عقب‌نشینی ترامپ از جبهه یمن؛ سناریوی کابوس‌وار برای بن سلمان

به گزارش نرخ روز، تهدید مسیرهای دریایی و حمله به خط لوله شرقی-غربی عربستان سعودی، یک سناریوی نگران‌کننده برای این کشور است که بازارهای جهانی را نیز تحت تأثیر قرار داده است. در این میان، ایالات متحده، مهم‌ترین متحد عربستان، رفتاری غیرقابل پیش‌بینی و گاهی غیرقابل اتکا از خود نشان داده است. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، ظاهراً تمایلی ندارد در آستانه انتخابات کنگره، جنگی را که هم‌اکنون در خاورمیانه نامحبوب و گرفتار بن‌بست است، بیش از این گسترش دهد. برای ایران، پیشروی شورشیان و تعطیلی خط لوله، در شرایط کاهش کنترل بر تنگه هرمز، فشار بر اقتصاد جهانی را افزایش می‌دهد. تصرف پریم یک روز پس از کنترل بندر المخاء رخ داد و توان انصارالله برای تهدید مسیرهای جایگزین صادرات نفت عربستان در دریای سرخ را افزایش داده است. ترامپ روز شنبه گفت ایران «احتمالاً» پشت حمله به خط لوله نفت عربستان بوده است. وقتی از او درباره تماس اخیرش با ولیعهد عربستان سؤال شد، گفت: «او دوست خوب من است و فقط می‌توانم بگویم همه‌چیز به‌خوبی و خوشی حل خواهد شد.» مایکل راتنی، سفیر پیشین آمریکا در عربستان سعودی، گفت تحولات اخیر برای این کشور «به‌شدت ناامیدکننده» است. او گفت: «با وجود خصومتشان با ایرانی‌ها، این جنگی است که آنها هرگز درخواستش نکرده بودند و نسبت به آن نگرانی عمیقی داشتند؛ و وقتی جنگ آغاز شد، تمام بدترین سناریوهای ممکن برای آنها یکی پس از دیگری در حال تحقق بود.» به گفته راتنی، برای سعودی‌ها دشوار خواهد بود که بدون حمایت مستمر آمریکا به اهداف خود دست پیدا کنند؛ حمایتی که آنها در دوره‌های پیشین، هنگام جنگ با انصارالله، از آن برخوردار بودند. او گفت: «برداشت من در این مقطع این است که کاخ سفید علاقه‌ای به ورود به این ماجرا ندارد.» محمد بن سلمان سال‌ها تلاش کرده خاورمیانه‌ای کاملاً متفاوت بسازد؛ منطقه‌ای با مجموعه گسترده‌ای از تغییرات اجتماعی و اقتصادی که هدف آن تبدیل این پادشاهی فوق‌العاده محافظه‌کار به یک مرکز تجاری جهانی در منطقه‌ای مرفه‌تر و یکپارچه‌تر است. این تلاش‌ها پس از رویدادهای ۷ اکتبر ۲۰۲۳ با شکست‌های بزرگی مواجه شد؛ حمله‌ای که یک جنگ را پس از جنگی دیگر به دنبال داشت. سپس در ماه ژوئیه، تنش‌ها با انصارالله دوباره شعله‌ور شدند و این گروه اعلام محاصره کشتی‌های سعودی کردند و برای نخستین بار طی چهار سال، حملات گسترده خود را از سر گرفتند. عربستان سعودی روز جمعه اعلام کرد خط لوله‌ای را که از میدان‌های بزرگ نفتی در شرق کشور به سمت دریای سرخ در غرب می‌رود، به دلیل حملات پهپادی که از خاک عراق منشأ گرفته‌اند تعطیل کرده است. به گفته نیل کویلیام، کارشناس خاورمیانه در اندیشکده چتم‌هاوس: «عربستان سعودی چندین سال تلاش کرده از درگیری یمن عبور کند و تمرکز خود را بر تحول اقتصادی و ثبات منطقه‌ای بگذارد.» او افزود: «پیشروی‌های اخیر انصارالله فشار بر ریاض برای واکنش نشان دادن را افزایش می‌دهد، اما هر گزینه‌ای که در دسترس است، هزینه‌های قابل‌توجه و نتایج نامطمئنی دارد.» به گفته شرون هندریم علی، مدیر تحقیقات خاورمیانه در گروه ACLED، اکنون شرکت‌کنندگان در جنگ می‌توانند واکنش نظامی خود را تشدید کرده و تلاش کنند انصارالله را عقب برانند، اما این کار باعث طولانی‌تر شدن درگیری و تشدید حملات آنان علیه زیرساخت‌های انرژی عربستان خواهد شد. او گفت: «پادشاهی عربستان قبلاً با این وضعیت مواجه شده است، اما تسلیحات انصارالله اکنون بسیار پیشرفته‌تر از آن زمان است و احتمالاً در نتیجه درگیری آمریکا و ایران، موشک‌های رهگیر کمتری در اختیار سعودی‌ها قرار دارد.» عربستان همچنین می‌تواند به دنبال یک راه‌حل دیپلماتیک با انصارالله یا متحدین آنها در تهران باشد؛ اما انصارالله خواستار لغو محاصره‌ای هستند که به رهبری عربستان اعمال شده است؛ اقدامی که در بلندمدت به آنها اجازه می‌دهد بسیار قدرتمندتر شوند. از سوی دیگر، ایران نیز علاقه چندانی به ایجاد ثبات در منطقه ندارد، مگر آنکه در ازای آن امتیازات مهمی از آمریکا دریافت کند. به باور تحلیل‌گر نشریه المانیتور، تصرف اخیر بندر المخاء و جزیره پریم از سوی انصارالله ضربه‌ای جدی به اعتبار نیروهای مورد حمایت عربستان سعودی در یمن وارد کرده و همزمان به آنان امکان داده از موقعیتی برخوردار شوند که دید مستقیم و مناسبی برای شلیک موشک به یکی از مهم‌ترین مسیرهای کشتیرانی خاورمیانه دارند. با این همه، تا زمانی که آنان در تجارت بین‌المللی دخالت نکنند، واشنگتن احتمالاً از شلیک به سوی آنها خودداری خواهد کرد. عبدالله السعدی، نماینده دولت یمن مورد حمایت عربستان سعودی در سازمان ملل متحد، روز پنجشنبه در جریان نشست اضطراری شورای امنیت، انصارالله را متهم کرد که «در تلاش برای تحمیل واقعیتی جدید در دریای سرخ» هستند. السعدی به شورای امنیت گفت: «ما از باب‌المندب به‌عنوان مسئله‌ای مرتبط با امنیت بین‌المللی و منطقه‌ای دفاع می‌کنیم.» اما واشنگتن در پی پیشروی انصارالله، دست‌کم در کوتاه‌مدت، ظاهراً علاقه‌ای به ورود مستقیم به این درگیری نشان نداد. ترامپ روز شنبه در جریان سفر خود به ایرلند گفت: «انصارالله با ما تماس گرفتند و به ما اطلاع دادند که نمی‌خواهند با ما بجنگند.» او گفت: «آنها نمی‌خواهند من به سراغشان بروم.» ترامپ افزود که به نظر نمی‌رسد انصارالله به کشتیرانی بین‌المللی حمله کنند، اما گفت «یک کشور هست که آنها چندان از آن راضی نیستند؛» اشاره‌ای به عربستان سعودی. ترامپ روز پنجشنبه دو بار تلفنی با محمد بن سلمان درباره این وضعیت گفت‌وگو کرد. به گفته فردی آگاه از محتوای گفت‌وگو، رئیس‌جمهور آمریکا وعده داد حمایت اطلاعاتی و کمک در زمینه تعیین اهداف علیه انصارالله را از طریق مشاوران نظامی آمریکایی مستقر در این کشور ادامه دهد، اما هم‌اینک ارائه حملات هوایی ارتش آمریکا در حمایت از نیروهای یمنی مورد حمایت عربستان را رد کرد؛ موضوعی که المانیتور نیز آن را تأیید کرده است. یک مقام ارشد دولت ایالات متحده به المانیتور گفت: «ایالات متحده بر حفاظت از منافع اصلی امنیت ملی خود، مانند تضمین آزادی کشتیرانی در دریای سرخ، تمرکز دارد و در عین حال به شرکای منطقه‌ای خود قدرت می‌دهد تا در مدیریت و حل چالش‌های امنیتی منطقه‌ای نقش اصلی را بر عهده بگیرند.» سنتکام، طی هفته‌های اخیر حمایت اطلاعاتی و کمک در زمینه تعیین اهداف را از تلاش تحت رهبری عربستان در یمن افزایش داده است؛ این اقدام پس از آن صورت گرفت که برای دستگاه‌های اطلاعاتی آمریکا روشن شد تهران از تلاش خود برای ترغیب انصارالله به پیوستن به جنگ گسترده‌تر دست نکشیده است. مقام‌های آمریکایی ادعا می‌کنند که اکنون بیش از ۱۰۰ نیروی ایرانی در داخل یمن حضور دارند و به تلاش‌های انصارالله کمک می‌کنند؛ سی‌ان‌ان هفته گذشته این موضوع را گزارش کرد. تحلیلگران و مقام‌های پیشین امنیت ملی آمریکا گفتند هنوز مشخص نیست که آیا انصارالله قادر خواهند بود دستاوردهای اخیر خود را تثبیت کنند و آن را به نقطه عطفی راهبردی در این درگیری تبدیل کنند یا خیر. بندر المخاء یک مرکز مهم لجستیکی و محل استقرار نیروهای همسو با دولت یمن مورد حمایت سعودی برای کنترل ساحل غربی این کشور بود. در اختیار داشتن این شهر به نیروهای دولتی اجازه می‌داد یک منطقه حائل میان انصارالله و ارتفاعات مشرف بر منطقه ایجاد کنند؛ ارتفاعاتی که امکان شلیک توپخانه بدون هدایت دقیق به مسیر باریک کشتیرانی بین‌المللی را فراهم می‌کرد. فروپاشی گسترده تیپ‌های نیروهای همسو با دولت که مسئول دفاع از المخاء بودند، تلاش‌های یک سال گذشته برای متحد کردن نیروهای ضد انصارالله را بیش از پیش تضعیف کرده است. هانا پورتر، متخصص گروه ARK و کارشناس جنگ یمن، گفت: «موضوع فقط این نیست که انصارالله از نظر مواضع در امتداد دریای سرخ چه چیزی به دست آورده‌اند، بلکه مسئله این است که مواضع نیروهای دولتی چه چیزهایی را از دست داده‌اند.» او افزود: «اگر انصارالله بتوانند این منطقه را حفظ کنند، از آن به‌عنوان اهرم فشار استفاده خواهند کرد؛ هم از نظر هدف‌گیری و هم در صورت ادامه مذاکرات، برای استفاده در روند مذاکرات.» بااین‌همه، انصارالله هیچ علاقه‌ای به برانگیختن خشم ارتش آمریکا نشان نمی‌دهند. محمد عبدالسلام، سخنگوی انصارالله، روز پنجشنبه در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «در مورد آزادی کشتیرانی و حرکت تجارت بین‌المللی در دریای سرخ و باب‌المندب، این مسیر امن و منظم است و هیچ دلیلی برای نگرانی بین‌المللی درباره آن وجود ندارد، زیرا از سوی یمن و انصارالله با هیچ خطری مواجه نیست.» پورتر در این رابطه گفت: «تا زمانی که انصارالله کشتی‌های بین‌المللی را هدف قرار ندهند، ممکن است از این اقدام خود جان سالم به در ببرند، زیرا آمریکا نمی‌خواهد وارد درگیری شود.» ریاض که از متحدان خود واکنشی کم‌رمق دریافت کرده، احتمالاً همچنان تلاش خواهد کرد درگیری را تا حد امکان در چارچوب یک منازعه داخلی یمن محدود نگه دارد. یک مقام ارشد پیشین امنیت ملی آمریکا که در جریان گفت‌وگوهای اخیر قرار داشت، به المانیتور گفت: «سعودی‌ها همچنان خودشان به این مسئله رسیدگی خواهند کرد.» نیروی هوایی سلطنتی عربستان می‌تواند حملات تازه‌ای علیه مواضع انصارالله در جزیره پریم انجام دهد؛ جزیره‌ای آتشفشانی و عمدتاً بدون پوشش که در شمال تنگه قرار دارد. اگرچه عربستان سعودی روی کاغذ نیروی هوایی قدرتمندی دارد و بیش از ۲۱۰ فروند جنگنده اف-۱۵ ساخت آمریکا از انواع مختلف در اختیار دارد، خلبانان این کشور و توانایی هماهنگی در زمینه هدف‌گیری هوا به زمین، از قابلیت‌های لازم برخوردار نیستند. اگر ریاض بمباران سنگین اطراف المخاء را آغاز کند، این اقدام می‌تواند حمایت از نیروهای دولتی را بیش از پیش تضعیف کند و موجب شلیک موشک‌های بالستیک بیشتری از سوی انصارالله به سمت مراکز شهری عربستان شود. عربستان سعودی هم‌اکنون نیز برای جلوگیری از حملات پهپادی جریان‌های مسلح متحد ایران در عراق که از شمال و آن سوی خلیج فارس انجام می‌شوند، با مشکل مواجه است. از نظر تاکتیکی، بهترین امید ریاض در کوتاه‌مدت این است که انصارالله همچنان ذخایر ارزشمند مهمات هدایت‌شونده دقیق خود را در داخل یمن و علیه دیگر نیروهای یمنی مصرف کنند؛ به‌ویژه در شرایطی که مسیرهای تدارکاتی دریایی آن‌ها برای دریافت قطعات پیشرفته هدایت موشک از ایران، همچنان به دلیل محاصره نیروی دریایی آمریکا با محدودیت مواجه است. افزایش توانایی انصارالله برای مسدود کردن تنگه باب‌المندب، «دروازه اشک‌ها» در دهانه دریای سرخ، می‌تواند اهرم فشاری بالقوه‌ای در اختیار تهران بر هر دو مسیر اصلی انتقال نفت منطقه قرار دهد. این تحول همچنین در زمان دشواری برای ترامپ رخ داده است؛ رئیس‌جمهوری که هم‌اکنون با پایین‌ترین میزان محبوبیت در تاریخ ریاست‌جمهوری خود دست‌وپنجه نرم می‌کند و در جست‌وجوی راهی برای خروج از این درگیری است؛ او اخیراً با اعلام کارزار فشار اقتصادی، تلاش کرده است دولت ایران را وادار به دادن امتیاز کند. افزایش قیمت بنزین در آمریکا که ناشی از این درگیری است، شانس حزب جمهوری‌خواه ترامپ برای حفظ کنترل کنگره در انتخابات میان‌دوره‌ای ماه نوامبر را به خطر انداخته است. ایران، با وجود آسیب‌هایی که از نظر نظامی و اقتصادی متحمل شده، همچنان موضعی سرسختانه دارد. استیون ورتهایم، پژوهشگر ارشد بنیاد کارنگی برای صلح بین‌المللی، گفت: «همین چند هفته پیش، ترامپ راهبردی را در پیش گرفت که بر تحت فشار قرار دادن اقتصاد ایران متمرکز بود، درحالی‌که سطح درگیری نظامی را آن‌قدر پایین نگه می‌داشت که اقتصاد آمریکا تحت فشار قرار نگیرد. انصارالله برنامه ترامپ را در هم شکسته‌اند.» دولت آمریکا نمی‌تواند اجازه دهد انصارالله تنگه را ببندند؛ اقدامی که موجب افزایش قیمت انرژی و اختلال در تجارت جهانی خواهد شد؛ اما از سوی دیگر، ورود به جنگ با دشمنی که در برابر حملات قبلی عربستان سعودی و آمریکا مقاومت کرده است، مأموریتی خطرناک و جدید برای ارتش آمریکا خواهد بود؛ ارتشی که همین حالا نیز به دلیل جنگ در ایران تحت فشار قرار دارد. تحلیلگران و مقام‌های سابق می‌گویند ترامپ اکنون با یک انتخاب مواجه است: نیروهای آمریکایی و مهمات کمیاب پدافندی را برای عقب راندن انصارالله اختصاص دهد، یا عربستان سعودی و متحدانش، یعنی دولت یمن مستقر در جنوب، را تنها بگذارد تا خود با آنها مقابله کنند. دیوید شنکر که در دوره نخست ریاست‌جمهوری ترامپ معاون وزیر خارجه آمریکا در امور خاور نزدیک بود و اکنون در مؤسسه واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک فعالیت می‌کند، گفت: «این همیشه بدترین سناریوی ممکن بود؛ اینکه ایرانی‌ها نه‌تنها بر تنگه هرمز، بلکه بر باب‌المندب نیز کنترل اعمال کنند؛ دو گلوگاه اصلی انرژی در جهان.» او افزود: «اهرم فشاری عظیم در اختیار [ایرانی‌ها] قرار می‌گیرد.» مقابله با انصارالله عملاً به توافقی که ترامپ سال گذشته با این گروه منعقد کرد پایان خواهد داد؛ توافقی که بر اساس آن آمریکا در ازای توقف حملات انصارالله به کشتیرانی در دریای سرخ، بمباران این گروه را متوقف کرد. چنین اقدامی احتمالاً نیروهای آمریکایی را در معرض حملات موشکی از یمن قرار خواهد داد. این اقدام همچنین بار دیگری بر دوش ارتش آمریکا خواهد گذاشت. مقام‌های آمریکایی می‌گویند درگیری با انصارالله می‌تواند به منابع قابل‌توجه دریایی و هوایی نیاز داشته باشد. جمع‌بندی نرخ روز: پیشروی‌های اخیر انصارالله در یمن و تهدید مسیرهای دریایی و خطوط لوله نفتی عربستان، سناریوی دشواری را برای ریاض رقم زده است. در این میان، ایالات متحده به رهبری ترامپ، با توجه به انتخابات پیش رو و نگرانی از افزایش قیمت انرژی، تمایلی به ورود مستقیم به درگیری نشان نمی‌دهد. این وضعیت، عربستان را در موقعیتی پیچیده قرار داده و اهرم فشار ایران را در منطقه افزایش می‌دهد، در حالی که واشنگتن بر حفظ آزادی کشتیرانی در دریای سرخ تمرکز دارد.