شدیدترین حملات موشکی از ابتدای جنگ؛ پنج چالش عمده پیش روی پوتین

به گزارش نرخ روز، روسیه یکی از بزرگ‌ترین حملات موشکی بالستیک خود را از زمان آغاز تهاجم تمام‌عیار به اوکراین، بیش از چهار سال پیش، انجام داده است. نیروی هوایی اوکراین اعلام کرد که مسکو در طول شب تا صبح یکشنبه، «حمله‌ای گسترده و ترکیبی علیه اوکراین با استفاده از پهپادهای تهاجمی و انواع مختلف موشک‌های هواپرتاب و زمین‌پرتاب» انجام داده و هدف اصلی این حمله، پایتخت، یعنی کی‌یف، بوده است. در ماه‌های اخیر، حملات پهپادی به پالایشگاه‌ها، انبارهای سوخت و زیرساخت‌های انرژی روسیه وارد مرحله‌ای تازه شده است؛ حملاتی که بخشی از ظرفیت پالایش سوخت روسیه را مختل کرده و حتی در برخی مناطق این کشور محدودیت‌هایی برای عرضه بنزین و گازوئیل ایجاد کرده است. ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، در این رابطه گفت: «دشمن بیش از ۴۰ موشک از انواع مختلف که بیشتر آن‌ها به سوی پایتخت شلیک شدند و همچنین ۱۲۰ پهپاد تهاجمی پرتاب کرد.» این موج حملات بسیار شدید بوده و طی یک بازه دو ساعته در طول شب به‌طور متمرکز انجام شده است. صبح یکشنبه بوی شدید دود در سطح شهر به مشام می‌رسید و هشدار حمله هوایی همچنان برقرار بود. آندری سیبیها، وزیر امور خارجه موقت اوکراین، گفت روسیه «حدود چهار دوجین» موشک با مسیر پروازی بالستیک شلیک کرده است و این حمله را «بیشترین تعداد موشک‌های بالستیک از زمان آغاز جنگ» توصیف کرد. نیروی هوایی اوکراین اعلام کرد سامانه‌های پدافند هوایی «۱۲۶ هدف، شامل ۱۸ موشک و ۱۰۸ پهپاد را سرنگون یا خنثی کردند.» اما افزود که ۲۳ موشک و ۱۰ پهپاد به ۲۰ نقطه اصابت کرده‌اند. تصاویر منتشرشده از کی‌یف، گودالی عظیم ایجادشده بر اثر انفجار و نماهای سوخته ساختمان‌ها را نشان می‌دهد. حملات در پنج منطقه از پایتخت گزارش شده است. در شهر یک نفر کشته و ۱۶ نفر زخمی شده‌اند. وزارت دفاع روسیه نیز آنچه را که «حمله‌ای گسترده» علیه «تأسیسات صنایع دفاعی و مراکز آمادی در شهر کی‌یف» خواند، تأیید کرد و بعدتر در کانال تلگرام خود نوشت: «ما کاملاً مسلح هستیم و به پیشروی ادامه می‌دهیم.» حملات روسیه در پی حملات ویرانگر پهپادی اوکراین در نخستین ساعات روز شنبه به دو مرکز آمادی انجام شد که در آن هشت نفر کشته شدند. به گفته زلنسکی: «حفاظت در برابر موشک‌های بالستیک اکنون اولویت دائمی و اصلی ماست. ما هر روز به موشک‌های رهگیر نیاز داریم و از همه کسانی که توافقات ما را جدی می‌گیرند و تحویل توانمندی‌های ضدبالستیک را تضمین می‌کنند، سپاسگزارم.» اوکراین بارها خواستار دریافت تعداد بیشتری موشک رهگیر شده است که توان مقابله با موشک‌های بالستیک را داشته باشند؛ موشک‌هایی که به دلیل مسیر پروازی و سرعت بسیار بالایشان رهگیری آن‌ها دشوار است. این موشک‌ها می‌توانند با سرعتی چندین برابر سرعت صوت دوباره وارد جو زمین شوند. روسیه در حال افزایش دفعات حملات ترکیبی موشکی و پهپادی برای نابود کردن زیرساخت‌های اوکراین است. فیلیپس اوبراین، استاد مطالعات راهبردی در دانشگاه سنت اندروز اسکاتلند، گفت: «بمباران شهرهای اوکراین با موشک‌های بالستیک روسیه اکنون به یک راهبرد ترجیحی تبدیل شده و باید انتظار داشته باشیم که در آینده بیشتر شاهد چنین حملاتی باشیم.» اندوخته‌های موشک‌های پاتریوت ساخت آمریکا در اوکراین رو به کاهش است؛ موشک‌هایی که همزمان در میان متحدان آمریکا نیز به دلیل درگیری‌های منطقه خلیج فارس تقاضای بسیار بالایی دارند. هرچند تولید سامانه پاتریوت در ایالات متحده در حال افزایش است، اما تقاضا همچنان از عرضه پیشی گرفته است. اوایل همین ماه، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، پیشنهاد داد که اوکراین موشک‌های پاتریوت را تحت امتیاز تولید کند، اما تحقق چنین پروژه‌ای به چند ماه و شاید چند سال زمان نیاز خواهد داشت. اوکراین همچنین با فرانسه و ایتالیا برای تولید یکی دیگر از موشک‌های پدافند هوایی، یعنی سامانه SAMP/T، در حال همکاری است. بااین‌حال، برخی تحلیلگران گفته‌اند که عملکرد این سامانه در برخی موارد پایین‌تر از پاتریوت بوده است. فابیان هوفمان از مؤسسه مطالعات دفاعی نروژ، گفت بازار موشک‌های رهگیرِ قادر به انهدام موشک‌های بالستیک «دارای تعداد محدودی تأمین‌کننده، زمان‌های طولانی برای تحویل و پرسش‌های حل‌نشده درباره میزان توانمندی آن‌ها» است. اوکراین همچنین حملات خود به زیرساخت‌های انرژی روسیه را ادامه داده و بامداد یکشنبه بار دیگر به مرکز صادراتی‌ای که نفت قزاقستان را به دریای سیاه منتقل می‌کند، حمله کرد. کنسرسیوم خط لوله خزر که این مرکز را در سواحل روسیه در دریای سیاه اداره می‌کند، اعلام کرد دو نفتکش هدف حمله قرار گرفته‌اند و بارگیری نفت متوقف شده است. همین تأسیسات روز جمعه نیز هدف حمله قرار گرفته بود. تنش‌های داخلی به دلیل برکناری وزیر دفاع از سوی رئیس‌جمهور ولودیمیر زلنسکی در چارچوب تغییرات کابینه بالا گرفته است؛ اقدامی که اعتراضات خیابانی و نارضایتی بسیاری از سربازان اوکراینی را برانگیخته است. برخی منتقدان گفتند تصمیم او برای جایگزینی میخایلو فدوروف درست در زمانی که به نظر می‌رسید اوکراین در جنگ در حال کسب شتاب است، بدترین اشتباه دوران ریاست‌جمهوری او بوده است. حملات روسیه در روز یکشنبه باعث آتش‌سوزی در سراسر کی‌یف شد و به ساختمان‌های مسکونی، دفاتر، سایت‌های صنعتی، یک خوابگاه و خودروها آسیب رساند. نیروهای امداد در منطقه سویاتوشینسکی چهار نفر را از یک خانه شخصی در حال سوختن نجات دادند و در منطقه شوچنکیفسکی ساکنان یک ساختمان سه‌طبقه در حال آتش‌سوزی را خارج کردند. آتش‌سوزی در یک ساختمان غیرمسکونی نیز مهار شد. بعداً جسد یک نفر پیدا شد. آتش‌نشانان همچنین به آتش‌سوزی‌هایی در مناطق سولومیانسکی، دسنیانسکی و دنیپرو اعزام شدند. آندری سیبیها، وزیر خارجه اوکراین، موج موشک‌های بالستیک را «حمله‌ای تروریستی و بی‌رحمانه به پایتخت اوکراین» خواند که نیازمند پاسخی قاطع است. او در پیامی در شبکه ایکس نوشت: «برای پایان دادن به این ترور، به فشار ویرانگر بر مسکو نیاز داریم.» حملات پهپادی روسیه همچنین منطقه دنیپروپتروفسک، واقع در مرکز اوکراین و هم‌مرز با خط مقدم، را هدف قرار داد و یک نفر را کشت. شرکت راه‌آهن ملی اوکراین گزارش داد که در منطقه زاپاروژیا، یک پهپاد روسی به قطار مسافربری اصابت کرد و مأمور قطار را کشت. این شرکت تصاویری از واگن‌های شعله‌ور منتشر کرد. روسیه در ماه ژوئیه چندین موج بزرگ حملات به کی‌یف انجام داده و دست‌کم در هفت نوبت از موشک‌های بالستیک استفاده کرده است؛ آن هم در شرایطی که اوکراین با کمبود موشک‌های رهگیر پاتریوت روبه‌روست. نیروی هوایی اوکراین روز یکشنبه اعلام کرد که از ۴۱ موشک شلیک‌شده روسیه در طول شب، ۱۸ موشک را سرنگون کرده است. اوکراین همچنین اعلام کرد نیروهایش دو نفتکش روسی را در دریای سیاه هدف قرار داده‌اند و به راهبرد خود برای محروم کردن شبه‌جزیره کریمهِ تحت اشغال روسیه از سوخت و تدارکات از طریق هدف قرار دادن کشتیرانی ادامه می‌دهند. ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور فدراسیون روسیه، با فشارهای فزاینده‌ای ناشی از جنگی که خود در اوکراین آغاز کرد روبه‌روست. بسیاری از این فشارها اکنون نسبت به سال‌های نخست تهاجم تمام‌عیار، مهار آن‌ها دشوارتر شده‌اند. این درگیری دیگر به خط مقدم محدود نیست. کارزار رو‌به‌گسترش پهپادی و موشکی اوکراین اکنون تا عمق خاک روسیه نفوذ کرده و پالایش نفت، تأمین سوخت و زندگی غیرنظامیان را در مناطقی دور از میدان نبرد مختل کرده است. اقتصاد جنگی روسیه نیز در حال از دست دادن شتاب خود است، زیرا هزینه‌های عظیم نظامی، کمبود نیروی کار، تورم و نرخ‌های بالای بهره بر رشد اقتصادی سنگینی کرده و فشار فزاینده‌ای بر بودجه وارد می‌کنند. تلاش‌های دیپلماتیک کرملین نیز تاکنون نتوانسته‌اند به توافق مطلوبی که از مذاکرات با میانجی‌گری آمریکا انتظار داشت، دست یابند و در نتیجه پوتین را بدون مسیر روشنی برای دستیابی به اهدافش، چه در میدان نبرد و چه بر سر میز مذاکره، رها کرده‌اند. همزمان، توانایی اوکراین برای ادامه جنگ و تحمیل هزینه‌های فزاینده بر روسیه، استدلال ولودیمیر زلنسکی را برای تداوم حمایت نظامی و مالی متحدان اروپایی تقویت کرده است. این امر همچنین به تقویت موضع کی‌یف برای جلب حمایت دونالد ترامپ در نشست ناتو در ماه ژوئیه کمک کرد. اگرچه هیچ‌یک از این عوامل در حال حاضر تهدیدی فوری برای حکومت پوتین محسوب نمی‌شوند، اما فشارهای نظامی و اقتصادی، همراه با افزایش خستگی افکار عمومی، به‌تدریج تصویری از کنترل و ثبات را که کرملین در سراسر دوران جنگ پرورش داده بود، فرسایش می‌دهند. اوکراین در سال جاری برد و شدت حملات پهپادی و موشکی خود در داخل روسیه، از جمله علیه مسکو، را به‌طور چشمگیری افزایش داده و جنگ را بیش از پیش به درون بزرگ‌ترین کشور جهان از نظر وسعت سرزمینی کشانده است. بر اساس بیانیه‌های دولت‌های منطقه‌ای، بیش از نیمی از مناطق روسیه، که بیش از ۷۰ درصد جمعیت این کشور را در خود جای داده‌اند، دست‌کم یک بار در سال ۲۰۲۶ هشدار حمله هوایی صادر کرده‌اند. در ماه ژوئیه، پهپادها به پالایشگاه نفت اومسک در سیبری غربی، در فاصله بیش از ۲۵۰۰ کیلومتری (۱۵۵۳ مایلی) از اوکراین، آسیب رساندند. این تغییر، بازتاب‌دهنده افزایش توانمندی‌های اوکراین در انجام حملات دوربرد و همچنین شمار بسیار زیاد پهپادهایی است که اکنون قادر به اعزام آن‌ها برای تلاش در جهت اشباع سامانه‌های پیشرفته پدافند هوایی روسیه است. اوکراین همچنین استقرار موشک بومی «فلامینگو» را آغاز کرده که به گفته این کشور بردی تا ۳۰۰۰ کیلومتر دارد. همچنین گفته می‌شود موشک کروز «نپتون» که در ابتدا به‌عنوان یک سلاح ضدکشتی توسعه یافته بود، قادر است اهداف زمینی را تا فاصله ۱۰۰۰ کیلومتری هدف قرار دهد. فرماندهان نظامی روسیه اذعان کرده‌اند که دفاع در برابر حملات اوکراین به‌طور فزاینده‌ای دشوار شده است. پوتین خواستار گسترش آنچه «منطقه حائل امنیتی» در استان‌های سومی و خارکیف اوکراین می‌نامد، شده است تا تهدیدها را از مرزهای روسیه دورتر کند. اوکراین حملات خود به صنعت سوخت روسیه را به سطحی بی‌سابقه رسانده و به‌طور مکرر تأسیسات منتخب را هدف قرار داده است تا حداکثر خسارت را وارد کرده و از انجام سریع تعمیرات جلوگیری کند. میزان نفت خام فرآوری‌شده در پالایشگاه‌های روسیه از ۵.۴ میلیون بشکه در روز در ژوئن ۲۰۲۵ به ۳.۸ میلیون بشکه در روز در ژوئن امسال کاهش یافته است. اکنون کمبود سوخت در سراسر کشور وجود دارد و سهمیه‌بندی و اختلال در عرضه در بیشتر مناطق روسیه باعث جهش شدید قیمت بنزین و وادار شدن رانندگان به ساعت‌ها انتظار در صف جایگاه‌های سوخت شده است. بازار سیاه سوخت نیز در حال گسترش است. افزایش هزینه سوخت، که در گذشته موجب اعتراضات در روسیه شده بود، اکنون در آستانه انتخابات پارلمانی ماه سپتامبر به موضوعی حساس برای کرملین تبدیل شده است. برای تضمین عرضه داخلی و مهار قیمت سوخت در جایگاه‌ها، مقامات بیشتر صادرات بنزین، سوخت جت و گازوئیل را ممنوع کرده و اقداماتی را برای تشویق واردات به تصویب رسانده‌اند. تا ۶ ژوئیه، متوسط قیمت بنزین در سال جاری با ۱۴ درصد افزایش به ۷۴.۰۱ روبل (۰.۹۷ دلار) برای هر لیتر رسیده که از نرخ تورم ۴.۴۹ درصدی پیشی گرفته است. دولت همچنین طی سه ماه گذشته حدود ۸.۲ میلیارد دلار یارانه به پالایشگاه‌ها پرداخت کرده است تا در بحبوحه قیمت‌های بالای جهانی ناشی از جنگ ایران، سوخت را به بازار داخلی هدایت کنند؛ اقدامی که فشار بر منابع مالی دولت را بیشتر کرده و منافع مالی روسیه از افزایش قیمت‌ها را محدود ساخته است. اقتصاد روسیه در سال جاری تقریباً تا مرز رکود کامل کند شده است؛ موضوعی که پوتین را واداشته از مقام‌ها توضیح بخواهد و اقداماتی برای معکوس کردن این روند مطالبه کند. در حالی که تولیدات نظامی همچنان در حال گسترش است، بیشتر صنایع غیرنظامی تولید و سرمایه‌گذاری خود را کاهش داده‌اند؛ سرمایه‌گذاری‌ای که در سه‌ماهه نخست سال با افتی دو رقمی مواجه شد، زیرا کسب‌وکارها با نرخ‌های بالای بهره دست‌وپنجه نرم می‌کنند. تا زمانی که پوتین به جنگ ادامه دهد، نشانه چندانی از بهبود دیده نمی‌شود. هزینه‌های عظیم دولت برای بخش نظامی، بانک مرکزی روسیه را ناچار کرده است اثرات تورمی آن را با حفظ نرخ‌های بالای بهره خنثی کند. بانک مرکزی نیز اعلام کرده است که در آستانه توقف چرخه یک‌ساله کاهش نرخ بهره قرار دارد، پس از آنکه وزارت دارایی روشن ساخت هزینه‌های دولت و کسری بودجه بار دیگر از برآوردها فراتر خواهند رفت. با وجود وضعیت ضعیف اقتصاد، دستمزدها ــ و در نتیجه تقاضای مصرف‌کنندگان ــ  افزایش یافته‌اند. این امر به دلیل کمبود نیروی کار است که به دلیل بسیج نیروها و مهاجرت گسترده از کشور تشدید شده است. این وضعیت به نوبه خود به تورم دامن زده و بانک مرکزی را مجبور به حفظ نرخ‌های بالای بهره کرده است. در نتیجه، شرکت‌ها از سرمایه‌گذاری‌های جدید خودداری می‌کنند و این امر به کاهش رشد اقتصادی منجر می‌شود. در حالی که پوتین تلاش می‌کند تا حمایت بین‌المللی را جلب کند، اوکراین در حال تقویت روابط خود با متحدان غربی است. این امر به اوکراین کمک می‌کند تا توانایی خود را برای ادامه جنگ و تحمیل هزینه‌های بیشتر بر روسیه حفظ کند. این وضعیت، پوتین را در موقعیتی دشوار قرار داده است، زیرا او نه در میدان نبرد و نه در میز مذاکره، مسیر روشنی برای دستیابی به اهدافش ندارد. در نهایت، این فشارها، همراه با خستگی فزاینده افکار عمومی، به تدریج تصویری از کنترل و ثبات را که کرملین در طول جنگ پرورش داده بود، فرسایش می‌دهند. این وضعیت می‌تواند در بلندمدت، چالش‌های جدی‌تری برای حکومت پوتین ایجاد کند. جمع‌بندی نرخ روز حملات موشکی و پهپادی گسترده روسیه به اوکراین، از جمله پایتخت کی‌یف، در حالی صورت می‌گیرد که این کشور با پنج چالش عمده اقتصادی و نظامی داخلی و خارجی مواجه است. گسترش حملات اوکراین به عمق خاک روسیه، کاهش ظرفیت پالایش نفت و کمبود سوخت، کندی رشد اقتصادی و افزایش تورم، عدم موفقیت در دیپلماسی و افزایش حمایت از اوکراین، از جمله این مشکلات هستند. این عوامل در مجموع، فشار فزاینده‌ای بر کرملین وارد کرده و ثبات داخلی روسیه را به چالش کشیده‌اند.