به گزارش نرخ روز، تبدیل اصفهان به هاب سرمایه‌گذاری ایران، هدفی است که از محدوده جغرافیایی یک استان فراتر می‌رود. ارائه طرح‌های سرمایه‌گذاری استان‌های چهارمحال‌وبختیاری، سمنان و خوزستان در دومین اکسپوی بین‌المللی فرصت‌های سرمایه‌گذاری اصفهان، ایزینکس ۲۰۲۶، نشانه‌ای از حرکت این رویداد به سمت بستری برای عرضه فرصت‌های اقتصادی مناطق مختلف کشور است؛ مسیری که امیر کشانی، رئیس اتاق بازرگانی اصفهان، نیز آن را در امتداد هدف تبدیل اصفهان به هاب سرمایه‌گذاری ایران قرار می‌دهد.
در این زمینه، هنگامی که الگوی لندن به‌عنوان نمونه‌ای از شکل‌گیری یک مرکز اقتصادی بین‌المللی مطرح شد، کشانی با اشاره به مطالعات بلندمدت اتاق بازرگانی درباره الگوهای توسعه، از هدفی فراتر از جذب سرمایه برای پروژه‌های درون استان سخن گفت. در این نگاه، اصفهان باید بتواند به محل اتصال سرمایه‌گذاران، صاحبان پروژه و فرصت‌های اقتصادی در مقیاس ملی تبدیل شود.
با این حال، میان تبدیل‌شدن یک استان به محل عرضه فرصت‌های سرمایه‌گذاری و شکل‌گیری یک هاب واقعی، فاصله‌ای وجود دارد. حضور استان‌های دیگر در یک رویداد، گام نخست برای گسترش دامنه همکاری‌هاست؛ تداوم این مسیر به کیفیت فرصت‌ها، توان تأمین مالی، شفافیت فرایندهای اجرایی و امکان ارزیابی اقتصادی پروژه‌ها بستگی دارد.
گفت‌وگو با پنج نفر از بازیگران ایزینکس نشان می‌دهد که این مسیر در بخش‌های مختلف اقتصاد با موانع یکسانی روبه‌رو نیست. پروژه‌های شهری به آماده‌سازی و اخذ مجوز نیاز دارند، سرمایه‌گذاری دانش‌بنیان با ریسک فناوری و افق زمانی متفاوتی مواجه است و در گردشگری، ساخت زیرساخت‌های فیزیکی بدون توجه به محدودیت‌های اقتصادی، اطلاعاتی و مالی، لزوماً به توسعه پایدار کسب‌وکار منجر نمی‌شود.
امیر کشانی، رئیس اتاق بازرگانی اصفهان، هدف اتاق را تبدیل اصفهان به یکی از محورهای اصلی سرمایه‌گذاری کشور می‌داند. در این چارچوب، فرصت‌های اقتصادی استان‌های مختلف باید امکان عرضه و معرفی به سرمایه‌گذاران را داشته باشند و ارتباط با نهادهای مالی و شرکت‌های سرمایه‌گذار، به ظرفیتی پایدار تبدیل شود.
کشانی در عین حال بر اهمیت معیارهای انتخاب پروژه تأکید می‌کند؛ از جمله محدودیت منابع آب، پرهیز از توسعه فعالیت‌های آلاینده و ضرورت توجه به فناوری و ارزش افزوده. این ملاحظات نشان می‌دهد که در نگاه اتاق، افزایش حجم سرمایه‌گذاری به‌تنهایی کافی نیست و کیفیت فعالیت اقتصادی نیز اهمیت دارد.
ارائه فرصت‌های سرمایه‌گذاری چهارمحال‌وبختیاری، سمنان و خوزستان در ایزینکس، از این منظر، فراتر از افزودن چند پروژه به فهرست طرح‌های قابل عرضه است. چنین رویکردی می‌تواند زمینه ارتباط میان فرصت‌های منطقه‌ای و سرمایه‌گذاران را فراهم کند؛ هرچند تبدیل این ارتباط‌ها به شبکه‌ای پایدار، به تداوم همکاری‌ها و شکل‌گیری مسیرهای مشخص برای مذاکره، تأمین مالی و اجرا نیاز دارد.
یکی از عرصه‌های ملموس آزمودن این هدف، فرصت‌های سرمایه‌گذاری شهرداری اصفهان است. مسعود حیدری، رئیس سازمان سرمایه‌گذاری و مشارکت‌های مردمی شهرداری، می‌گوید در انتخاب طرح‌های دوره دوم ایزینکس، علاوه بر توجیه اقتصادی، آثار اجتماعی و زیست‌محیطی پروژه‌ها نیز مورد توجه قرار گرفته‌اند.
به گفته حیدری، شهرداری ۴۶ فرصت سرمایه‌گذاری را شناسایی کرده که ۱۳ مورد آن به‌عنوان طرح‌های شاخص برای عرضه به سرمایه‌گذاران در نظر گرفته شده‌اند. این فرصت‌ها حوزه‌هایی مانند گردشگری، خدمات شهری، تفریح و توسعه زیرساخت‌های شهری را در بر می‌گیرند.
پروژه زباله‌سوز اصفهان نمونه‌ای از طرح‌هایی است که ابعاد اقتصادی و زیست‌محیطی آن به هم گره خورده‌اند. حیدری هزینه این پروژه را حدود ۲۲ همت برآورد می‌کند و می‌گوید مجوز برگزاری فراخوان آن آماده شده است. از نگاه شهرداری، اجرای طرح می‌تواند علاوه بر تغییر شیوه مدیریت پسماند، به تولید برق و کاهش بخشی از آثار زیست‌محیطی دفن زباله کمک کند.
با این حال، در ارزیابی این پروژه باید میان آماده‌بودن برای فراخوان، انتخاب سرمایه‌گذار، تأمین مالی و آغاز عملیات اجرایی تفاوت گذاشت. اعلام آمادگی برای انعقاد قرارداد، به معنای تحقق همه این مراحل نیست.
حیدری یکی از موانع مهم سرمایه‌گذاری را طولانی‌شدن فرایندهای اداری می‌داند. شهرداری تلاش کرده است مجوزهایی را که در حوزه اختیار خود قرار دارند، پیش از عرضه پروژه‌ها دریافت کند یا مسیر اخذ آن‌ها را روشن سازد. این اقدام می‌تواند بخشی از هزینه زمانی سرمایه‌گذار را کاهش دهد؛ اما مسئله مهم‌تر آن است که هر پروژه پس از معرفی، با چه سرعتی از مرحله مذاکره و توافق به تأمین مالی و اجرا می‌رسد.
در سرمایه‌گذاری دانش‌بنیان، مسئله شکل دیگری پیدا می‌کند. دکتر محسن بانک، رئیس صندوق پژوهش و فناوری استان اصفهان، توضیح می‌دهد که فعالیت صندوق در حوزه سرمایه‌گذاری خطرپذیر، تسهیلات شرکت‌های دانش‌بنیان و ضمانت‌نامه‌های قراردادهای فناورانه، با ارزیابی فنی و اقتصادی طرح‌ها همراه است.
بانک از تجربه صندوق در سرمایه‌گذاری روی شرکت‌های فناور در مراحل اولیه فعالیت سخن می‌گوید؛ تجربه‌ای که در آن، بخشی از سرمایه‌گذاری‌ها به نتیجه مورد انتظار نرسیده‌اند و برخی شرکت‌ها توانسته‌اند مسیر رشد را ادامه دهند. این تجربه، ریسک را به بخشی جدایی‌ناپذیر از سرمایه‌گذاری خطرپذیر تبدیل می‌کند؛ ریسکی که نمی‌توان آن را صرفاً با معرفی یک طرح یا فراهم‌کردن اعتبار از میان برد.
به گفته بانک، رویکرد فعلی صندوق، علاوه بر حمایت از شرکت‌های کوچک و متوسط دانش‌بنیان، به سمت طرح‌هایی با آمادگی فناوری بالاتر و مرتبط با نیازهای مشخص صنایع بزرگ نیز حرکت کرده است. همکاری صندوق با مجموعه مرتبط با هلدینگ خلیج فارس و شهرک علمی و تحقیقاتی اصفهان، نمونه‌ای از این رویکرد است. در این مدل، طرح‌های فناورانه باید از نظر فنی و اقتصادی ارزیابی شوند و در صورت احراز شرایط، امکان ورود سرمایه فراهم شود.
افق چندساله سرمایه‌گذاری خطرپذیر نیز نشان می‌دهد که معیار تصمیم‌گیری در این حوزه با پروژه‌های متعارف تفاوت دارد. سرمایه‌گذار باید علاوه بر منابع مالی موردنیاز، سطح آمادگی فناوری، توانایی حل یک مسئله صنعتی و ظرفیت تبدیل محصول به کسب‌وکاری اقتصادی را بسنجد.
از این منظر، آنچه یک طرح دانش‌بنیان را به فرصت سرمایه‌گذاری تبدیل می‌کند، صرفاً برخورداری از فناوری جدید نیست؛ بلکه توانایی آن در پاسخ‌گویی به یک نیاز مشخص و ایجاد ارزش اقتصادی است.
گفت‌وگو با مسعود فرقدانی، مالک و بنیان‌گذار هتل آیریک، از این جهت اهمیت دارد که مسئله توسعه گردشگری را از ساخت هتل و مجموعه‌های تفریحی فراتر می‌برد. در روایت او، توسعه این بخش هم به زیرساخت‌های فیزیکی نیاز دارد و هم به زیرساخت‌هایی که کمتر دیده می‌شوند، اما بر کیفیت خدمات، دسترسی به بازار و بازده اقتصادی سرمایه‌گذاری تأثیر می‌گذارند.
در عرصه نخست، فرقدانی به ایده توسعه یک مجموعه بزرگ خدماتی و اقامتی بین‌راهی اشاره می‌کند؛ مجموعه‌ای که قرار است نیاز مسافران به توقف، استراحت و استفاده از خدمات رفاهی را پاسخ دهد. به گفته او، چنین مجموعه‌ای می‌تواند امکانات اقامت کوتاه‌مدت و فضاهای سرپوشیده و روباز را در اختیار مسافران قرار دهد.
اهمیت این نوع سرمایه‌گذاری تنها به ایجاد یک مقصد تازه در مسیر سفر محدود نمی‌شود. در نگاه فرقدانی، زیرساخت مناسب بین‌راهی می‌تواند فرصتی برای استراحت رانندگان، کاهش خستگی در سفر و بهبود تجربه جابه‌جایی میان شهرها فراهم کند. این نمونه، از جنس سرمایه‌گذاری ملموسی است که ارزش اقتصادی آن به نیاز واقعی کاربران و نحوه بهره‌برداری از مجموعه وابسته است.
اما بخش مهم‌تر گفت‌وگو به زیرساخت‌های ناملموسی مربوط می‌شود که توسعه گردشگری به آن‌ها نیاز دارد: دسترسی مؤثر به اطلاعات، کاربرد هوش مصنوعی، امکان پرداخت و تبدیل ارز و شرایط اقتصادی فعالیت هتل‌ها.
فرقدانی، کاربرد هوش مصنوعی در گردشگری را از سطح استفاده از ابزارهای عمومی فراتر می‌برد و بر محدودیت مدل‌های موجود در ارتباط با زبان فارسی تأکید می‌کند. از نگاه او، اگر مدل‌های هوش مصنوعی نتوانند محتوای به‌روز منابع داخلی را به‌درستی دریافت کنند، بخشی از ظرفیت آن‌ها برای استفاده در کسب‌وکارهای ایرانی محدود می‌شود.
او معتقد است می‌توان از مدل‌های متن‌باز موجود در دنیا استفاده کرد و آن‌ها را با هدف بهبود ارتباط با زبان فارسی و منابع ایرانی آموزش داد. در حوزه گردشگری، چنین قابلیتی می‌تواند به دسترسی بهتر به اطلاعات مقصدها و خدمات، پاسخ‌گویی به کاربران و به‌کارگیری ابزارهای هوشمند در فرایندهای خدماتی کمک کند.
اهمیت این بحث در آن است که توسعه گردشگری دیگر تنها به ساختمان، اتاق و تجهیزات وابسته نیست. کیفیت اطلاعاتی که مسافر دریافت می‌کند، امکان دسترسی به خدمات و توان کسب‌وکارها در استفاده از فناوری نیز بخشی از زیرساخت رقابت‌پذیری این صنعت است. به این ترتیب، زیرساخت دیجیتال و اطلاعاتی می‌تواند در کنار زیرساخت فیزیکی، بر تجربه گردشگر و نحوه عرضه خدمات اثر بگذارد.
فرقدانی در بخش دیگری از گفت‌وگو، به شرایط اقتصادی بهره‌برداری از هتل‌ها می‌پردازد. او معتقد است قیمت‌گذاری دستوری خدمات اقامتی، در شرایطی که هزینه‌های اداره و توسعه مجموعه‌ها به همان شکل کنترل نمی‌شوند، می‌تواند تعادل اقتصادی فعالیت را برهم بزند. از نگاه او، سرمایه‌گذار باید بتواند هزینه‌ها، نرخ فروش خدمات و چشم‌انداز بازگشت سرمایه را در کنار یکدیگر ارزیابی کند.
او همچنین دشواری پرداخت و تبدیل ارز برای گردشگران خارجی را از موانع فعالیت در این حوزه می‌داند. وقتی گردشگر نتواند به‌راحتی از ابزارهای متعارف پرداخت استفاده کند یا برای دسترسی به خدمات مالی با محدودیت روبه‌رو شود، بخشی از فرایند سفر دشوارتر خواهد شد. فرقدانی این محدودیت‌ها را صرفاً به تحریم‌ها مربوط نمی‌داند و معتقد است باید برای آن‌ها راهکارهای اجرایی مناسب‌تری در نظر گرفت.
این مسائل، وجه دیگری از سرمایه‌گذاری گردشگری را آشکار می‌کند. ساخت مجموعه اقامتی یک پروژه مشخص است، اما سودآوری آن به مجموعه‌ای از شرایط بیرونی نیز وابسته است: امکان دسترسی گردشگر به بازار و خدمات، نظام قیمت‌گذاری، روش‌های پرداخت و توان کسب‌وکار در مدیریت هزینه‌ها.
در نتیجه، توسعه گردشگری را نمی‌توان تنها با تعداد هتل‌ها یا پروژه‌های تفریحی سنجید. زیرساخت‌های اطلاعاتی و مالی نیز در کنار ساختمان و تجهیزات، بر توان یک مقصد برای جذب گردشگر و ایجاد درآمد اثر می‌گذارند.
دکتر شهرام رئیسی دهکردی، مدیرکل دفتر هماهنگی سرمایه‌گذاری و اشتغال استانداری اصفهان، بر اهمیت همکاری میان بخش خصوصی و دستگاه‌های اجرایی برای پیشبرد سرمایه‌گذاری تأکید دارد. از نگاه او، هماهنگی میان اتاق بازرگانی، استانداری، شهرداری و سایر نهادها می‌تواند زمینه مساعدتری برای فعالیت اقتصادی ایجاد کند.
با این حال، رئیسی دهکردی میان وظیفه دولت و مسئولیت سرمایه‌گذار تمایز قائل است. دولت باید از منافع عمومی صیانت کند، سیاست‌گذاری انجام دهد و موانع فعالیت بخش خصوصی را کاهش دهد؛ اما تصمیم درباره سودآوری پروژه در نهایت بر عهده سرمایه‌گذار است.
این تفکیک، به‌ویژه در طرح‌هایی اهمیت پیدا می‌کند که با وجود معرفی و عرضه، همچنان برای جذب سرمایه با مشکل مواجه‌اند. اگر یک پروژه از نظر مکان‌یابی، ساختار هزینه، بازار هدف یا شرایط اجرایی توجیه کافی نداشته باشد، صرف حضور در یک رویداد سرمایه‌گذاری نمی‌تواند جذابیت آن را تضمین کند.
در چنین وضعیتی، وظیفه سیاست‌گذار تنها دعوت دوباره از سرمایه‌گذاران نیست؛ بلکه باید مشخص شود چه بخش‌هایی از پروژه یا محیط فعالیت اقتصادی نیازمند اصلاح‌اند. در مقابل، سرمایه‌گذار نیز باید با ارزیابی مستقل فنی و مالی تصمیم بگیرد و نمی‌توان از دولت انتظار داشت سودآوری هر طرح را تضمین کند.
گفت‌وگوهای ایزینکس ۲۰۲۶ نشان می‌دهد که مسیر جذب سرمایه در اصفهان به مجموعه‌ای از تصمیم‌های متفاوت وابسته است. پروژه شهری به آماده‌سازی، شفافیت مجوزها و انتخاب سرمایه‌گذار نیاز دارد؛ طرح دانش‌بنیان باید از ارزیابی فناوری و توجیه اقتصادی عبور کند؛ و سرمایه‌گذاری گردشگری علاوه بر تأمین منابع، به شرایط مناسب برای بهره‌برداری، دسترسی به بازار و درآمدزایی وابسته است.
تبدیل اصفهان به هاب سرمایه‌گذاری ایران، هدفی فراتر از برگزاری یک نمایشگاه یا گردهم‌آوردن صاحبان پروژه و سرمایه‌گذاران است. حضور استان‌های دیگر در ایزینکس می‌تواند دامنه فعالیت این رویداد را گسترش دهد، اما تداوم این مسیر به ایجاد ارتباط‌های پایدار، آماده‌سازی فرصت‌های سرمایه‌گذاری و رفع موانع اجرایی وابسته است.
برای ارزیابی عملکرد یک رویداد سرمایه‌گذاری، شمار فرصت‌های معرفی‌شده به‌تنهایی کافی نیست. باید روشن باشد هر پروژه در چه مرحله‌ای قرار دارد: مطالعه و آماده‌سازی، اخذ مجوز، فراخوان، مذاکره، تأمین مالی، قرارداد، آغاز عملیات یا بهره‌برداری.
پرسش نهایی پس از ایزینکس، فقط این نیست که چه فرصت‌هایی معرفی شدند؛ بلکه این است که برای هر فرصت، گام بعدی چیست، چه نهادی مسئول آن است و چه مانعی باید برطرف شود تا سرمایه از مرحله علاقه‌مندی و مذاکره به اجرای واقعی پروژه برسد.
جمع‌بندی نرخ روز
ایزینکس ۲۰۲۶ با حضور سه استان دیگر، گامی در جهت گسترش دامنه جغرافیایی خود برداشته است. با این حال، تبدیل اصفهان به هاب سرمایه‌گذاری ملی نیازمند توجه به کیفیت پروژه‌ها، رفع موانع اداری، تأمین مالی مناسب و ایجاد زیرساخت‌های لازم در حوزه‌های شهری، دانش‌بنیان و گردشگری است. موفقیت در جذب سرمایه، فراتر از معرفی فرصت‌ها، به پیگیری مراحل اجرایی و تضمین بازده اقتصادی برای سرمایه‌گذاران وابسته است.
