تاثیر تحریم‌ها بر موجودی سرمایه ایران؛ روند صعودی و نزولی

به گزارش نرخ روز، در گذشته‌ای نزدیک، تهدیدات مربوط به حمله به زیرساخت‌های اقتصادی کشور، از جمله نیروگاه‌های انرژی، نگرانی‌های گسترده‌ای را در میان مردم ایجاد کرده بود. این زیرساخت‌ها که با سرمایه فیزیکی و انسانی طی سالیان متمادی فراهم آمده‌اند، در معرض تهدید قرار گرفتند. در علم اقتصاد، مفهوم «موجودی سرمایه» نزدیک‌ترین واژه به «زیرساخت» است که به مجموع امکانات و زیرساخت‌های قابل استفاده و کاربردی اشاره دارد که در طول زمان انباشته شده‌اند. این متغیر مهم اقتصادی به صورت انباره‌ای محاسبه می‌شود و به بازه زمانی خاصی متکی نیست. به عنوان مثال، موجودی سرمایه در سال 1403 برابر با مجموع موجودی سرمایه تجمیع شده تا سال 1402 و تشکیل سرمایه ثابت ناخالص در سال 1403 است. با کسر استهلاک از این رقم، به موجودی سرمایه ثابت خالص می‌رسیم.بر اساس برآوردهای بانک مرکزی، روند انباشت موجودی سرمایه ثابت خالص از سال 1400 تا 1403 صعودی بوده و در سال 1403 به بالاترین مقدار خود در فاصله سال‌های 1395 تا 1403 رسیده است. با این حال، بررسی دقیق‌تر نشان می‌دهد که پس از اعمال تحریم‌های گسترده بعد از خروج آمریکا از برجام در سال 1397، روند موجودی سرمایه نزولی شده است. به طور دقیق‌تر، در سال 1396 حجم موجودی سرمایه ثابت ناخالص معادل 39 هزار و 183 هزار میلیارد تومان بوده که پس از بازگشت تحریم‌ها در سال 1397 روندی کاهشی یافت و در سال 1400 به 38 هزار و 800 هزار میلیارد تومان رسید. رشد موجودی سرمایه نیز در سال‌های 1397 و 1398 به ترتیب منفی 0.16 و منفی 0.47 بوده که می‌تواند ناشی از پیشی گرفتن سطح استهلاک از تشکیل سرمایه در این سال‌ها باشد و نشان‌دهنده رکود در اقتصاد ایران پس از بازگشت تحریم‌ها است.با این وجود، روند موجودی سرمایه پس از سال 1398 نشان‌دهنده بازیابی آن است. این بازیابی می‌تواند ناشی از ایجاد ظرفیت‌های خالی در اقتصاد کشور به دلیل تحریم‌ها و اثر جبرانی آن باشد. همچنین، تغییر مسیر سرمایه‌گذاری به دلیل تغییر قیمت‌های نسبی را می‌توان از عوامل دیگر دانست. از نظر آماری، رشد موجودی سرمایه خالص کل در سال‌های 1399 و 1400، با وجود منفی بودن، نسبت به سال 1398 افزایش یافت. در سال‌های 1400 تا 1403 نیز رقم این شاخص مثبت بود و در سال 1403 برابر با 0.89 درصد برآورد شده که معادل رشد سال 1395، یعنی سال ابتدایی برجام است. سطح موجودی سرمایه خالص کل نیز در سال 1403 به بالاترین مقدار خود یعنی 39 هزار و 579 هزار میلیارد تومان رسیده است.با توجه به اتفاقاتی که در سال‌های 1404 و 1405 رخ داده و کشور دو جنگ سنگین را پشت سر گذاشته است، پیش‌بینی می‌شود که اگر روند اعداد و ارقام مشابه سال‌های پس از خروج آمریکا از برجام باشد، سطح موجودی سرمایه خالص کل روندی کاهشی را تجربه خواهد کرد و احتمالا سطح استهلاک از تشکیل سرمایه فراتر خواهد رفت. همچنین، این ابهام وجود دارد که چرا سطح موجودی سرمایه خالص کل کشور در سال‌های 1402 و 1403 حتی از دوران اوج برجام نیز بیشتر بوده است.جمع‌بندی نرخ روزبررسی‌ها نشان می‌دهد که موجودی سرمایه ثابت خالص ایران پس از اعمال تحریم‌ها در سال 1397 روندی نزولی را تجربه کرده است. با این حال، از سال 1398 به بعد، این روند بازیابی شده و در سال 1403 به بالاترین سطح خود در سال‌های اخیر رسیده است. پیش‌بینی می‌شود که با توجه به رویدادهای سال‌های 1404 و 1405، موجودی سرمایه خالص کل ممکن است دوباره روندی کاهشی را در پیش گیرد.