به گزارش نرخ روز، در شرایطی که تحرکات دیپلماتیک برای جلوگیری از تشدید تنش میان ایران و آمریکا ادامه دارد، همچنان احتمال بازگشت تقابل نظامی به یکی از نگرانی‌های اصلی در معادلات منطقه‌ای تبدیل شده است. از یک سو، مذاکرات احتمالی می‌تواند فرصتی برای کاهش تنش و دستیابی به توافق فراهم کند و از سوی دیگر، اختلافات حل‌نشده بر سر پرونده هسته‌ای و نقش‌آفرینی اسرائیل در سیاست‌های واشنگتن، چشم‌انداز دستیابی به توافق را با ابهام مواجه کرده است. کشورهای حوزه خلیج فارس نیز که از پیامدهای اقتصادی و امنیتی درگیری‌های اخیر متأثر شده‌اند، با این پرسش روبه‌رو هستند که چگونه می‌توانند از تکرار بحران جلوگیری کنند و امنیت منطقه را از وابستگی به قدرت‌های فرامنطقه‌ای خارج سازند.
علی ماجدی، دیپلمات پیشین و سفیر اسبق ایران در آلمان، با بررسی احتمال اقدام نظامی دوباره آمریکا در صورت شکست مذاکرات، معتقد است مواضع شخصی دونالد ترامپ و تأثیرگذاری اسرائیل بر تصمیم‌های واشنگتن در تعیین مسیر تحولات اهمیت دارد. او همچنین بر ضرورت شکل‌گیری یک سازوکار امنیتی مشترک میان ایران و کشورهای همسایه تأکید می‌کند و توسعه پایدار منطقه را وابسته به تأمین امنیت جمعی می‌داند.
ماجدی با اشاره به تحرکات دیپلماتیک اخیر و احتمال ازسرگیری مذاکرات میان ایران و آمریکا، معتقد است در صورت نرسیدن به توافق، احتمال بازگشت واشنگتن به گزینه نظامی همچنان وجود دارد. به گفته او، دونالد ترامپ بیش از آنکه به ملاحظات حزبی پایبند باشد، تصمیم‌های خود را بر اساس منافع و موقعیت شخصی‌اش اتخاذ می‌کند و موضوع جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای، یکی از مواضع ثابت او در دوره ریاست‌جمهوری بوده است.
ماجدی با تفکیک رویکرد ترامپ از سیاستمداران سنتی حزب جمهوری‌خواه اظهار کرد: ترامپ برخلاف بسیاری از چهره‌های سیاسی آمریکا، پیش از ورود به کاخ سفید سابقه فعالیت حزبی و حضور در مناصب انتخابی مانند نمایندگی کنگره یا فرمانداری را نداشته است. از این رو، نمی‌توان رفتار سیاسی او را صرفاً در چارچوب تعلق حزبی تحلیل کرد. به اعتقاد این دیپلمات پیشین، ویژگی برجسته ترامپ، تمرکز بر موقعیت و منافع شخصی است و همین مسئله موجب شده است در مواضع و اظهارات او تناقض‌های متعددی مشاهده شود.
او با اشاره به انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره آمریکا و احتمال از دست رفتن بخشی از کرسی‌های جمهوری‌خواهان در مجلس نمایندگان و سنا، تأکید کرد که با وجود اهمیت این انتخابات برای ترامپ، نمی‌توان رفتار او را صرفاً تابع ملاحظات انتخاباتی دانست. به گفته ماجدی، ترامپ در طول دوران ریاست‌جمهوری خود اظهارات متناقضی درباره موضوعات مختلف داشته، اما مخالفت با دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای از جمله مواضعی بوده که بارها بر آن تأکید کرده است.
این دیپلمات پیشین با بیان اینکه در صورت شکست مذاکرات، احتمال اقدام نظامی آمریکا علیه ایران وجود دارد، درباره دامنه چنین حمله‌ای گفت: حداقل سناریوی قابل تصور، حمله به تأسیسات هسته‌ای ایران است. با این حال، دامنه عملیات می‌تواند گسترده‌تر باشد و از حملات محدود به تأسیسات هسته‌ای تا اقداماتی مشابه درگیری‌های نظامی پیشین، از جمله جنگ ۱۲روزه و جنگ 40 روزه و درگیری‌های پراکنده اخیر، امتداد پیدا کند. به اعتقاد او، میزان و گستره این اقدام به نقش و میزان نفوذ اسرائیل در تصمیم‌گیری‌های واشنگتن و نحوه اثرگذاری این کشور بر سیاست‌های ترامپ بستگی خواهد داشت.
ماجدی در عین حال تأکید کرد که دستیابی به توافق می‌تواند مانع از حرکت دوباره طرفین به سمت تقابل نظامی شود. از نگاه او، توافق احتمالی باید به‌گونه‌ای تنظیم شود که علاوه بر حل‌وفصل مسئله هسته‌ای، موضوع تنگه هرمز و سایر اختلافات مورد مناقشه نیز در چارچوبی قابل قبول مورد توجه قرار گیرد. او معتقد است طولانی شدن مذاکرات به‌تنهایی مسئله‌ساز نیست؛ آنچه اهمیت دارد، دستیابی به توافقی است که بتواند از تکرار درگیری‌ها جلوگیری کند.
این دیپلمات پیشین در بخش دیگری از اظهارات خود به پیامدهای اقتصادی و امنیتی تداوم درگیری‌ها برای کشورهای منطقه پرداخت و گفت: کشورهای حوزه خلیج فارس در جریان جنگ‌های ۱۲روزه و 40 روزه نیز از تبعات تقابل نظامی متأثر شده‌اند و بخشی از زیرساخت‌ها و فعالیت‌های اقتصادی آنها در معرض آسیب قرار گرفته است. به اعتقاد او، تداوم چنین شرایطی می‌تواند برنامه‌های بلندمدت توسعه اقتصادی کشورهای منطقه را با اختلال مواجه کند.
ماجدی با تأکید بر پیوند میان امنیت و توسعه اقتصادی اظهار کرد: کشورهای منطقه باید به این جمع‌بندی برسند که توسعه پایدار بدون برخورداری از امنیت پایدار امکان‌پذیر نیست. امنیت نیز نمی‌تواند صرفاً به‌صورت ملی و جدا از وضعیت سایر کشورهای منطقه تعریف شود؛ بلکه ثبات و امنیت هر کشور به شرایط عمومی منطقه وابسته است.
او با اشاره به ضرورت بازنگری در رویکردهای امنیتی کشورهای حاشیه خلیج فارس، پیشنهاد کرد ایران و کشورهای همسایه برای تدوین یک سازوکار مشترک امنیتی و دستیابی به توافقی منطقه‌ای تلاش کنند. به گفته ماجدی، چنین توافقی باید تضمین کند که از خاک و پایگاه‌های نظامی کشورهای منطقه برای حمله به ایران استفاده نشود. او تأکید کرد که کشورهای منطقه باید به جای اتکا به قدرت‌های فرامنطقه‌ای، مسئولیت بیشتری در تأمین امنیت پیرامونی خود بر عهده بگیرند.
ماجدی در پایان، دیپلماسی فعال و پیگیری راه‌حل‌های منطقه‌ای را از الزامات عبور از وضعیت کنونی دانست و تصریح کرد که ایران نباید در پیگیری مواضع و حقوق خود از مسیر دیپلماسی عقب‌نشینی کند. به اعتقاد او، هم‌زمانی تلاش‌های دیپلماتیک ایران با ابتکار کشورهای منطقه برای ایجاد یک چارچوب امنیتی مشترک می‌تواند زمینه‌ساز کاهش تنش‌ها و فراهم شدن شرایط توسعه پایدار در منطقه باشد.
جمع‌بندی نرخ روز
تحرکات دیپلماتیک برای کاهش تنش میان ایران و آمریکا ادامه دارد، اما احتمال اقدام نظامی در صورت شکست مذاکرات همچنان پابرجاست. دیپلمات پیشین، علی ماجدی، بر نقش مواضع شخصی دونالد ترامپ و نفوذ اسرائیل در تصمیم‌گیری‌های واشنگتن تأکید می‌کند. او همچنین ضرورت ایجاد یک سازوکار امنیتی مشترک میان ایران و کشورهای همسایه را برای دستیابی به توسعه پایدار در منطقه حیاتی می‌داند و معتقد است کشورهای منطقه باید مسئولیت بیشتری در تأمین امنیت خود بر عهده بگیرند.
