به گزارش نرخ روز، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، پیش از اجرایی شدن تحریم‌های مرتبط با روسیه، مسکو را از این تحریم‌ها معاف کرد. این اقدام در شرایطی صورت می‌گیرد که روابط واشنگتن با کی‌یف تیره‌تر شده است.
ترامپ مجموعه دیگری از تحریم‌های مرتبط با فروش سوخت‌های فسیلی روسیه را معاف کرده است؛ آن هم چند روز پیش از آنکه این تحریم‌ها، بر اساس قانونی که او ماه گذشته امضا کرده بود، اجرایی شوند. این معافیت که روز جمعه در قالب یک فرمان اجرایی اعلام شد، در شرایطی صورت می‌گیرد که اختلافات ترامپ با ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، شدت گرفته و نشانه‌هایی از تزلزل حمایت واشنگتن از کی‌یف در جنگ چهارساله این کشور با همسایه‌ای که به آن حمله کرده است، پدیدار شده است. این وضعیت نگرانی متحدان اروپایی آمریکا را افزایش داده است.
کاخ سفید فشار زیادی بر اوکراین وارد کرده است تا حملات به تأسیسات نفتی روسیه را متوقف کند؛ زیرا دولت آمریکا در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره می‌کوشد قیمت نفت را کاهش دهد. اوکراین برای مدتی کوتاه با این درخواست موافقت کرد، اما از آن زمان حملات خود را از سر گرفته است. در همین حال، روسیه در سراسر هفته به حملات گسترده علیه زیرساخت‌های انرژی اوکراین ادامه داده است.
زلنسکی این تصمیم را محکوم کرد. این تصمیم در شرایطی گرفته شد که روسیه، به گفته او، یکی از بزرگ‌ترین حملات خود به بخش انرژی اوکراین را انجام داده بود. او گفت: «در شرایطی که روس‌ها حمله‌ای به این گستردگی علیه بخش انرژی ما انجام داده‌اند، متأسفانه در آمریکا تصمیم گرفته شد قانون لیندزی گراهام به‌طور کامل نادیده گرفته شود؛ قانونی که قرار بود فشار واقعاً مؤثری بر روسیه وارد کند تا این جنگ پایان یابد. این قانون می‌توانست کمک بسیار بزرگی باشد و هنوز هم می‌تواند! اما باید واقعاً اجرا شود و هر صدایی که از آن حمایت می‌کند، اهمیت دارد.»
معافیت تازه‌ای که ترامپ برای کمک به منابع مالی رو به تحلیل روسیه صادر کرد، شامگاه جمعه به‌سرعت با انتقادهایی از سوی هر دو حزب اصلی آمریکا روبه‌رو شد. قانونی که اجرای آن به تعویق افتاده است، تعرفه‌هایی تا سقف ۱۰۰ درصد بر برخی کالاها اعمال می‌کرد؛ از جمله کالاهایی که از پنج کشور بزرگ واردکننده نفت خام یا گاز روسیه به آمریکا وارد می‌شوند. فروش این منابع انرژی برای تأمین مالی ماشین جنگی کرملین اهمیت اساسی دارد.
ترامپ در فرمانی که کاخ سفید روز جمعه منتشر کرد، نوشت: «گواهی‌ای به کنگره ارائه کرده‌ام مبنی بر اینکه صدور چنین معافیتی در شرایط کنونی در راستای منافع ملی ایالات متحده است.» در این فرمان توضیح داده نشده است که چرا این تصمیم در راستای منافع ملی آمریکا قرار دارد. همچنین آمده است که معافیت تا زمانی برقرار خواهد بود که دولت ترامپ تشخیص دهد «اقدام بیشتر مناسب است.» این اقدامات در قانون گراهام گنجانده شده بودند؛ قانونی که به نام لیندسی گراهام، سناتور پیشین و از منتقدان سرسخت روسیه، نام‌گذاری شده است.
کیریل دمیتریف، رئیس صندوق ثروت ملی روسیه، در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس از این معافیت استقبال کرد و آن را «لحظه‌ای مهم و واقعاً تاریخی» خواند. او افزود: «همکاری اقتصادی میان روسیه و ایالات متحده به نفع هر دو کشور است.»
بااین‌حال، قانون‌گذاران آمریکایی این معافیت را محکوم کردند. الیزابت وارن، سناتور دموکرات، این تصمیم را «شکستی آشکار و پیش‌بینی‌پذیر در رهبری» خواند و به «حمایت قدرتمند دوحزبی» از اوکراین اشاره کرد. دان بیکن، نماینده جمهوری‌خواه مجلس نمایندگان، گفت ترامپ «جنگ را طولانی‌تر می‌کند، نه اینکه به آن پایان دهد.»
دان بایر، نماینده ایالت ویرجینیا در مجلس نمایندگان، در پیامی در شبکه ایکس نوشت: «تسلیم تازه ترامپ در برابر پوتین، بار دیگر به شرکای اوکراینی ما خیانت می‌کند و برخلاف قصد روشن کنگره در قانونی است که برای مجازات روسیه به‌دلیل جنگ تجاوزکارانه غیرقانونی‌اش طراحی شده بود.» ریچارد بلومنتال، سناتوری که در تدوین این لایحه نقش داشت، نیز در شبکه ایکس نوشت: «این معافیت‌ها هیچ ارتباطی با امنیت ملی ما ندارند و همه‌چیزشان به چاپلوسی برای ولادیمیر پوتین مربوط است.»
این چرخش در سیاست آمریکا، هفته‌ای پرتلاطم در روابط واشنگتن و کی‌یف را به پایان می‌رساند؛ هفته‌ای که نگرانی‌ها در آمریکا و اروپا را افزایش داده است. علت این نگرانی‌ها آن است که ترامپ مجموعه‌ای از اقدامات را انجام می‌دهد که به‌گفته منتقدان، عملاً به پوتین کمک می‌کنند. حملات بی‌وقفه ادامه دارد و حملات شبانه روسیه، تأسیسات انرژی را در سراسر اوکراین هدف قرار داده‌اند. وزارت انرژی اوکراین اعلام کرد که شهر وینیتسیا به‌طور کامل بدون برق مانده است. در همین حال، وزارت دفاع روسیه اعلام کرد که ۶۱۰ پهپاد اوکراینی را رهگیری کرده است.
ترامپ هفته گذشته رهبران اروپایی را غافلگیر کرد؛ زمانی که به توافقی برای اجازه دادن به صادرات گازوئیل روسیه دست یافت. زلنسکی گفت این اقدام باعث شده احساس کند به او خیانت شده است. این توافق در داخل آمریکا نیز با انتقادهای گسترده‌ای از سوی هر دو حزب روبه‌رو شد. رئیس‌جمهور آمریکا افزایش قیمت سوخت را به جنگ روسیه و اوکراین نسبت داده است. او در شرایطی این کار را می‌کند که می‌خواهد توجه افکار عمومی را از جنگ آمریکا علیه ایران منحرف کند؛ جنگی که همچنان در میان رأی‌دهندگان به‌شدت نامحبوب است.
روابط اوکراین با مهم‌ترین حامی‌اش، ایالات متحده، همچنین به‌دلیل توقف ظاهری تبادل اطلاعات و محدودیت‌های اعمال‌شده بر سرویس اینترنت ماهواره‌ای استارلینک، تحت فشار قرار گرفته است. زلنسکی اوایل همین هفته گفت دولتش پیش از حمله مرگبار موشکی بالستیک روسیه به یک نیروگاه بزرگ در کی‌یف، هیچ «هشدار قبلی از سوی شرکایمان» دریافت نکرده بود. این حمله به یک ساختمان مسکونی نیز آسیب رساند؛ بااین‌حال، ترامپ گفت آمریکا تبادل اطلاعات با اوکراین را متوقف نکرده است.
مقام‌های اوکراینی همچنین گفته‌اند که از محدودیت‌های اعمال‌شده بر نسخه نظامی استارلینک، متعلق به ایلان ماسک، غافلگیر شده‌اند. این محدودیت‌ها عملیات پهپادی و سامانه‌های هشدار زودهنگام اوکراین را مختل کرده و توان ارتش این کشور را در زمینه تدارکات خط مقدم، ارتباطات و شناسایی کاهش داده است. زلنسکی روز جمعه گفت عملکرد استارلینک بهبود یافته، اما خدمات آن هنوز به‌طور کامل به وضعیت پیشین بازنگشته است.
ترامپ روز پنجشنبه در مصاحبه‌ای با شبکه نیوزمکس، به‌شدت از رهبر اوکراین انتقاد کرد و گفت: «به نظر من، کار کردن با زلنسکی دشوارتر از کار کردن با پوتین است.» تنش‌ها در شرایطی افزایش یافته‌اند که گزارش شده است کی‌یف ذخایر موشک‌های رهگیر سامانه پدافند هوایی پاتریوت ساخت آمریکا را به پایان رسانده است. این اتفاق در حالی رخ می‌دهد که روسیه همچنان حملات هوایی و پهپادی ویرانگری را علیه نیروگاه‌های انرژی اوکراین انجام می‌دهد. موشک‌های رهگیر پاتریوت از معدود تسلیحاتی هستند که توانایی انهدام موشک‌های بالستیک را دارند. زلنسکی بارها درباره دشواری مستمر اوکراین برای تأمین ذخایر بیشتر این موشک‌ها صحبت کرده است.
در رابطه با روابط پرتنش میان ترامپ و زلنسکی، گزارش‌ها حاکی از آن است که هیچ‌کس نمی‌داند جنگ لفظی میان دو رئیس‌جمهور سرانجام به کجا خواهد رسید؛ اما اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، ممکن است کمک‌های عملیاتی حیاتی آمریکا به اوکراین را که این کشور همچنان دریافت می‌کند، به خطر بیندازد. این بار، گسست میان دو طرف واقعی به نظر می‌رسد.
دونالد ترامپ مدت‌هاست که پنهان نکرده از ولودیمیر زلنسکی بیزار است و در مقابل، به ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، گرایش دارد. بااین‌حال، زلنسکی همواره توانسته است به شکلی حمایت آمریکا را در برابر روسیه حفظ کند؛ از جمله با همراهی در مذاکرات صلح بی‌نتیجه‌ای که واشنگتن هدایت می‌کرد و با ابراز قدردانی و ستایش فراوان از ترامپ به‌خاطر «رهبری قدرتمند» او.
اکنون، در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره که به‌منزله همه‌پرسی درباره ریاست‌جمهوری ترامپ تلقی می‌شود، به نظر می‌رسد رابطه این دو به آستانه گسست رسیده است. این شکاف برای دولت ترامپ خطرهایی به همراه دارد، اما مهم‌تر از آن، اوکراین را تهدید می‌کند؛ کشوری که ارتش آن همچنان برای دریافت کمک‌های عملیاتی حیاتی به آمریکا وابسته است.
برای کی‌یف، ضربه‌ها در طول تنها یک هفته بسیار بد، یکی پس از دیگری فرود آمدند. ترامپ افزایش قیمت گازوئیل را به جنگی نسبت داد که روسیه نزدیک به پنج سال پیش علیه اوکراین آغاز کرد، نه به عاملی که کارشناسان انرژی علت واقعی این افزایش می‌دانند: جنگی که خود ترامپ علیه ایران آغاز کرده است. او تحریم‌های آمریکا علیه فروش گازوئیل روسیه را موقتاً لغو کرد؛ اقدامی که احتمالاً تلاشی بی‌نتیجه برای کاهش قیمت‌ها خواهد بود. ترامپ همچنین به‌طور یک‌جانبه اعلام کرد که در جنگ، «آتش‌بس انرژی» برقرار شده است؛ اقدامی که فقط به سود روسیه تمام شد و به اوکراین آسیب زد. او حتی خواستار انتخاب رئیس‌جمهوری جدید برای اوکراین شد.
تا اواسط هفته، ارتش اوکراین از اعمال ناگهانی و بی‌توضیح محدودیت‌هایی بر استفاده‌اش از استار‌شیلد خبر می‌داد؛ نسخه نظامی سامانه اینترنت ماهواره‌ای استارلینک که برای ارتباطات نظامی اوکراین در میدان نبرد حیاتی است. زلنسکی که در ابتدا از واکنش تند خودداری کرده بود، سرانجام آشکارا خشمگین شد و گفت احساس می‌کند به او خیانت شده است؛ آن هم در شرایطی که ترامپ علناً جانب رهبر روسیه را می‌گیرد، رهبری که ده‌ها غیرنظامی اوکراینی را به کام مرگ می‌فرستد. زلنسکی با نادیده گرفتن اعلام آتش‌بس از سوی ترامپ گفت اوکراین حملات خود به پالایشگاه‌های نفت روسیه را از سر خواهد گرفت. هنگامی که از او خواستند روشن کند که آیا معتقد است اوکراین در حال «از دست دادن» حمایت آمریکا است، زلنسکی به‌سادگی پاسخ داد: «بله.»
زلنسکی روز جمعه در بلژیک ظاهراً یک گام فراتر رفت. وقتی از او پرسیدند آیا ترامپ مشکلات خود را به گردن او می‌اندازد و از او به‌عنوان قربانی استفاده می‌کند، زلنسکی که کمدین سابق و دارای زمان‌بندی طنز بسیار خوبی است، لبخندی کج زد و برای مدتی طولانی مکث کرد. همه خندیدند. سپس او به میکروفن نزدیک شد و گفت: «این پاسخ من است.» هیچ‌کس نمی‌داند جنگ لفظی میان دو طرف به کجا ختم خواهد شد؛ اما به گفته تحلیلگران، ادامه آن به سود روسیه و به زیان دولت ترامپ، اوکراین و متحدان اروپایی کی‌یف خواهد بود.
بالاز یارابیک، دیپلمات سابق اتحادیه اروپا در کی‌یف که اکنون در شرکت تحلیل سیاسی آر. پلیتیک فعالیت می‌کند، گفت: «این وضعیتی است که در آن همه بازنده‌اند. به نظر من، برای ترامپ بد است؛ برای زلنسکی، بدیهی است که بد است؛ و برای اروپایی‌ها هم بد است.»
بدترین سناریو برای اوکراین آن است که ترامپ و وزارت دفاع آمریکا کمک به ارتش این کشور را متوقف کنند. کی‌یف امیدوار است چنین اقدامی از نظر سیاسی آن‌قدر برای ترامپ پرهزینه باشد که او از انجام آن صرف‌نظر کند؛ به‌ویژه در شرایطی که برخی اعضای حزب خودش به‌دلیل نحوه برخوردش با اوکراین از او انتقاد می‌کنند. اوکراین در امتداد خط مقدم به شبکه اینترنت استار‌شیلد متکی است؛ شبکه‌ای که بودجه آن را پنتاگون تأمین می‌کند. این کشور همچنین به اطلاعات نظامی آمریکا وابسته است؛ اطلاعاتی که درباره حملات موشکی قریب‌الوقوع هشدار می‌دهند و در هدف‌گیری حملات میان‌برد اوکراین به این کشور کمک می‌کنند.
اوکراین همچنین برای تأمین تسلیحاتی که با کمک متحدانش خریداری می‌کند، به آمریکا وابسته است؛ از جمله قطعات یدکی جنگنده‌های اف-۱۶، موشک‌های ضدرادار و موشک‌های رهگیر پاتریوت. پاتریوت تنها سامانه‌ای است که اوکراین در اختیار دارد و می‌تواند موشک‌های بالستیک روسیه را رهگیری و منهدم کند. به گفته تحلیلگران، قطع این کمک‌ها به ارتش اوکراین آسیب می‌زند؛ آن هم درست در زمانی که نیروهای این کشور در خط مقدم عملکرد موفقی در برابر روس‌ها داشته‌اند. چنین اقدامی همچنین به شهرهای اوکراین که پیوسته زیر حملات موشکی و پهپادی قرار دارند، آسیب خواهد رساند و باعث کشته شدن غیرنظامیان بیشتری خواهد شد.
نیکو لانگه، مقام سابق وزارت دفاع آلمان که اکنون پژوهشگر ارشد کنفرانس امنیتی مونیخ است، گفت: «اهرم فشاری که ترامپ از طریق خودداری از ارائه کمک‌های بیشتر به اوکراین در اختیار دارد، بسیار محدود است. هنوز این تصور عمومی وجود دارد و شاید ترامپ هم چنین تصوری داشته باشد که اگر آمریکا دیگر نتواند کمک کند، اوکراین در جنگ شکست خواهد خورد؛ اما این درست نیست.»
بااین‌حال، لانگه گفت که هرچند کشورهای اروپایی بخشی از اطلاعات نظامی را در اختیار اوکراین قرار می‌دهند، هیچ جایگزینی برای اطلاعات آمریکا وجود ندارد؛ اطلاعاتی که هشدارهای اولیه درباره حملات موشک‌های کروز شلیک‌شده از کشتی‌های دریای سیاه یا حملات موشکی بالستیک را فراهم می‌کنند.
اوکراین اگر هیچ هشدار قبلی درباره موشک‌های بالستیک دریافت نکند و سامانه پاتریوتی هم برای انهدام آن‌ها نداشته باشد، در برابر حملات روسیه بی‌دفاع خواهد ماند. اوله کاتکوف، تحلیلگر نظامی و سردبیر ارشد رسانه اوکراینی ای‌آی‌ان که در زمینه دفاع و فناوری فعالیت می‌کند، گفت: «ما خواهیم مرد، چون درباره حملات موشکی بالستیک هشداری دریافت نخواهیم کرد. یعنی نمی‌توانیم به‌موقع به پناهگاه‌ها برسیم و ابزار لازم برای سرنگونی این موشک‌ها را هم در اختیار نخواهیم داشت.»
سولومیا بوبروفسکا، عضو کمیته دفاع پارلمان اوکراین و معاون رئیس هیئت نمایندگی این کشور در ناتو، گفت نگران است که آمریکا ارسال موشک‌های رهگیر پاتریوت را متوقف کند. ذخایر جهانی این موشک‌ها رو به کاهش گذاشته است؛ موضوعی که عمدتاً ناشی از جنگ ایران است. با این حال، اوکراین همچنان هر ماه تعداد محدودی از این موشک‌ها را دریافت می‌کند. بوبروفسکا همچنین گفت اوکراین و متحدانش باید برای آینده، جایگزین‌هایی برای کمک‌های آمریکا پیدا کنند. او افزود که اوکراین، صرف‌نظر از آنچه رخ دهد، به جنگیدن ادامه خواهد داد. او گفت: «اگر می‌خواهید از من کلماتی مانند «صلح» و «تسلیم» بشنوید، باید بگویم که این اصلاً گزینه‌ای نیست.»
اوکراین در همین هفته نمونه‌ای از آنچه ممکن است در صورت توقف کمک‌های آمریکا رخ دهد، مشاهده کرد. مقام‌های اوکراینی گفتند این کشور پیش از دو موج حمله موشکی به کی‌یف در روزهای سه‌شنبه و چهارشنبه، هیچ هشدار قبلی از سوی شرکایش دریافت نکرده بود؛ عبارتی که در اینجا به‌صورت غیرمستقیم به آمریکا اشاره دارد. موشک‌ها درست زمانی به اهداف خود اصابت کردند که آژیرهای حمله هوایی به صدا درآمده بودند.
روشن نیست چرا اوکراین هیچ هشداری دریافت نکرد. ممکن است علت این باشد که موشک‌های مورد استفاده از نوع اس-۴۰۰ بودند؛ موشک‌هایی که در مسافت‌های کوتاه با سرعت بسیار زیادی حرکت می‌کنند و در بسیاری موارد فرصت چندانی برای هشدار دادن باقی نمی‌گذارند. با این حال، مقام‌های اوکراینی گفتند درباره حملات بالستیک دیگر هشدار دریافت کرده‌اند. سپس اختلال در استار‌شیلد رخ داد؛ اختلالی که به گفته سربازان اوکراینی، پرتاب پهپادها و طیفی از عملیات دیگر را مختل کرد. گروهی دوحزبی از سناتورهای آمریکایی خواستار تحقیق درباره این موضوع شده‌اند. تحلیلگران می‌گویند دو هفته آینده می‌تواند نشانه‌هایی از مسیر احتمالی روابط ترامپ و زلنسکی به دست دهد.
هری ندلکو، مدیر ارشد شرکت مشاوره سیاسی اروپایی «راسموسن گلوبال»، گفت: «باید ببینیم تا زمان انتخابات میان‌دوره‌ای چه اتفاقی می‌افتد. باید ببینیم ترامپ چگونه می‌خواهد این وضعیت را مدیریت کند. از یک سو، می‌خواهد نشان دهد که قیمت بنزین را پایین می‌آورد؛ از سوی دیگر، با انتقادهایی از درون حزب خودش روبه‌روست؛ اما از نظر ژئوپولیتیکی، این اقدام قطعاً خنجری از پشت است؛ خیانتی ژئوپولیتیکی.»
جمع‌بندی نرخ روز
تصمیم ترامپ برای تعلیق تحریم‌های روسیه، پیش از اجرایی شدن قانون «لیندسی گراهام»، با انتقادهای داخلی و خارجی مواجه شده و روابط واشنگتن و کی‌یف را به شدت تیره کرده است. این اقدام در حالی صورت می‌گیرد که اوکراین با حملات گسترده روسیه به زیرساخت‌های انرژی خود دست و پنجه نرم می‌کند و به کمک‌های نظامی و اطلاعاتی آمریکا وابسته است. تحلیلگران معتقدند ادامه این وضعیت به ضرر اوکراین و متحدان اروپایی آن خواهد بود و می‌تواند کمک‌های حیاتی آمریکا را به خطر بیندازد.
