گشوده شدن جبهه نبرد جدید و بسته شدن یک کریدور انرژی دیگر؛ آیا «هرمز پلاس» برگ برنده تهران است؟
به گزارش نرخ روز، نیروهای انصارالله یمن کنترل کامل خط ساحلی یمن در دریای سرخ را به دست گرفته و تا گذرگاه کشتیرانی حیاتی بابالمندب پیشروی کردهاند. این پیشروی سریع روز جمعه نیز ادامه یافت.
انصارالله روز پنجشنبه شهر بندری موخا را تصرف کرد که ضربه سنگینی به دولت یمن، مورد حمایت عربستان سعودی، وارد آورد. تحلیلگران، پیروزیهای انصارالله را مهمترین تحول منطقهای از زمان اعلام جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در ماه فوریه میدانند.
در بحبوحه تشدید بحران هرمز، تصرف این بندر در دریای سرخ، نفوذ تهران را بر یک گلوگاه حیاتی جهانی دیگر گسترش داده است.
این حملات میتوانند بهویژه برای عربستان سعودی و صادرات نفت آن زیانبار باشند. به گفته کارشناسان، انصارالله که پیشتر در سال جاری محاصره کشتیهای با پرچم عربستان سعودی در دریای سرخ را اعلام کرده بود، اکنون کنترل بسیار محکمتری بر مسیر آبی بابالمندب دارد. این مسیر پس از محاصره تنگه هرمز در ورودی خلیج فارس، بیش از پیش برای صادرات نفت ریاض اهمیت یافته است.
کارشناسان هشدار میدهند که کنترل کامل انصارالله بر کریدور بابالمندب میتواند بحران انرژی جهانی را که هماکنون ادامه دارد، تشدید کند، زیرا قیمتها و عرضهها افزایش خواهند یافت. برای عربستان سعودی، این وضعیت میتواند آسیب بیشتری به صادرات نفت وارد کند.
از زمان محاصره تنگه هرمز از سوی ایران، ریاض تلاش کرده است تا استفاده بیشتری از خط لوله نفت خام شرق–غرب خود داشته باشد؛ خط لولهای که از میدان نفتی بقیق در سراسر شبهجزیره عربستان امتداد مییابد و به بندر ینبع در ساحل دریای سرخ میرسد. نفت پس از آن میتواند به جای مسیر خلیج فارس، از طریق این مسیر دریایی منتقل شود.
از زمان آغاز جنگ در فوریه، پادشاهی سعودی ظرفیت استفاده از این خط لوله را افزایش داده و آن را به ظرفیت کامل رسانده است؛ به این معنا که اکنون میتواند روزانه حداکثر هفت میلیون بشکه نفت را در سراسر کشور به ساحل دریای سرخ منتقل کند، درحالیکه این میزان پیش از جنگ پنج میلیون بشکه در روز بود. در نتیجه، نسبت به پیش از آغاز جنگ، ۲۱ درصد نفت بیشتری از عربستان سعودی از طریق بابالمندب حمل میشود.
در واکنش، انصارالله نفتکشهای سعودی را در دریای سرخ هدف قرار دادهاند؛ اما اکنون که این گروه کنترل تمام ساحل یمن و بابالمندب را در اختیار دارد، صادرات عربستان ممکن است بیش از پیش آسیب ببیند. حوثیها پیش از این نیز تأسیسات انرژی و شهرهای جنوبی عربستان را هدف قرار دادهاند. تصاویر روز جمعه ظاهراً نشان میداد که دود از خط لوله شرق–غرب به هوا برخاسته است. سعودیها تأیید نکردهاند که آیا این خط لوله هدف قرار گرفته است یا خیر.
کارشناسان میگویند به نظر میرسد انصارالله قصد دارند جبهه مهم و تازهای را در جنگ آمریکا و ایران باز کنند و مهمتر از آن، برگ برندهای در بنبست ادامهدار تهران و واشنگتن در اختیار تهران قرار دهند. کنترل غیرمستقیم بابالمندب این دست بالا را بیش از پیش تقویت میکند. علم صالح، استاد روابط بینالملل در دانشگاه ملی استرالیا، گفت: «این اساساً به این معناست که ایران اکنون تنگه هرمز و تنگه هرمز بهعلاوه را کنترل میکند.»
این وضعیت همچنین فشار بر واشنگتن را افزایش میدهد، زیرا افزایش شدید قیمت بنزین و مواد غذایی در حال حاضر جنگ را بسیار نامحبوب کرده است و انتظار میرود رأیدهندگان در انتخابات میاندورهای ماه نوامبر خشم خود را متوجه جمهوریخواهان کنند. دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، این هفته اذعان کرد که بعید است جنگ پیش از آن زمان پایان یابد.
تحلیلگران میگویند شکست نیروهای دولت یمن در روز پنجشنبه تقریباً در سینی به انصارالله تقدیم شد. برآورد میشود نیروهای دولت یمن ۳۰۰ هزار نفر باشند، درحالیکه انصارالله حدود ۲۵۰ هزار نیرو دارند. بااینحال، کارشناسان میگویند شکافهای داخلی در ارتش یمن، در کنار فشار خارجی عربستان سعودی، جبههای بهشدت پراکنده ایجاد کرده است که انسجام لازم برای مقابله با گروهی به سرعت و انعطافپذیری انصارالله را ندارد.
به گفته محمد المصری، استاد مؤسسه مطالعات عالی دوحه: «حوثیها نیرویی هستند که احتمالاً از نیرویی که سعودیها حدود یک دهه پیش با آن میجنگیدند، پیشرفتهتر است.» او افزود دسترسی به تسلیحات از خارج در چند سال گذشته، از موشک گرفته تا پهپاد و سامانههای پدافند هوایی، به آنان امکان داده انباشت چشمگیری از تسلیحات ایجاد کنند.
بااینحال، آندریاس کریگ، دانشیار کینگز کالج لندن، گفت که انصارالله با وجود پیروزیهای فوری خود، بعید است بتوانند محاصره بابالمندب را حفظ کنند. او افزود پیشروی موفقیتآمیز آنها نه به این دلیل اتفاق افتاده که آنان دستکم گرفته شده بودند، بلکه به این دلیل رخ داده که ائتلاف تحت حمایت عربستان بیش از اندازه قدرتمند تصور شده بود.
بااینحال، صالح از دانشگاه ملی استرالیا خاطرنشان میکند که انصارالله درواقع برای دستیابی به اهداف خود نیازی ندارند کنترل تمام بابالمندب یا دریای سرخ را در اختیار داشته باشند. او گفت تنها وجود نشانهای از خطر کافی است تا شرکتهای کشتیرانی و شرکتهای بیمه را تحت فشار قرار دهد و آنها را متقاعد کند که ورود به این تنگه بیش از حد خطرناک است.
اکنون پرسش این است که آیا ریاض میتواند با استفاده از نیروی هوایی خود بهطور مؤثر انصارالله را متوقف کند یا خیر. نیروهای سعودی طی ۲۴ ساعت گذشته دهها موشک به سمت مناطق تحت کنترل آنان، از جمله موخا، شلیک کردهاند، اما به نظر نمیرسد این حملات توانسته باشد این گروه را متوقف کند.
کارشناسان میگویند پیمان دفاعی اخیر میان عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه بعید است وارد عمل شود، زیرا کشورها میخواهند از تشدید درگیری آمریکا و اسرائیل با ایران جلوگیری کنند. به نظر میرسد واشنگتن نیز در دسترس نیست. وبگاه خبری آکسیوس گزارش داد که محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، روز پنجشنبه دو بار با دونالد ترامپ تماس گرفت و درخواست حملات هوایی آمریکا علیه انصارالله را مطرح کرد. بااینحال، ترامپ این درخواست را رد کرد.
نشریه نیویورکتایمز هم در گزارشی به این واقعیت اشاره میکند که مهمترین کریدورهای انرژی جهان در حال بسته شدن هستند. به نوشته این نشریه، گسترش کنترل انصارالله بر سواحل دریای سرخ، گزینههای منطقه را محدودتر کرد، زیرا تردد کشتیها از تنگه هرمز همچنان بهشدت محدود است و بسیار پایینتر از سطح پیش از جنگ قرار دارد. صادرات نفت عربستان سعودی، که مدتها مهمترین تولیدکننده نفت در خاورمیانه بوده است، نیز ماه گذشته به پایینترین سطح خود در دستکم ۱۳ سال گذشته سقوط کرد.
نیروی دریایی آمریکا توانسته است جریان خروج نفت از تنگه هرمز را در مسیرهای دریایی نزدیک به سواحل عمان، در سمت مقابل ایران، حفظ کند؛ اما این کار مستلزم عملیاتی گسترده و خطرناک بوده است. برای شرکتهای کشتیرانی، عملیات معمول و روزمره عبور از تنگه اکنون به اقدامی با ریسک بالا تبدیل شده است. دستکم ۲۳ کشتی در ماههای ژوئیه و آگوست در آبراههای نزدیک عمان هدف حمله قرار گرفتند. از زمان آغاز جنگ در پایان فوریه، دستکم ۲۲ ملوان در خاورمیانه کشته شدهاند. میشل ویزه بوکمان، تحلیلگر شرکت اطلاعات دریایی ویندورد، در این رابطه گفت: «این آبها امن نیستند.»
تحلیلگران میگویند با نزدیک شدن جنگ ایران به هفتمین ماه خود، به نظر میرسد اوضاع در حال خارج شدن از کنترل است. با نبود چشماندازی برای پایان دیپلماتیک جنگ، خاورمیانه، که مرکز تولید انرژی جهان است، با شدیدترین بحران عرضه انرژی در چند دهه اخیر روبهرو شده است.
آموس هوخشتاین، که در دولت بایدن بهعنوان مشاور امور خارجی و انرژی فعالیت میکرد، گفت: «دولت ترامپ از ابزارهای مختلفی بهطور بسیار مؤثر استفاده کرده تا قیمت نفت و قیمت بنزین را مهار کند.» اما اکنون، به گفته او، گزینههای کمتری در اختیار رئیسجمهور ترامپ و تیمش قرار دارد. «آنها گیر افتادهاند.»
قیمت نفت روز جمعه برای مدت کوتاهی از ۱۰۸ دلار در هر بشکه عبور کرد؛ این اتفاق پس از تشدید حملات شبهنظامیان حوثی مورد حمایت ایران رخ داد. این رقم تقریباً ۵۰ درصد بالاتر از سطح پیش از جنگ است. میانگین قیمت بنزین در آمریکا از ۴ دلار در هر گالن عبور کرده است؛ بیش از یک دلار بالاتر از قیمت آن در یک سال قبل. همچنین روز جمعه، میانگین قیمت گازوئیل، سوختی اساسی برای حملونقل جادهای، کشاورزی و صنعت، در آمریکا از ۶ دلار در هر گالن عبور کرد.
ترامپ این هفته گفت جنگ ایران تا پس از انتخابات میاندورهای آمریکا در ماه نوامبر پایان نخواهد یافت، اما مدعی شد قیمت بنزین پس از انتخابات «بهشدت سقوط خواهد کرد». بااینحال، تحلیلگران میگویند واقعیت این است که دولت ترامپ گزینههای اندکی برای پایان دادن به جنگ یا کاهش قیمت انرژی در اختیار دارد. به گفته گرگوری برو، تحلیلگر مؤسسه تحقیقاتی گروه اوراسیا: «آنها یا باید بمباران کنند و یا مذاکره.»
به گفته الیوت آبرامز، عضو ارشد شورای روابط خارجی که در نخستین دولت ترامپ بهعنوان نماینده ویژه در امور ایران و ونزوئلا فعالیت میکرد: «ممکن است یک راه روشن برای خروج وجود داشته باشد و آن تسلیم شدن در برابر ایران باشد. اما سؤال از رئیسجمهور این خواهد بود: آیا حاضرید برای عبور از انتخابات، چنین امتیازی را به ایران بدهید؟»
پس از نخستین حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در ۲۸ فوریه، تهران دسترسی از طریق تنگه هرمز را محدود کرد. این امر تنگه بابالمندب، در ورودی جنوبی دریای سرخ، را به یک مسیر جایگزین برای انتقال نفت خاورمیانه، بهویژه برای عربستان سعودی، تبدیل کرد. اکنون انصارالله کنترل شدیدی بر این مسیر دارند.
فواز ای. گرگس، استاد مدرسه اقتصاد لندن که در زمینه خاورمیانه تخصص دارد، کنترل مخاء از سوی انصارالله را برای این گروه و همچنین برای ایران، «تغییردهنده بازی» توصیف کرد. گرگس گفت: «این تحول تازه به حوثیها اهرم فشار مهمی در برابر عربستان سعودی، دشمن سرسخت آنها و همچنین نظام تجارت جهانی میدهد.» او افزود: «در نتیجه، ایران اکنون در موقعیت قدرتمندتری قرار دارد تا فشار و درد بیشتری به اقتصاد آمریکا و جهان وارد کند.»
بر اساس دادههای شرکت اطلاعات دریایی کپلر، در هفته گذشته تنها دو محموله نفتی عربستان سعودی از دریای سرخ از طریق تنگه بابالمندب عبور کردهاند. عربستان سعودی یک گزینه دیگر برای صادرات نفت از طریق دریای سرخ دارد؛ انتقال نفت به سمت شمال از طریق خط لولهای در نزدیکی کانال سوئز. اما این مسیر از طریق دریای مدیترانه هزینه بیشتری دارد و سفر نفت به آسیا، جایی که بیشتر مشتریان عربستان در آن قرار دارند، را چند هفته طولانیتر میکند.
بر اساس دادههای شرکتهای ردیابی کشتیها، تردد از تنگه هرمز اکنون تنها کسری کوچک از حدود ۱۳۰ کشتی در روز پیش از جنگ است. میشل ویزه بوکمان، تحلیلگر ویندورد، محاسبه کرده است که صادرات نفت خام کشورهای خلیج فارس، بهجز ایران، در ماه آگوست حدود دو سوم میزان آن پیش از جنگ بوده است.
بوکمان گفت تنها در هفته گذشته، نیروهای آمریکایی دستکم هشت نفتکش ایرانی را از کار انداخته یا منهدم کردهاند و ایران نیز با حملات مرگبار به کشتیهایی که از تنگه در نزدیکی عمان عبور میکردند، تلافی کرده است. تشدید حملات باعث شده مالکان کشتیها، حتی آنهایی که آمادگی بالایی برای پذیرش ریسک دارند، از به خطر انداختن خود در این منطقه خودداری کنند.
جمعبندی نرخ روز
با تصرف خط ساحلی یمن و تنگه بابالمندب توسط انصارالله، یک کریدور انرژی حیاتی دیگر تحت نفوذ قرار گرفته است. این وضعیت، صادرات نفت عربستان سعودی را به پایینترین سطح ۱۳ سال اخیر رسانده و بحران انرژی جهانی را تشدید کرده است. افزایش قیمت نفت و سوخت در آمریکا و عدم تمایل واشنگتن به مداخله نظامی، گزینههای دولت ترامپ را برای مدیریت این بحران محدود کرده است.
