تحریم بانک ترکیهای و هشدار واشنگتن: تجارت با ایران پرریسکتر شد
به گزارش نرخ روز، فشار اقتصادی آمریکا علیه ایران وارد مرحله جدیدی شده است؛ این بار یک بانک ترکیهای و دو شرکت وابسته به آن هدف تحریمهای واشنگتن قرار گرفتهاند. این اقدام از یک سو مسیرهای انتقال پول مرتبط با تجارت ایران را نشانه رفته و از سوی دیگر، پیامی مستقیم برای بانکها و مؤسسات مالی کشورهای همسایه ایران دارد.
وزارت خزانهداری آمریکا روز جمعه اعلام کرد که بانک سرمایهگذاری «گلدن گلوبال یاتریم بانکاسی» مستقر در استانبول، شرکت مدیریت دارایی «گلدن گلوبال پورتفوی یانِتیمی» و شرکت اجاره دارایی «گلدن گلوبال وارلیک کرالاما» را تحریم کرده است.
به گفته خزانهداری آمریکا، این سه نهاد در تسهیل تجارت میان چین و ایران نقش داشتهاند. واشنگتن مدعی است که این بانک بخشی از شبکهای بوده که به انتقال درآمدهای نفتی ایران از چین به ترکیه کمک میکرده است.
اهمیت این اقدام تنها به اندازه بانک تحریمشده محدود نمیشود. گلدن گلوبال، با حدود ۵۱۶.۶ میلیون دلار دارایی در سال ۲۰۲۵، بانک بزرگی در ترکیه محسوب نمیشود و در رتبه سیوپنجم بانکهای این کشور قرار دارد. با این حال، این نخستین بار در کارزار تحریمی فعلی است که یک بانک در یکی از کشورهای عضو ناتو مستقیماً هدف تحریمهای آمریکا قرار میگیرد.
در همین حال، وزیر دارایی ترکیه اعلام کرده که آنکارا اطلاعیههای اخیر وزارت خزانهداری آمریکا درباره فعالیتهای تجاری مرتبط با ایران را مورد توجه قرار داده است. مهمت شیمشک تأکید کرده که سهم ایران در تأمین گاز طبیعی ترکیه نسبتاً محدود است و این کشور با سرمایهگذاری گسترده در ذخیرهسازی و منابع جایگزین، وابستگی خود را کاهش داده است. او در عین حال از بخش مالی و سایر فعالان اقتصادی ترکیه خواسته فعالیتهای خود را کاملاً مطابق مقررات ملی انجام دهند؛ موضعی که میتواند نشاندهنده تلاش آنکارا برای مدیریت ریسک تحریمهای ثانویه آمریکا، همزمان با حفظ روابط تجاری با ایران باشد.
وزارت خزانهداری آمریکا اعلام کرده که گلدن گلوبال به شبکه «بانکداری سایه» ایران برای انتقال درآمدهای نفتی از چین به ترکیه کمک میکرده است. بر اساس ادعای واشنگتن، این منابع در ادامه میتوانستند از طریق صرافیها به پول نقد و طلا تبدیل شوند.
خزانهداری همچنین مدعی شده که این بانک آگاهانه خدمات بانکداری کارگزاری را در اختیار مؤسسات مالی ایرانی قرار داده و امکان انجام تراکنشهایی را با ایران فراهم کرده است.
در میان نامهای مورد اشاره آمریکا، «سیتکی آیان»، بازرگان ترک، و شرکتهای وابسته به او نیز قرار دارند. آیان و شرکتهایش پیشتر، در سال ۲۰۲۲، از سوی آمریکا تحریم شده بودند.
گلدن گلوبال این اتهامات را رد کرده است. این بانک اعلام کرده که تمام الزامات قانونی و مقررات داخلی و بینالمللی را رعایت کرده و افرادی که در تصمیم دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری آمریکا (OFAC) نام آنها آمده، مشتری بانک نبودهاند. گلدن گلوبال همچنین گفته هیچ ارتباط مستقیم یا غیرمستقیمی با این افراد و نهادها نداشته است.
تحریم یک بانک ترکیهای را میتوان فراتر از یک اقدام موردی علیه یک مؤسسه مالی دید. میاد مالکی، کارشناس تحریمها در بنیاد دفاع از دموکراسیها، معتقد است پیام واشنگتن به آنکارا روشن است: با محدود شدن مسیرهای مالی و تجاری در خلیج فارس، ترکیه میتواند به یکی از مسیرهای اصلی انتقال پول مرتبط با تجارت ایران تبدیل شود.
از نگاه او، اثر اصلی این تحریم نه حذف یک بانک کوچک، بلکه ایجاد نگرانی در میان بانکهای دیگری است که با این مؤسسه یا شبکههای مشابه همکاری میکنند. به این معنا، واشنگتن میتواند تلاش کند هزینه همکاری مالی با ایران را برای سایر بانکها نیز افزایش دهد.
این رویکرد در ادامه سیاستی قرار میگیرد که اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، از آن به عنوان یک «یورش اقتصادی» علیه ارتباطات مالی ایران در سراسر جهان یاد کرده است. بسنت همچنین گفته احتمال دارد آمریکا هفته آینده یک بانک دیگر را نیز تحریم کند.
تحریم بانک ترکیهای در شرایطی انجام شده که آمریکا همزمان فشار خود بر صادرات نفت ایران را افزایش داده است. بسنت مدعی شده محاصره تنگه هرمز توسط آمریکا مانع از رسیدن بخشی از محمولههای نفت خام ایران به چین شده و همزمان فشار بر تهران و پکن را افزایش داده است.
چین یکی از مهمترین خریداران نفت ایران است و درآمد حاصل از صادرات نفت برای اقتصاد ایران اهمیت بالایی دارد. از همین رو، واشنگتن تلاش دارد با هدف گرفتن همزمان صادرات نفت و مسیرهای مالی، حلقه فشار بر درآمدهای ایران را تنگتر کند.
در همین چارچوب، هفته گذشته آمریکا نیز تلاش کرد محدودیتهایی را علیه شعب «بانک مصر» در امارات اعمال کند و این شعب را به دلیل روابطشان با ایران از انجام معاملات دلاری آمریکا منع کند. اجرای این محدودیتها ۳۰ روز به تعویق افتاده و مقررات مذکور فعلاً شامل دفتر مرکزی بانک مصر یا شعب آن در دیگر مناطق نمیشود.
با وجود افزایش فشارهای مالی، درباره میزان اثربخشی این اقدامات تردیدهایی وجود دارد. برت اریکسون، مدیر ارشد شرکت مشاوره «آبسیدیَن ریسک ادوایزرز» و کارشناس تحریمها، معتقد است تحریم گلدن گلوبال میتواند فشار بر ایران را افزایش دهد، اما افزایش فشار اقتصادی لزوماً به معنای تغییر نتیجه جنگ نیست.
از نگاه او، اگر فشار اقتصادی نتواند مسیر تأمین مالی جنگ را به شکل معناداری تغییر دهد، احتمال واکنش متقابل ایران وجود دارد؛ واکنشی که در صورت هدف گرفتن مسیرهای انرژی و تجارت منطقه میتواند هزینه بیشتری برای اقتصاد جهانی ایجاد کند.
به این ترتیب، اقدام اخیر آمریکا را میتوان بخشی از تلاش واشنگتن برای بستن مسیرهای مالی پیرامون ایران دانست؛ مسیری که حالا از بانکهای کوچک ترکیه تا شعب بانکهای بزرگ در امارات را دربر گرفته است. اهمیت اصلی این تحریم شاید نه در اندازه بانک گلدن گلوبال، بلکه در پیامی باشد که برای سایر مؤسسات مالی فعال در تجارت با ایران ارسال میکند که دامنه ریسک همکاری مالی با تهران در حال گسترش است.
جمعبندی نرخ روز
تحریم یک بانک ترکیهای و دو شرکت وابسته به آن توسط آمریکا، نشاندهنده مرحله جدیدی از فشار اقتصادی واشنگتن بر ایران است. این اقدام که نخستین بار یک بانک در کشور عضو ناتو را هدف قرار میدهد، با هدف مسدود کردن مسیرهای انتقال درآمدهای نفتی ایران از چین به ترکیه صورت گرفته است. این تحریمها، با وجود رد اتهامات از سوی بانک ترکیهای، پیامی روشن به سایر مؤسسات مالی منطقه ارسال میکند که ریسک همکاری با ایران در حال افزایش است و میتواند به گسترش دامنه فشارها بر اقتصاد ایران منجر شود.
