جزیره پریم، گلوگاه حیاتی نفت و تجارت جهانی؛ صحنه احتمالی رقابت آینده ایران و آمریکا

به گزارش نرخ روز، جزیره کوچک پریم در نزدیکی یمن اکنون به یک هدف راهبردی در جنگ رو به گسترش تبدیل شده است. این جزیره در تنگه باب‌المندب قرار دارد و پا گذاشتن به آن، مانند قدم گذاشتن در دل تاریخ است. چشم‌انداز خشک و بایر پریم، با شن‌ها و صخره‌هایش، بیشتر به سرزمینی می‌ماند که زمان آن را از یاد برده است؛ اما موقعیت جغرافیایی آن، این جزیره دورافتاده را در مرکز یک درگیری کاملاً مدرن قرار داده است. راهبرد منطقه‌ای برای مدت طولانی بر جریان‌های مسلح متکی بوده است تا نقاط فشار متعددی در اطراف رقبای خود ایجاد کند و در نتیجه، حمله مستقیم را پرهزینه سازد. عربستان سعودی برای کمک به حفظ جریان انرژی در بازارهای جهانی و جلوگیری از افزایش بیشتر قیمت‌ها، صادرات نفت خود را از مسیر هرمز به سمت دریای سرخ منحرف کرده است. اما اکنون انصارالله یمن حمله‌ای را آغاز کرده‌اند که ممکن است به تصرف پریم منجر شود؛ جزیره‌ای که کنترل آن می‌تواند به حوثی‌ها امکان دهد عبور کشتی‌ها از این گذرگاه باریک میان دریای سرخ و اقیانوس هند را مختل یا متوقف کنند. منابع منطقه‌ای روز پنجشنبه گفتند حوثی‌ها پیشروی گسترده‌ای را برای تصرف شهر المخا آغاز کرده‌اند؛ شهری ساحلی و حیاتی که حدود ۵۰ مایل در شمال پریم قرار دارد. در یکی از روزهای اخیر، گروهی از نیروهای یمنی درحالی‌که زیر آفتاب سوزان منتظر بودند، شاهد بودند که یک افسر سالخورده به مسافران کمک می‌کرد تا از یک قایق توپدار قدیمی پیاده شوند. یک تیم نیز در میان این مسافران بود که با دسترسی اختصاصی وارد این پایگاه دورافتاده و خاک‌آلود شد. این صحنه، که یادآور دوران دیگری بود، احتمالاً قرن‌هاست که در این جزیره تکرار می‌شود. موقعیت پریم، در باریک‌ترین بخش تنگه‌ای که شاخ آفریقا را تنها ۱۲ مایل از شبه‌جزیره عربستان جدا می‌کند، این جزیره را برای نسل‌ها به مکانی ارزشمند برای امپراتوری‌ها و قدرت‌های منطقه‌ای تبدیل کرده است. پریم زمانی ایستگاه سوخت‌گیری کشتی‌های امپراتوری بریتانیا در مسیر هند بود و هنوز هم آثار گذشتهٔ استعماری خود را در میان ویرانه‌های فروریخته‌اش حفظ کرده است. در مسیر جادهٔ سنگلاخی که به مرتفع‌ترین نقطه جزیره می‌رسید، افسر یمنی، درحالی‌که یک دستش روی فرمان کامیون نظامی فرسوده‌اش بود، به آن سوی آب اشاره کرد؛ به اریتره و جیبوتی، در سمت آفریقایی تنگه. او از اعضای باسابقهٔ تیپی است که به دولت به‌رسمیت‌شناخته‌شدهٔ بین‌المللی یمن وفادار است. برای او روشن است که مأموریتش، یعنی دفاع از پریم که با نام «میون» نیز شناخته می‌شود، حالا بسیار مهم‌تر از گذشته شده است. بیش از یک دهه، جنگ داخلی یمن در ظاهر درگیری‌ای منطقه‌ای و دور از کانون توجه جهانی بود. اما با تشدید نبردها و آغاز حملات انصارالله مورد حمایت به سمت ساحل دریای سرخ، این وضعیت در حال تغییر است. سربازان «نیروهای مقاومت ملی» در اواخر آگوست در المخا دیده می‌شوند. در هفته‌های اخیر، درگیری میان نیروهای دولت مورد حمایت سعودی و انصارالله شدت گرفته است. یمن، با پریم در مرکز آن، اکنون می‌تواند به یکی دیگر از جبهه‌های رویارویی میان واشنگتن و تهران تبدیل شود؛ جبهه‌ای که نشان می‌دهد پیامدهای جنگ دیگر فقط در مرزهای این کشور باقی نمی‌ماند. انصارالله هم‌اکنون کنترل پایتخت یمن، بخش‌هایی از شمال‌غرب کشور و قسمت عمدهٔ ساحل دریای سرخ در شمال پریم را در اختیار دارند. اگر تاریخ راهنما باشد، باب‌المندب، نسخه کوچک‌تر و اکنون جایگزین حیاتی تنگه هرمز، ممکن است جایی باشد که از طریق نیروی مورد حمایت خود فشار اقتصادی و سیاسی بیشتری بر ترامپ وارد کند؛ اقدامی که می‌تواند قیمت نفت را افزایش دهد و به چشم‌انداز جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در ماه نوامبر آسیب بزند. طارق صالح، معاون دولت یمن که از سوی جامعه بین‌المللی به رسمیت شناخته می‌شود، در مصاحبه‌ای اختصاصی گفت: «ما به دنیا گفتیم که این یک پروژهٔ ایرانی است، اما آن زمان هیچ‌کس به حرف یمنی‌ها گوش نکرد... حالا دیگر مسئله‌ای ژئوپلیتیکی است.» صالح، برادرزاده علی عبدالله صالح، رئیس‌جمهور برکنارشدهٔ یمن و متحد سابق انصارالله است. او در میان سیاستمداران یمنی چهره‌ای استثنایی به شمار می‌رود؛ تنها رهبر و فرماندهٔ نظامی‌ای است که همچنان در داخل کشور حضور دارد، درحالی‌که بسیاری دیگر از رهبران سیاسی یمن از کشور گریخته‌اند. صالح می‌گوید از چندین سوءقصد جان سالم به در برده و ادعا می‌کند که قصد کشتن او را دارد. دیدار با او در کوتاه‌ترین زمان ممکن، در مکان‌های نامشخص و به‌صورت محرمانه ترتیب داده می‌شود و معمولاً هم خیلی سریع به پایان می‌رسد. صالح در اواخر ماه آگوست، در گفت‌وگو از داخل چادری در ساحلی دورافتاده در یمن گفت که از آمریکا هیچ کمکی دریافت نمی‌کند و «فقط حرف» می‌شنود. او هشدار داد اگر انصارالله پریم را تصرف کنند و کنترل باب‌المندب را به دست آورند، «آن‌وقت برای بیرون راندن آنها به یک نیروی عظیم بین‌المللی و ناوگان‌های دریایی نیاز خواهد بود.» حتی رسیدن به پریم نیز نشان می‌دهد این جنگ که در بسیاری از جنبه‌ها جنگی مبتنی بر فناوری‌های پیشرفته و حملات از راه دور است، تا چه اندازه خطرناک شده است. هنگامی‌که تیم برای طی کردن مسیر دو مایلی از سرزمین اصلی به سمت جزیره حرکت کرد، هشدار درباره حمله قریب‌الوقوع پهپادی انصارالله باعث شد قایق توپداری که خبرنگاران را حمل می‌کرد، مسیر خود را تغییر دهد و بازگردد. برای آمادگی در برابر حمله احتمالی، توپچی قایق یک گلوله سنگین از سلاح زنگ‌زده خود شلیک کرد. آخرین تهاجم انصارالله علیه دولت یمن مورد حمایت سعودی از ماه ژوئیه آغاز شد. این حمله آتش‌بس غیررسمی چهار ساله میان حوثی‌ها و عربستان سعودی را برهم زد و جنگ یمن را مستقیماً وارد درگیری گسترده‌تری کرد. تصویری برگرفته از ویدیو، انفجاری را در محوطهٔ فرودگاه بین‌المللی صنعا در جریان چندین حملهٔ هوایی سعودی در تاریخ ۱۳ ژوئیه ۲۰۲۶ نشان می‌دهد. در اقدامی کم‌سابقه، عربستان سعودی که از زمان مداخله نظامی خود در یمن در سال ۲۰۱۵ محدودیت‌هایی را بر حریم هوایی این کشور اعمال کرده است، به یک هواپیمای مسافربری اجازه داد در صنعا فرود بیاید. این هواپیما، نخستین پرواز مستقیم میان تهران و صنعا در حدود یک دهه، سپس هیئتی از انصارالله را برای شرکت در مراسم تشییع منتقل کرد؛ اما وقتی این هواپیما ۱۰ روز بعد قصد بازگشت داشت، عربستان سعودی اجازه فرود آن در صنعا را نداد. دلیل این تصمیم، نگرانی از آن بود که هواپیما علاوه بر مسافران، حامل نیروها و تجهیزات نظامی نیز باشد. هواپیماهای سعودی باند فرودگاه را هدف قرار دادند و هواپیما مجبور شد مسیر خود را تغییر دهد و در شهر بندری حدیده که در کنترل انصارالله است، فرود بیاید. این پیشامد به نقطهٔ عطفی تبدیل شد و روند دیپلماتیکی را که تا آن زمان توانسته بود آتش‌بس غیررسمی را حفظ کند و حملات انصارالله به خاک عربستان را متوقف نگه دارد، از هم پاشید. در شرایطی که آتش‌بس میان آمریکا و نیز در حال فروپاشی بود، انصارالله در واکنش اعلام محاصره دریایی عربستان سعودی کردند و کشتی‌های حامل صادرات سعودی از مسیر باب‌المندب را تهدید کردند. آنها همچنین موشک‌ها و پهپادهایی را به سمت زیرساخت‌های نفتی، فرودگاه‌ها و دیگر اهداف غیرنظامی عربستان سعودی شلیک کردند. زمان‌بندی تهاجم تازهٔ انصار الله می‌تواند برای سودمند باشد، زیرا فشار بر ترامپ را افزایش می‌دهد. بندر المخا پس از حمله در ماه آگوست که منجر به کشته شدن ۱۶ نفر شد، همچنان بسته است. کشتی‌ها، قایق‌ها، تجهیزات و سکوها در این حمله نابود شدند. محمد الباشا، سخنگوی سابق دولت یمن و تحلیلگر ریسک مستقر در واشنگتن، رابطه تهران و انصارالله را این‌گونه توصیف کرد: «این رابطه‌ای مطیعانه نیست، اما آنها در یک جبهه‌اند.» بااین‌حال، کارشناسان هشدار می‌دهند که نباید مداخله اخیر انصارالله را صرفاً اجرای دستورکار منطقه‌ای دانست. فریعه المسلمی، پژوهشگر اندیشکده چتم هاوس، می‌گوید: «حوثی‌ها به یک جنگ نیاز داشتند تا حواس‌ها را از مشکلات داخلی منحرف کنند. آنها می‌خواستند نشان دهند که می‌توانند عربستان سعودی را دوباره پای میز مذاکره بکشانند؛ و البته اگر این کار به یک دوست قدیمی، یعنی که در مقطعی تنها دوست آنها بود، کمک کند، چرا که نه؟» او افزود حملات انصارالله به اسرائیل، تضعیف دیگر متحدان در منطقه مانند حزب‌الله لبنان و همچنین سقوط حکومت اسد در سوریه، جایگاه این گروه یمنی را در محور مقاومت افزایش داده است. به گفته او، انصارالله می‌خواستند از این موقعیت تازه استفاده کنند. عبور نفت از نزدیکی پریم، در میان این وضعیت پرخطر دریایی، از قبل به‌شدت کاهش یافته است. سه سال پیش، حدود ۱۰ درصد از تجارت دریایی نفت جهان از باب‌المندب عبور می‌کرد. داده‌ها نشان می‌دهد این میزان از آن زمان به نصف کاهش یافته است و ادامه حملات انصارالله می‌تواند این مسیر را بیش از پیش مسدود کند. همچنین مقام‌های دولت یمن مورد حمایت سعودی می‌گویند ده‌ها ماهیگیر پس از حمله‌ای به جزیره‌ای در شمال پریم تخلیه شدند؛ حمله‌ای که چندین کشته و زخمی بر جای گذاشت. در روزهای اخیر، هنگامی‌که ماهیگیران در نزدیکی یک بازار موقت ساحلی تلاش می‌کردند صید خود را از قایق‌های کوچک فایبرگلاس بیرون بیاورند، چند نفر از آنها با خبرنگاران صحبت کردند و گفتند جنگ کسب‌وکارشان را نابود کرده است. کودکان در آب‌های گرم دریای سرخ بازی می‌کردند. ظاهراً بی‌توجه به نگرانی‌های والدینشان، یکدیگر را کنار می‌زدند تا در قاب دوربین خبرنگاران قرار بگیرند؛ اما تصویری که در اینجا شکل می‌گیرد، تصویر کشوری فقیر، شکننده و خسته از جنگ است که هرچه بیشتر به نقطه فروپاشی نزدیک می‌شود. چند مایل بالاتر در امتداد ساحل، شواهد این وضعیت روزبه‌روز بیشتر دیده می‌شود. بندر المخا، پس از حمله انصارالله در ماه آگوست که ۱۶ کشته بر جای گذاشت، همچنان تعطیل است. در آن حمله، کشتی‌ها، قایق‌ها، تجهیزات و سکوهای بندر نابود شدند. سربازان دولت یمن مورد حمایت سعودی در تاریخ ۵ آوریل ۲۰۲۶ در تنگهٔ باب‌المندب گشت‌زنی می‌کنند. بندر المخا، مهم‌ترین و شمالی‌ترین شهر تحت کنترل دولت مورد حمایت سعودی در امتداد ساحل دریای سرخ، به‌شدت آسیب دیده است. چند هفته پیش، به گفته عبدالملک الشرعبی، مدیر بندر، بیش از ۲۵ موشک به این بندر گسترده اصابت کرد؛ درست زمانی که کشتی‌های تجاری در حال تخلیهٔ بار بودند. در آب، کشتی‌های نیمه‌غرق‌شده در زوایایی عجیب قرار گرفته‌اند. روی خشکی نیز بتن‌ها با حفره‌هایی پوشیده شده‌اند که آن‌قدر عمیق‌اند که یک سگ بزرگ می‌تواند در آنها پنهان شود. کنار این خرابه‌ها، انبوهی از قاب‌های سوخته موتورسیکلت و توده‌هایی از موتورهای نیمه‌ذوب‌شده دیده می‌شود. مدیر بندر گفت در آن روز ۱۶ نفر کشته و ۲۲ نفر زخمی شدند. همچنین شش کشتی تجاری غرق و ۱۴ هزار موتورسیکلت نابود شدند. انصارالله طی یک سال گذشته بارها اهدافی را در فاصله بیش از هزار مایلی، در داخل اسرائیل، هدف قرار داده‌اند. آنها می‌گویند موشک‌های مافوق‌صوت در اختیار دارند و زرادخانه‌شان شامل موشک‌های ضدکشتی دوربردی است که در ارتفاع بسیار پایین از سطح دریا پرواز می‌کنند و برای فرار از رادار طراحی شده‌اند. آنها همچنین موشک‌های زمین‌به‌هوایی در اختیار دارند که می‌توانند پهپادهای آمریکایی را در ارتفاع بالا سرنگون کنند و هواپیماهای سرنشین‌دار را تهدید کنند. در خطوط مقدم یمن، درگیری میان نیروهای انصارالله و دولت در حال تشدید است. نیروهای دولت مورد حمایت سعودی اکنون از پهپادهای چهارپره FPV، یا دارای دید اول‌شخص، استفاده می‌کنند. صالح گفت: «نیروهای ما به‌دلیل آموزش و منابع جدیدی مانند پهپادها پیشرفت کرده‌اند.» اما مقام‌های دولت یمن مورد حمایت سعودی می‌گویند در برابر هر گامی که آنان برمی‌دارند، تلاش می‌کند انصارالله را یک گام جلوتر نگه دارد. عبدالناصر المملوح، مدیر عملیات رسانه‌ای نظامی صالح، هشدار داد اگر انصارالله پریم را تصرف کنند و در باب‌المندب جای پایی به دست آورند، دیگر برای تهدید کشتیرانی به سلاح‌های دوربرد نیازی نخواهند داشت. او گفت: «آنها تنگه را مین‌گذاری خواهند کرد، درست همان‌طور که [ادعا می‌شود] در هرمز انجام داد.» در امتداد بخش ساحل دریای سرخ که تحت کنترل دولت یمن مورد حمایت سعودی است، مقام‌ها تردیدی ندارند که جنگ داخلی این کشور اکنون به بخشی از درگیری بسیار بزرگ‌تری تبدیل شده است. المملوح گفت: «ما این جنگ را از طرف جهان عرب و جامعه بین‌المللی انجام می‌دهیم.» پیش از آنکه صالح با عجله چادر خود را در ساحل ترک کند، از او پرسیده شد اگر حمایت آمریکا هرگز از راه نرسد، چه اتفاقی خواهد افتاد. او پاسخ داد: «برای بیرون راندن انصارالله در آینده بهای بالاتری خواهیم پرداخت.» و هشدار داد که این هزینه را «ارتش آمریکا، جامعه بین‌المللی و تجارت بین‌المللی» نیز خواهند پرداخت. جمع‌بندی نرخ روز جزیره پریم در تنگه باب‌المندب به دلیل موقعیت استراتژیک خود، به کانون جدیدی برای درگیری‌های منطقه‌ای تبدیل شده است. حملات انصارالله یمن به سمت این جزیره و سواحل دریای سرخ، تهدیدی جدی برای عبور کشتی‌ها و تجارت جهانی نفت از این گذرگاه حیاتی محسوب می‌شود. این تحولات، جنگ داخلی یمن را به جبهه‌ای گسترده‌تر در رویارویی میان قدرت‌های منطقه‌ای و بین‌المللی تبدیل کرده و می‌تواند پیامدهای اقتصادی و سیاسی قابل توجهی در پی داشته باشد. کاهش چشمگیر عبور نفت از باب‌المندب و هشدارهای مقامات یمنی درباره هزینه‌های آینده، نشان‌دهنده ابعاد بین‌المللی این بحران است.