به گزارش نرخ روز، قیمت دلار که در نیمه اول مهرماه با شتاب قابل توجهی افزایش یافته و تا محدوده ۲۷۲ هزار تومان پیش رفته بود، در روزهای اخیر شاهد عقب‌نشینی بوده و به کانال ۲۵۶ تا ۲۵۷ هزار تومان رسیده است. این کاهش، حدود ۱۵ هزار تومان از سقف ثبت‌شده را شامل می‌شود که می‌تواند نشانه‌ای از فروکش کردن بخشی از التهاب بازار ارز باشد. سوال اصلی این است که آیا این روند کاهشی ادامه خواهد یافت یا دلار دوباره مسیر صعودی را در پیش خواهد گرفت؟ پاسخ به این پرسش تا حد زیادی به میزان عرضه ارز، دسترسی خریداران به بازار و انتظاراتی بستگی دارد که در هفته‌های گذشته تقاضا را افزایش داده بود. عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی، پیش‌تر بر وجود منابع ارزی و تداوم فروش ارز تاکید کرده و بیان داشته بود که نرخ‌های فعلی لزوماً کف بازار نیستند و کاهش نرخ دلار ادامه خواهد یافت. اگر این موضع با عرضه موثر ارز همراه شود، می‌تواند به کاهش نگرانی معامله‌گران کمک کند. با این حال، آنچه در نهایت بازار را آرام می‌کند، تنها وعده عرضه نیست؛ بلکه خریداران باید بتوانند ارز مورد نیاز خود را راحت‌تر و با اطمینان بیشتری تهیه کنند. چرا دلار عقب نشست؟ در ابتدای مهرماه، دلار حدود ۲۳۳ هزار تومان معامله می‌شد، اما با افزایش تقاضا از مرز ۲۵۰ هزار تومان عبور کرد و در دوازدهم مهرماه به محدوده ۲۷۲ هزار تومان رسید.
پس از چند روز ماندن در قیمت‌های بالا، بازار تغییر مسیر داد و نرخ دلار کاهش یافت. رسیدن قیمت به محدوده ۲۵۶ تا ۲۵۷ هزار تومان به این معناست که بخشی از افزایش تند ابتدای مهرماه جبران شده است. اما هنوز نمی‌توان با اطمینان گفت که روند نزولی آغاز شده است. برای چنین نتیجه‌گیری‌ای باید دید که آیا دلار در روزهای آینده نیز کاهش می‌یابد یا با بازگشت تقاضا دوباره افزایش خواهد یافت. به نظر می‌رسد افت اخیر تنها به یک عامل مربوط نباشد. تغییر رفتار خریداران پس از جهش قیمت، مواضع بانک مرکزی درباره عرضه ارز و تحولات بازار تتر می‌توانند در این کاهش نقش داشته باشند. محدودیت تتر چه اثری بر بازار گذاشت؟ در هفته‌های اخیر، محدودیت‌هایی از جمله توقف معاملات شبانه و تعیین سقف خرید روزانه در مقطعی از مهرماه برای معاملات تتر در پلتفرم‌های رمزارزی اعمال شد. این بازار برای بخشی از معامله‌گران به معیاری برای سنجش انتظارات ارزی تبدیل شده و معمولاً به سرعت به اخبار و تحولات واکنش نشان می‌دهد. محدود شدن معاملات تتر می‌تواند حجم دادوستدها و سرعت واکنش این بازار را تغییر دهد، اما به تنهایی تضمینی برای کاهش قیمت دلار نیست. اگر تقاضا از یک مسیر محدود شود، ممکن است بخشی از آن به بازارهای دیگر منتقل شود. به همین دلیل، کنترل معاملات باید در کنار تامین نیاز واقعی ارز و نظارت بر فعالیت‌های غیرشفاف دنبال شود.
از طرف دیگر، باید میان پلتفرم‌های رمزارزی و صرافی‌های مجاز ارزی تفاوت قائل شد. محدودیت معاملات تتر لزوماً به این معنا نیست که خرید و فروش اسکناس در همه صرافی‌ها محدود شده است. بانک مرکزی چطور می‌تواند کاهش قیمت را ادامه دهد؟ بانک مرکزی بر در اختیار داشتن منابع ارزی و ادامه فروش ارز تاکید کرده است. اکنون مهم این است که این سیاست تا چه اندازه در بازار قابل لمس باشد. وقتی ارز به میزان کافی و در زمان مناسب در دسترس متقاضیان قرار بگیرد، فشار ناشی از خریدهای شتاب‌زده می‌تواند کمتر شود. یکی از اقدامات موثر، تسهیل دسترسی صرافی‌های مجاز به ارز و روشن کردن مسیر تامین نیازهای قانونی مردم است. هرچه خریداران برای تهیه ارز کمتر با ابهام و دشواری روبرو شوند، انگیزه کمتری برای خرید عجولانه و نگهداری ارز از ترس افزایش بیشتر قیمت خواهند داشت. اطلاع‌رسانی منظم درباره وضعیت عرضه و سیاست‌های ارزی نیز اهمیت دارد. در شرایطی که خبرهای ضد و نقیض به سرعت در بازار می‌چرخد، نبود اطلاعات روشن می‌تواند نگرانی‌ها را بیشتر کند. البته اطلاع‌رسانی زمانی اثرگذار است که با اقدام عملی همراه باشد و فعالان بازار بتوانند نتیجه آن را در روند معاملات ببینند. در کنار این اقدامات، نظارت بر معاملات غیرشفاف و فعالیت‌های سفته‌بازانه باید هدفمند باشد.
محدودیت‌های گسترده‌ای که دسترسی قانونی مردم به ارز را دشوار کند، لزوماً به آرام شدن بازار منجر نمی‌شود. هدف باید کنترل تخلف و تقاضای غیرمولد، بدون ایجاد مانع برای تامین نیازهای واقعی باشد. آیا تجربه سال‌های ۹۷ و ۹۹ تکرار می‌شود؟ همتی برای توضیح امکان کاهش نرخ ارز به تجربه سال‌های ۱۳۹۷ و ۱۳۹۹ اشاره کرده است. در سال ۱۳۹۷، پس از جهش دلار به محدوده ۲۰ هزار تومان، نرخ بازار در ادامه تا حدود ۱۰ تا ۱۱ هزار تومان کاهش یافت. در سال ۱۳۹۹ نیز دلار پس از رسیدن به محدوده ۳۲ هزار تومان، تا حدود ۲۲ هزار تومان عقب نشست. این تجربه‌ها نشان می‌دهند که افزایش شدید قیمت لزوماً دائمی نیست و تغییر انتظارات، در کنار مداخله موثر سیاست‌گذار، می‌تواند به کاهش نرخ ارز کمک کند. با این حال، شرایط اقتصادی امروز با آن سال‌ها تفاوت دارد. تورم انباشته، وضعیت دسترسی به منابع ارزی و انتظارات مردم از آینده اقتصاد بر رفتار بازار اثر می‌گذارند. به همین دلیل، نمی‌توان صرفاً با استناد به اتفاقات سال‌های گذشته انتظار داشت همان میزان کاهش دوباره تکرار شود. تجربه گذشته نشان می‌دهد کاهش قیمت ممکن است، اما ماندگاری آن به شرایط امروز بازار بستگی دارد. افت دلار ادامه‌دار می‌شود؟ کاهش حدود ۱۵ هزار تومانی دلار از سقف مهرماه، افتی قابل توجه است؛ اما هنوز برای قضاوت قطعی زود است.
اگر عرضه ارز ادامه پیدا کند، دسترسی به آن آسان‌تر شود و تقاضای هیجانی فروکش کند، امکان کاهش بیشتر قیمت وجود دارد. در مقابل، اگر عوامل افزایش‌دهنده تقاضا همچنان فعال باشند و عرضه نتواند پاسخگوی نیاز بازار باشد، احتمال بازگشت قیمت هم وجود دارد. برای ارزیابی مسیر پیش رو باید روند چند روز آینده، میزان دسترسی به ارز و رفتار خریداران را در کنار هم بررسی کرد. اقدام موثر بانک مرکزی فقط به پایین آوردن قیمت در چند روز محدود نمی‌شود. مهم این است که عرضه ارز به شکل مستمر انجام شود، معاملات قانونی روان‌تر پیش برود و انتظارات افزایشی فروکش کند. اگر این شرایط فراهم شود، کاهش اخیر می‌تواند به فرصتی برای آرام‌تر شدن بازار تبدیل شود؛ فرصتی که ماندگاری آن به اجرای سیاست‌های عملی و قابل مشاهده بستگی دارد. جمع‌بندی نرخ روز کاهش ۱۵ هزار تومانی دلار از سقف ۲۷۲ هزار تومانی مهرماه، نشانه‌ای از فروکش کردن التهاب اولیه بازار است. پایداری این روند کاهشی به عواملی چون تداوم عرضه موثر ارز توسط بانک مرکزی، تسهیل دسترسی خریداران به آن و مدیریت انتظارات بستگی دارد. اگرچه تجربه‌های گذشته نشان‌دهنده امکان کاهش قیمت پس از جهش‌های شدید است، اما شرایط کنونی بازار نیازمند اقدامات عملی و مستمر برای تثبیت آرامش است.
