تحلیلگران هشدار می‌دهند که این حلقه فشار ممکن است ایران را به تلافی بیشتر تحریک کند. در واکنش به این موضوع، سپاه پاسداران روز چهارشنبه اعلام کرد که با موشک‌های بالستیک به محل استقرار جنگنده های آمریکایی در پایگاه الازرق اردن شلیک کرده و به ۱۰ کشتی -از جمله دو کشتی آمریکایی و هشت نفتکش- که سعی در عبور از منطقه «ممنوعه و ناامن» تنگه هرمز حمله کرده است. ایران همچنین نفت‌کش‌ها را در بنادر کویت و بحرین تهدید کرده است. یک منبع امنیتی دریایی گزارش داد که یک تانکر گاز طبیعی مایع در بندر خور فکان امارات هم آسیب دیده، اگرچه مشخص نیست چه کسی مسئول آن بوده است. در این شرایط، قیمت نفت در معاملات اولیه روز چهارشنبه افزایش یافت و نفت برنت به دلیل نگرانی‌های بازار در مورد اختلال در ترافیک تانکرهای نفتی در تنگه هرمز به ۱۰۰ دلار در هر بشکه نزدیک شد. حملات اخیر حوثی‌های یمن به عربستان سعودی، به عنوان تولیدکننده برتر انرژی، به نگرانی‌های عرضه افزوده است. در این رابطه، به باور حمیدرضا عزیزی، تحلیلگر ارشد ایران در گروه بین‌المللی بحران، تلاش‌های مکرر ایران برای حمله به کشتی‌های جنگی آمریکا و افزایش «کیفیت و کمیت» موشک‌هایی که به اهداف آمریکایی در منطقه شلیک کرد، «الگویی از تشدید تدریجی» را نشان می‌دهد. نفت‌کش M/T Riesco پس از حمله ارتش ایالات متحده غرق شد، ۸ سپتامبر ۲۰۲۶. به نوشته عزیزی، به نظر می‌رسد که ایران و ایالات متحده در حال برداشتن گام دیگری در نردبان تشدید تنش هستند. ایالات متحده بار دیگر نفتکش‌های ایرانی نزدیک خارک و جاسک را هدف قرار داده، اما برخلاف دو روز پیش، این بار به نظر نمی‌رسد که این حملات پاسخی به هرگونه حمله ایران به نیروهای دریایی ایالات متحده در منطقه باشد. بلکه به نظر می‌رسد که این حملات بخشی از کمپین فشار اقتصادی فزاینده علیه ایران باشد. نیروهای مسلح ایران تهدید کرده بودند که در پاسخ به هرگونه حمله به نفتکش‌های خود، پایگاه‌های ایالات متحده را هدف قرار خواهند داد. اما در بیانیه‌ای جدید، آنها می‌گویند که به خدمه نفتکش‌های سواحل کویت و بحرین هشدار داده‌اند که آنجا را ترک کنند زیرا نفتکش‌های آنها هدف قرار خواهند گرفت. این اولین باری خواهد بود که ایران به نفتکش‌های مستقر در بنادر منطقه حمله می‌کند، نه به نفتکش‌هایی که سعی در عبور از تنگه دارند. ظاهراً ایرانی‌ها به این نتیجه رسیده‌اند که حملات به پایگاه‌های ایالات متحده اثر بازدارنده‌ای ندارد و اکنون می‌خواهند معادله جدیدی ایجاد کنند. دامنه و میزان هرگونه حمله ایران، و همچنین پاسخ ایالات متحده، مرحله بعدی جنگ را تعیین خواهد کرد. دنیس سیترونوویچ، تحلیل‌گر مسائل سیاسی عضو شورای آتلانتیک هم نوشت: «ایران در حال تشدید تنش است و هیچ چیز در مورد آن نباید تعجب آور باشد. تهران بارها اعلام کرده که به فشار فزاینده ایالات متحده، با افزایش تنش و نه با عقب‌نشینی پاسخ خواهد داد. در این جا، مقیاس و هماهنگی پرتاب موشک‌ها مهم است. شلیک این تعداد موشک از مکان‌های مختلف نشان می‌دهد که ایران در حال بازسازی قابلیت‌های عملیاتی خود بوده است. همچنین احتمالاً نشان‌دهنده اعتماد به نفس فزاینده در مورد اندازه موجودی موشکی باقی مانده و توانایی آن برای ادامه حملات بیشتر است». نمایش یک موشک ایرانی در تهران، ۳ اوت ۲۰۲۶. او افزود: «به نظر می‌رسد ایران هدفی بیش از ارسال سیگنال دارد. تهران احتمالاً محاسبه می کند که یک حمله به اندازه کافی بزرگ و پیچیده، که احتمالاً شامل موشک های دارای کلاهک خوشه‌ای است، می‌تواند بر دفاع هوایی ایالات متحده و متحدانش در اردن غلبه کند یا به آن نفوذ کند. به عبارت دیگر، هدف صرفاً نشان دادن توانایی نیست؛ بلکه وارد کردن خسارت است. هیچ دلیلی وجود ندارد که فرض کنیم این دور تمام شده است. با توجه به تهدیدهای قبلی سپاه پاسداران، ایران می‌تواند واکنش خود را فراتر از حملات موشکی، از جمله تلاش برای حمله به نفتکش‌ها در حالی که در بنادر خلیج فارس لنگر انداخته‌اند، گسترش دهد. هدف استراتژیک ایران به طور فزاینده‌ای روشن است: تحمیل هزینه بسیار بالاتر برای استراتژی «نفتکش در برابر نفتکش» ایالات متحده و نشان دادن این که فشار نظامی، بازدارندگی را باز نمی‌گرداند. این موضوع، حرکت مداوم ایران به سمت بالا در نردبان تشدید تنش را توضیح می‌دهد». به باور سیترونوویچ: «سرعت تصمیم‌گیری ایران نیز قابل توجه است. به نظر می‌رسد تهران از قبل «فهرستی» از گزینه‌های تلافی‌جویانه را آماده کرده که به این کشور اجازه می‌دهد به جای شروع یک فرآیند تصمیم‌گیری جدید پس از هر اقدام ایالات متحده، به سرعت پاسخ دهد. این یک مشکل اساسی برای واشنگتن ایجاد می‌کند. شناسایی نقطه‌ای که در آن اقدام نظامی اضافی ایالات متحده ناگهان بازدارندگی را باز می‌گرداند، بسیار دشوار خواهد بود. اگر واشنگتن تشدید تنش کند، تهران احتمالاً دوباره تشدید تنش خواهد کرد. فشار، تشدید تنش را ایجاد می‌کند، نه تسلیم شدن را». او در پایان نوشت: «بنابراین، وضع موجود فعلی ذاتاً ناپایدار است. ایران به سادگی محاصره دریایی نامحدود را نخواهد پذیرفت و به واشنگتن اجازه نخواهد داد که هزینه‌های اقتصادی فزاینده‌ای را بدون تحمیل هزینه‌های خود تحمیل کند. سوال کلیدی برای واشنگتن دیگر این نیست که آیا ایران به فشار بیشتر پاسخ خواهد داد یا خیر، بلکه این است که هر دو طرف تا چه حد آماده‌اند تا از نردبان تشدید تنش که به نظر نمی‌رسد هیچ‌کدام قادر به کنترل آن باشند، بالا بروند». مایک هانا، گزارش‌گر هم معتقدست که حملات به نفتکش‌های آمریکایی در خلیج فارس در حال تبدیل به یک «الگو» است. به باور او، این چرخه‌های تشدید تنش در حال تبدیل شدن به یک الگو هستند، همانطور که وزیر امور خارجه ایالات متحده نیز به وضوح اعلام کرد که هر بار ایران تلاش می‌کند به یک کشتی نیروی دریایی ایالات متحده حمله کند، پاسخی به سمت نفتکش‌های ایرانی دریافت خواهد شد. این ماجرا اولین بار چند روز پیش در همین شرایط رخ داد: کشتی‌های جنگی ایالات متحده مورد حمله موشکی قرار گرفتند و ایالات متحده با حمله به نفتکش‌های ایرانی پاسخ داد. دیوارنگاره ضدآمریکایی در تهران، ۲۴ اوت ۲۰۲۶. به گفته هانا، اینکه آیا این حملات به نفتکش‌ها بخشی از یک استراتژی تدوین‌شده و یا صرفا واکنش هستند، هنوز مشخص نیست. با این حال، شکی نیست که حملات به نفتکش‌های ایرانی تأثیر اقتصادی بر ایران خواهد داشت و این با آنچه دولت آمریکا به عنوان استراتژی فعلی خود اعلام کرده -یعنی انزوای اقتصادی- مطابقت دارد. ترامپ و مشاورانش اصرار دارند که راه پیش رو، همانطور که خودشان گفته‌اند، تمرکز بر «خفه کردن اقتصادی» است و به نظر می‌رسد ترامپ تمایلی به استفاده از ابزارهای نظامی ندارد و در این مرحله اقدامات اقتصادی را ترجیح می‌دهد. اما ترامپ اعلام کرده وقتی منابع ایالات متحده و متحدانش مورد حمله قرار گیرد، پاسخ نظامی خواهد داد. این دقیقاً همان چیزی است که ما در روزهای اخیر دیده‌ایم و این نشان‌دهنده تشدید احتمالی درگیری جاری است - درگیری‌ای که هنوز در چارچوب استراتژی اقتصادی گسترده‌تر برای بازگرداندن ایران به میز مذاکره قرار می‌گیرد. جمع‌بندی نرخ روز: تشدید تنش‌ها میان ایران و ایالات متحده با حملات متقابل به نفت‌کش‌ها و پایگاه‌های نظامی ادامه یافته است. این حملات، که فراتر از ارسال سیگنال ارزیابی می‌شوند، به افزایش قیمت نفت و نگرانی‌های منطقه‌ای منجر شده و نشان‌دهنده شکل‌گیری الگویی جدید در جنگ نفت‌کش‌ها است. تحلیلگران معتقدند ایران به دنبال تحمیل هزینه‌های بالاتر به استراتژی ایالات متحده و ایجاد معادله‌ای جدید در منطقه است، در حالی که واشنگتن نیز بر انزوای اقتصادی ایران تاکید دارد.