به گزارش نرخ روز، بارش‌های سال آبی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ رشد چشمگیری نسبت به سال قبل نشان داد و به دنبال آن، ذخایر آبی سدهای کشور نیز بهبود یافت. با این حال، این تغییرات به معنای پایان بحران خشکسالی در ایران نیست.
سال آبی گذشته با شرایطی خشک و کم‌بارش آغاز شد، اما در ادامه، وضعیت بارندگی در مقایسه با سال پیش از آن بهتر شد. میزان بارش در سطح کشور حدود ۷۰ درصد نسبت به سال آبی قبل افزایش یافت و میانگین کشوری به محدوده میانگین بلندمدت رسید. با این وجود، توزیع بارش در سراسر کشور یکسان نبود؛ در ۱۹ استان، میزان بارندگی همچنان کمتر از میانگین بلندمدت باقی ماند. تهران با حدود ۴۱ درصد کاهش بارش نسبت به میانگین تاریخی خود، یکی از نامساعدترین وضعیت‌ها را تجربه کرد. در مقابل، بارش‌های شدید و سیلابی در هرمزگان باعث شد این استان حدود ۶۲.۵ درصد بیشتر از میانگین بلندمدت خود بارندگی ثبت کند.
بهبود بارش‌ها بر وضعیت ذخایر سدها نیز تأثیر مثبتی گذاشت. بر اساس داده‌های موجود، تا ۲۸ شهریور ۱۴۰۵، حجم آب ذخیره‌شده در سدهای کشور به بیش از ۲۶ میلیارد مترمکعب رسید. این میزان نسبت به سال قبل ۳۱ درصد و در مقایسه با میانگین ۱۰ ساله حدود ۷ درصد افزایش را نشان می‌دهد. سدهای تهران و البرز نیز در مقایسه با سال قبل وضعیت بهتری داشتند؛ سد امیرکبیر با ۷۸ درصد پرشدگی، در میان سدهای پنج‌گانه این دو استان از وضعیت مطلوب‌تری برخوردار بود. در حوضه دریاچه ارومیه نیز حجم آب نسبت به سال قبل بیش از ۱۰ برابر شده است، اما دریاچه همچنان حدود ۳.۵ متر با تراز اکولوژیک فاصله دارد که نشان می‌دهد افزایش ذخیره آب به معنای احیای کامل آن نیست.
برای ارزیابی دقیق خشکسالی، تنها میزان بارش یا ذخیره سدها کافی نیست. شاخص SPEI که هم‌زمان بارندگی و تبخیر و تعرق بالقوه را در نظر می‌گیرد، وضعیت تراز آب اقلیمی را ارزیابی کرده و تصویری دقیق‌تر از فشار اقلیمی بر منابع آب ارائه می‌دهد. بر اساس این شاخص، در سال آبی گذشته بیش از ۷۷ درصد مساحت ایران درگیر درجات مختلف خشکسالی بوده است. حدود ۱۹ درصد کشور شرایط نرمال داشته و تنها ۳.۹ درصد از مساحت آن در وضعیت ترسالی قرار گرفته است. استان قم در تمام مساحت خود تحت تأثیر خشکسالی قرار داشت و در سیستان و بلوچستان و یزد نیز بیش از ۹۹ درصد مساحت استان با این وضعیت روبه‌رو بود.
علاوه بر وضعیت بارش، دما نیز نقش مهمی در شرایط منابع آب ایفا می‌کند. میانگین دمای کشور در سال آبی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ نسبت به میانگین بلندمدت ۱.۲ درجه سانتی‌گراد افزایش داشته است. این افزایش در استان‌های گیلان و مازندران از ۲ درجه نیز بیشتر بوده است. افزایش دما می‌تواند با بالا بردن میزان تبخیر و تعرق، فشار بیشتری بر منابع آب وارد کند. به همین دلیل، حتی افزایش بارندگی هم لزوماً به معنای بهبود پایدار وضعیت آبی کشور نیست.
آمارها از بهتر شدن وضعیت بارش و ذخایر سدها نسبت به سال قبل حکایت دارند، اما شاخص‌های خشکسالی و افزایش دما نشان می‌دهند که بحران آب همچنان پابرجاست. بارش بیشتر در یک سال می‌تواند بخشی از کمبودهای گذشته را جبران کند، اما لزوماً به معنای ترمیم سفره‌های زیرزمینی، احیای دریاچه‌ها یا بازگشت تعادل به منابع آب نیست.
جمع‌بندی نرخ روز
با وجود افزایش بارش‌ها و بهبود ذخایر سدها در سال آبی ۱۴۰۴-۱۴۰۵، شاخص‌های خشکسالی و افزایش دما نشان می‌دهند که ایران هنوز از بحران آب عبور نکرده است. بیش از ۷۷ درصد مساحت کشور همچنان درگیر خشکسالی است و افزایش دما نیز بر شدت این بحران می‌افزاید. بهبود موقت بارش‌ها نباید با پایان بحران اشتباه گرفته شود و مدیریت پایدار منابع آب، کنترل برداشت و اصلاح الگوی مصرف همچنان ضروری است.
