به گزارش نرخ روز، تاب‌آوری شبکه لجستیک در شرایط جنگ و محاصره دریایی، به یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های امنیت اقتصادی ایران تبدیل شده است. این تاب‌آوری تنها به معنای برخورداری از جاده، راه‌آهن، بندر و ناوگان حمل‌ونقل نیست؛ بلکه شامل توانایی شبکه برای مدیریت اختلال‌ها، سازگاری با شرایط جدید و حفظ جریان تجارت نیز می‌شود. بررسی شاخص عملکرد لجستیک (LPI) در سال ۲۰۲۳، جایگاه نامطلوب ایران را نشان می‌دهد. ایران در رتبه ۱۲۳ جهان قرار گرفته است و در حالی که زیرساخت‌های فیزیکی از ظرفیت‌های قابل‌توجهی برخوردارند، ضعف در فرآیندهای اداری، عملکرد گمرک، یکپارچگی سامانه‌های دیجیتال و هماهنگی نهادی، مانع بهره‌برداری مؤثر از این ظرفیت‌ها شده است. این شکاف در عملکرد بخش‌های مختلف حمل‌ونقل نیز قابل مشاهده است. ظرفیت اسمی بنادر کشور در سال ۱۴۰۴ حدود ۳۰۲ میلیون تن برآورد شده، اما توان عملیاتی شبکه لجستیک به حدود ۲۲۰ تا ۲۴۰ میلیون تن محدود است. در دریای خزر، محدودیت ناوگان و مشکلات عملیاتی هزینه حمل کالا را افزایش داده و نرخ کرایه هر تن کالا را از ۵۰ تا ۶۰ دلار در سال‌های گذشته به بیش از ۱۲۰ دلار رسانده است.
در حمل‌ونقل ریلی نیز افزایش هزینه انتقال کانتینر از چین به ایران، از حدود ۳ هزار دلار به ۱۲ تا ۱۳ هزار دلار، نشان می‌دهد که ظرفیت زیرساختی بدون دسترسی پایدار، برنامه‌ریزی و هماهنگی عملیاتی، لزوماً به مزیت رقابتی تبدیل نمی‌شود. در حمل هوایی نیز نبود هواپیمای متناسب با نیاز واردات مواد اولیه دارویی، هزینه تأمین این کالاهای حیاتی را افزایش می‌دهد. جمع‌بندی نرخ روز عملکرد لجستیکی ایران در سال ۲۰۲۳ با رتبه ۱۲۳ جهانی، نشان‌دهنده چالش‌هایی فراتر از زیرساخت‌های فیزیکی است. با وجود ظرفیت‌های اسمی بالا در بنادر و سایر بخش‌ها، ضعف در فرآیندهای اداری، گمرکی و هماهنگی نهادی، مانع از بهره‌برداری کامل می‌شود. این مشکلات به افزایش قابل‌توجه هزینه‌های حمل‌ونقل در مسیرهای دریایی و ریلی منجر شده و بر تأمین کالاهای حیاتی نیز تأثیر گذاشته است.
