بررسی الگوی نوسانات نرخ دلار در یک دهه گذشته؛ آیا گرانیها تکرار میشوند؟
به گزارش نرخ روز، در پی عبور قیمت دلار فردایی از مرز ۲۳۰ هزار تومان و تجربه رشد بیش از ۲ درصدی نسبت به روز گذشته، این پرسش مطرح میشود که آیا شوکهای ارزی مشابه آنچه این روزها مشاهده میشود، در گذشته نیز رخ داده است؟ این میزان رشد روزانه، در مقایسه با دادههای پیشین، یک شوک قیمتی نسبتاً بالا محسوب میشود.بررسی آمارهای رشد روزانه نرخ دلار در بیش از یک دهه گذشته نشان میدهد که سال ۱۳۹۹ به شکلی ویژه در آمارهای ارزی کشور متمایز بوده است. در این سال، نوسانات روزانه نرخ ارز بسیار زیاد بود و در یک روز به حدود ۲۰ درصد نیز رسید. این نوسانات به مرور در سال ۱۳۹۹ نیز قابل مشاهده بود؛ سالهایی که کمپین فشار حداکثری در اوج خود قرار داشت و بیماری کرونا بر ساختار کشور سایه افکنده بود. در اواخر سالهای ۱۴۰۱ و پس از آن در سالهای ۱۴۰۳ نیز این شوکها تکرار شد، اما شدت آنها به اندازه سال ۱۳۹۷ نبود.همچنین بر اساس آمارها، سالهای ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ ارقام بالایی را در رشد دلار ثبت کردهاند، اما رشد روزانه در این سالها به شدت سال ۱۳۹۷ نبوده است. دلیل این امر را میتوان در کاهش همزمان عرضه و تقاضا در این دو سال و پیشخور کردن مداوم اثرات وقایع دانست. اتفاقی که در سال ۱۳۹۷ رخ داد، انتظارات مثبت اقتصادی را به یکباره تغییر داد و در حالی که تقاضا برای ارز بالا بود، شوک اقتصادی سنگینی به سمت عرضه ارز وارد کرد؛ در نتیجه، شدت شوکهای روزانه در این سال به شدت افزایش یافت.نوسانات نرخ ارز را میتوان در ضریب تغییرات این نرخ نیز مشاهده کرد. ضریب تغییرات که میزان نوسانات متغیرها را نشان میدهد، در سالهای ۱۳۹۷ و ۱۴۰۴ به ترتیب بیشترین میزان خود را تجربه کرده است. پس از آن نیز سالهای ۱۴۰۱ و ۱۳۹۹ نوسانات زیادی را در قیمت دلار ثبت کردهاند.یکی دیگر از آمارهایی که میتواند وضعیت بازار دلار را در یک دهه گذشته نشان دهد، تعداد روزهایی است که نرخ دلار بیش از یک درصد رشد داشته است. دلیل انتخاب این نرخ، شدت بالای آن نسبت به تواتر روزانه بوده است. آمارها حکایت از آن دارد که در ۶ ماهه ابتدایی سال ۱۳۹۷، بیش از ۱۰ روز از هر ماه نوسانات نرخ ارز بالای یک درصد بوده است. اتفاقی که تقریباً مشابه آن با شدت کمتر در سالهای ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ رخ داده است. لذا دادهها نشان میدهند که علاوه بر شدت بالای افزایش روزانه دلار در سال ۱۳۹۷، این سال به مدت ۶ ماه تعداد شوکهای بالاتر از یک درصد بیشتری را نیز به خود دیده است. نزدیکترین تجربه به سال ۱۳۹۷، تیرماه ۱۴۰۵ رخ داده که رشد روزانه نرخ دلار در ۱۱ روز بالاتر از یک درصد بوده است.از سوی دیگر، میتوان شوکهای وارد شده به اقتصاد را تفکیک کرد و مشاهدهای از جنس تعداد شوکهای عمیق در هر سال داشت؛ شوکهایی که روزانه بیش از ۵ درصد افزایش قیمت دلار را ایجاد کردند و بازار را به هم ریختهاند. طبق آمارها، بیشترین تعداد شوک روزانه بالای پنج درصدی به دلار در سال ۱۳۹۷ ثبت شده که معادل ۳۹ روز بوده است. همچنین بیشترین تعداد این شوکها در مرداد ماه ۱۳۹۷ و معادل ۹ روز رخ داده است.این آمار به وضوح نشان میدهد که شوکهای بسیار سنگین و عمیق به بازار ارز در سالهای ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ کمتر از ۱۳۹۷ بوده است. در یک سال و نیم مورد بررسی، تنها در ۱۱ روز شوک بالای پنج درصد به بازار دلار وارد شده است که تقریباً مشابه و معادل تعداد شوکهای سال ۱۳۹۹ است.به طور کلی میتوان گفت رفتار بازار ارز در سالهای ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ تفاوت زیادی با سال ۱۳۹۷ پیدا کرده است. انتظار بر این بود که همزمانی شوک جنگ و کاهش ثبات در اقتصاد کلان، وضعیت نرخ ارز را شکنندهتر از سال ۱۳۹۷ کند، اما این اتفاق نیافتاد. هرچند نرخ ارز رشدهای بالایی را تجربه کرد، اما شوکهای روزانه آن به نسبت سال ۱۳۹۷ شدت کمتری داشت.لذا میتوان نتیجه گرفت شوکهای ارزی در سال ۱۳۹۷ شدت روزانه بیشتر با تعداد بالاتر در مدت زمان کمتری بود. اما شوکهای ارزی سالهای ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ شدت روزانه کمتر با تعداد کمتر اما به صورت مداوم در مدت زمان بیشتر رخ داد. از این جهت، شوکهای یک سال و نیم گذشته برای مدت طولانیتری کارکردهای اقتصاد ایران را به چالش کشیده است.فعالان اقتصادی و کسبوکارها باید به این موضوع توجه داشته باشند که در یک دهه گذشته، بیشترین میزان نوسان نرخ ارز در بازه منفی ۰.۲ درصد تا مثبت ۰.۲ درصد رخ داده است. هرچه میزان نوسان بیشتر از ۰.۲ درصد باشد، به معنای یک شوک جدی به عرضه یا تقاضای این بازار است.طبق احتمالات میتوان گفت:۱. احتمال اینکه نوسان قیمت دلار در یک روز بین منفی ۰.۲ درصد تا مثبت ۰.۲ درصد باشد، حدود ۳۱.۹ درصد است.۲. احتمال اینکه نوسان قیمت دلار در یک روز بین منفی ۰.۶ درصد تا مثبت ۰.۶ درصد باشد، حدود ۵۷.۵ درصد است.۳. احتمال اینکه نوسان قیمت دلار در یک روز بین منفی یک درصد تا مثبت یک درصد باشد، حدود ۷۱.۳ درصد است.پس میتوان گفت احتمال شوک یک درصدی به بالا به بازار ارز ایران در یک دهه گذشته حدود ۲۸.۷ درصد بوده که به نسبت نرخ بالایی محسوب میشود. این احتمالات به وضوح حکایت از آن دارد که بازار ارز در یک دهه گذشته ناآرام بوده و این ناآرامی خود را در بافتار اقتصادی جامعه نیز وارد کرده و کسبوکارهای زیادی را تحت تاثیر قرار داده است.جمعبندی نرخ روزبررسی دادههای یک دهه گذشته نشان میدهد که با وجود نوسانات اخیر، الگوی شوکهای ارزی در سالهای ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ با سال ۱۳۹۷ متفاوت بوده است. سال ۱۳۹۷ با شدت و تعداد بالای شوکهای روزانه، به ویژه ۳۹ روز افزایش بیش از ۵ درصدی، متمایز است. در مقابل، شوکهای سالهای اخیر با شدت کمتر اما به صورت مداومتر رخ دادهاند که چالشهای طولانیتری برای اقتصاد ایجاد کرده است. احتمال شوک یک درصدی یا بیشتر در بازار ارز طی یک دهه گذشته حدود ۲۸.۷ درصد بوده که نشاندهنده ناآرامی پایدار این بازار است.
