به گزارش نرخ روز، در شرایطی که تلاش‌های دیپلماتیک برای مهار تنش میان ایران و آمریکا ادامه دارد، تهران رایزنی‌های خود را با بازیگران منطقه‌ای و بین‌المللی گسترش داده است. در همین راستا، علی باقری، معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی، در سفر به پکن با وانگ‌یی، وزیر امور خارجه چین، دیدار و درباره تحولات منطقه و ضرورت حل‌وفصل سیاسی اختلافات گفت‌وگو کرد. هم‌زمان، محسن رضایی نیز با جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهوری آمریکا، تبادل پیام داشته و رایزنی‌های دیپلماتیک تهران با مسکو و دیگر میانجی‌های منطقه‌ای ادامه یافته است. مواضع چین در حمایت از حاکمیت و امنیت ایران و مخالفت روسیه با محاصره دریایی نیز بخشی از این تحرکات دیپلماتیک است.
در داخل کشور نیز مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری، روز گذشته در نشست با استانداران و شهرداران کلان‌شهرها با اشاره به چالش‌های ایجادشده از سوی دشمنان تأکید کرد: «تلاش می‌کنیم با گفت‌وگو مشکل را حل کنیم» و در این زمینه رهبر معظم انقلاب اختیاراتی به دولت داده‌اند. او همچنین تصریح کرد که جنگ به سود هیچ‌کس نیست و دشمنان نمی‌توانند با جنگ ایران را به تسلیم وادار کنند. در همین حال، مقام‌های وزارت امور خارجه بر آمادگی ایران برای مذاکره، مشروط به رعایت حقوق کشور و رفع محاصره، تأکید کرده‌اند. مجموعه این تحولات، از فعال بودن مسیرهای دیپلماتیک در کنار تداوم مواضع دفاعی ایران حکایت دارد.
در چنین فضایی، علی سقاییان، دیپلمات پیشین و سفیر اسبق ایران در ارمنستان، به بررسی چشم‌انداز مذاکرات، نقش میانجی‌ها در تحولات جاری، احتمال تغییر موضع دونالد ترامپ و بازگشت به گزینه نظامی و همچنین اهمیت تنگه هرمز در معادلات پیش‌رو پرداخته است. سقاییان با اشاره به سابقه بدعهدی آمریکا در مذاکرات و اقدامات نظامی این کشور علیه ایران اظهار کرد: طرف مقابل دو بار میز مذاکره را ترک کرده و در ادامه نیز با ترور عالی‌ترین مقام کشور، رهبری شهید انقلاب، و فرماندهان ارشد نظامی، مسیر تقابل را در پیش گرفته است.
به گفته او، این اقدامات با تحریک بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل، انجام شد؛ اما ایران در عین حال که اهل گفت‌وگو و مذاکره است، در دفاع از خود نیز قاطعانه عمل می‌کند. سقاییان معتقد است ایران با واکنش‌های خود نشان داده است که هم برای حل اختلافات از مسیر دیپلماسی آمادگی دارد و هم در صورت لزوم از ظرفیت‌های دفاعی و راهبردی خود استفاده خواهد کرد.
او با تأکید بر اهمیت تنگه هرمز در معادلات تقابل ایران و آمریکا، این گذرگاه راهبردی را اهرمی بسیار ارزشمند و یک برگ برنده ژئوپلیتیکی برای ایران توصیف کرد و گفت: تحولات اخیر باعث شده است دونالد ترامپ و حامیان او به قدرت و موقعیت برتر ایران در این عرصه توجه بیشتری داشته باشند. از نگاه این دیپلمات پیشین، طرح دوباره پیشنهاد مذاکره از سوی ترامپ را باید در چارچوب شرایط سیاسی و داخلی آمریکا نیز بررسی کرد؛ چراکه انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره و وضعیت نامطلوب سیاسی دولت آمریکا می‌تواند در تغییر رویکرد رئیس‌جمهوری این کشور مؤثر باشد. او همچنین پیشنهادهای مطرح‌شده در روزهای اخیر را که بر مبنای اصل «اقدام در برابر اقدام» تنظیم شده‌اند، در مجموع مثبت ارزیابی کرد، اما تأکید داشت که سابقه رفتاری ترامپ اجازه نمی‌دهد با اطمینان به این روند نگاه کنیم.
سقاییان در ادامه با اشاره به مجموعه تحولات دیپلماتیک اخیر، از جمله تبادل پیام میان محسن رضایی و جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهوری آمریکا، سفر عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، و دیگر مقام‌های ایرانی به دوحه و همچنین اعلام اعطای اختیاراتی از سوی رهبر انقلاب به دولت برای پیشبرد مذاکرات، اظهار کرد: این تحولات می‌تواند نشانه‌ای از نزدیک‌تر شدن طرفین به مرحله نشستن پای میز مذاکره باشد؛ هرچند نباید آن را الزاماً به معنای نزدیک شدن به توافق نهایی دانست. به اعتقاد او، مجموعه این نشانه‌ها حاکی از آن است که مسیر گفت‌وگو ممکن است بار دیگر فعال شود، اما همچنان باید با احتیاط تحولات را دنبال کرد. سقاییان با یادآوری اینکه ترامپ در موارد گذشته بارها در لحظات پایانی مسیر متفاوتی را انتخاب کرده است، گفت نمی‌توان احتمال تکرار چنین رفتاری را نادیده گرفت.
این دیپلمات پیشین در توضیح دلایل بدبینی خود به رویکرد آمریکا، به نقش لابی آیپک در واشنگتن و تأثیرگذاری نتانیاهو بر تصمیم‌های ترامپ اشاره کرد و گفت: در گذشته نیز فشارهای نتانیاهو و جریان‌های حامی اسرائیل در آمریکا در مقاطع حساس بر تصمیم‌های ترامپ اثر گذاشته و او را به سمت تقابل نظامی سوق داده است. به گفته سقاییان، با توجه به شرایط سیاسی حزب جمهوری‌خواه و موقعیت نتانیاهو و ائتلاف سیاسی او، باید این احتمال را نیز در نظر گرفت که ترامپ برای فرار از پیامدهای یک شکست سیاسی در انتخابات، بار دیگر تحت تأثیر توصیه‌های نتانیاهو قرار بگیرد و در لحظات پایانی دست به اقدامی نظامی بزند. او در عین حال تأکید کرد که نیروهای مسلح ایران برای دفاع از کشور آمادگی دارند؛ همان‌گونه که پیش از این نیز آمادگی خود را نشان داده‌اند.
سقاییان در بخش دیگری از اظهارات خود، خروج آمریکا از منطقه را یکی از الزامات برقراری امنیت پایدار دانست و تأکید کرد که امنیت منطقه باید به دست کشورهای منطقه تأمین شود، نه قدرت‌های فرامنطقه‌ای. او با اشاره به میانجیگری عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان و سفر مقام‌های این کشورها به تهران، این تحرکات را نشانه‌ای از اهمیت یافتن راه‌حل‌های منطقه‌ای برای کاهش تنش‌ها ارزیابی کرد. به گفته او، موضع ایران در این زمینه روشن است: محاصره باید برداشته شود، آمریکا باید از منطقه خارج شود و هفت شرطی که محسن رضایی اعلام کرده است، باید محقق شود. این دیپلمات پیشین در پایان با وجود ابراز بدبینی نسبت به رفتار غیرقابل پیش‌بینی ترامپ، ابراز امیدواری کرد که پیام‌ها و رایزنی‌های دیپلماتیک اخیر، به نتیجه‌ای مثبت برای ایران، کشورهای همسایه و کل منطقه منجر شود.
جمع‌بندی نرخ روز
تلاش‌های دیپلماتیک برای کاهش تنش میان ایران و آمریکا ادامه دارد و مقام‌های ایرانی بر آمادگی برای مذاکره مشروط به رعایت حقوق کشور و رفع محاصره تأکید کرده‌اند. در این میان، علی سقاییان، دیپلمات پیشین، با اشاره به سابقه بدعهدی آمریکا و نقش تنگه هرمز، به بررسی چشم‌انداز مذاکرات پرداخته است. او با وجود نشانه‌های مثبت از فعال شدن مسیر گفت‌وگو، نسبت به رفتار غیرقابل پیش‌بینی دونالد ترامپ و تأثیرگذاری بنیامین نتانیاهو ابراز بدبینی کرده است. با این حال، امیدواری به نتایج مثبت رایزنی‌های دیپلماتیک برای منطقه وجود دارد و ایران بر آمادگی دفاعی خود تأکید می‌کند.
