بررسی نقش نرخ ارز در تعیین قیمت خودرو در بازار
به گزارش نرخ روز، دفتر مطالعات انرژی، صنعت و معدن مرکز پژوهشهای مجلس در گزارشی با عنوان «بررسی میزان اثرپذیری قیمت خودرو در بازار از نرخ ارز و قیمت مصوب»، به تحلیل تحولات قیمتی این صنعت در بازه زمانی ۱۳۹۲ تا ۱۴۰۳ پرداخته است. این گزارش تأیید میکند که ساختار بازار خودرو در ایران پس از سال ۱۳۹۷ دستخوش تغییرات اساسی شده و از یک کالای مصرفی به «پناهگاه سرمایه» تبدیل شده است.
یافتههای این مطالعه حاکی از آن است که ضریب اثرگذاری نرخ ارز بر قیمت بازار خودروهای تولید داخل ۱.۲۱ برآورد شده است؛ این در حالی است که ضریب اثرپذیری بازار از قیمتهای مصوب کارخانهای تنها ۰.۳۲ است. به عبارت دیگر، در ازای هر ۱۰۰ درصد افزایش نرخ ارز، قیمت بازار خودرو ۱۲۱ درصد رشد میکند، اما واکنش بازار به افزایش مشابه در قیمت کارخانه، تنها ۳۲ درصد است. این تفاوت آماری نشاندهنده وابستگی چهاربرابری بازار خودرو به نوسانات ارزی در مقایسه با قیمتگذاریهای دستوری است.
بررسی شاخصهای قیمتی نشان میدهد که تا پیش از پاییز ۱۳۹۷، رشد قیمت خودرو همواره کمتر از نرخ تورم عمومی کشور بوده است. اما پس از این تاریخ و همزمان با بازگشت تحریمها، ممنوعیت واردات خودرو و حبس ارزی، قیمتها در این بازار با نرخی فراتر از تورم عمومی افزایش یافت. کارشناسان معتقدند ممنوعیت واردات در کنار کاهش تیراژ تولید نسبت به قله سال ۱۳۹۶ (۱.۴ میلیون دستگاه)، سقفهای قیمتی جدیدی را در بازار ایجاد کرد که خودروهای داخلی را نیز تحت تأثیر قرار داد.
گزارش مذکور با بررسی خودروهای پرتیراژی همچون پژو پارس، دنا پالس و تیبا ۲، از شکاف عمیق قیمتی بین کارخانه و بازار پرده برمیدارد. برای نمونه، متوسط اختلاف قیمت بازار و کارخانه برای پژو پارس ۸۶ درصد و برای دنا پالس ۸۳ درصد ثبت شده است. این شکاف قیمتی ناشی از سیاست قیمتگذاری دستوری، نه تنها مانع از گرانی نشد، بلکه با ایجاد رانت و جذابیت برای «تقاضای سرمایهای»، به هجوم نقدینگی به این بازار دامن زده است. دادهها نشان میدهند در دورانی که قیمت کارخانه ثابت نگه داشته شده، قیمت بازار مسیر مستقل و فزاینده خود را تحت تأثیر نرخ ارز و انتظارات تورمی طی کرده است.
بخشی از این گزارش به تجربه عرضه خودرو در بورس کالا در سال ۱۴۰۱ میپردازد. بررسیها نشان میدهد عرضه خودروهایی مانند ۲۰۷ و دنا پالس در بورس کالا، تا زمانی که تداوم داشت، توانست نرخ رشد قیمت بازار را نسبت به تورم عمومی بازار خودرو تعدیل کند. با این حال، به دلیل محدودیت در میزان عرضه و توقف زودهنگام این سیاست، اثرگذاری آن در بلندمدت تثبیت نشد.
مرکز پژوهشهای مجلس در جمعبندی خود تأکید میکند که بازار خودرو بیش از آنکه از دستورات نهادهای قیمتگذار پیروی کند، تحت تأثیر متغیرهای بنیادی اقتصاد کلان است. با توجه به وابستگی شدید بازار به نرخ ارز و کمبود عرضه (ناشی از افت تولید و محدودیت واردات)، بازنگری در شیوه سیاستگذاری، اصلاح سازوکار قیمتگذاری و تمرکز بر ثبات متغیرهای کلان برای آرامش این بازار ضروری به نظر میرسد.
جمعبندی نرخ روز
گزارش مرکز پژوهشهای مجلس نشان میدهد که بازار خودرو از سال ۱۳۹۷ به پناهگاه سرمایه تبدیل شده و نرخ ارز تأثیر چهاربرابری بر قیمت آن نسبت به قیمتهای مصوب کارخانه دارد. سیاست قیمتگذاری دستوری نه تنها مانع گرانی نشده، بلکه شکاف قیمتی عمیقی ایجاد کرده و تقاضای سرمایهای را افزایش داده است. برای ثبات این بازار، بازنگری در سیاستگذاری و تمرکز بر متغیرهای کلان اقتصادی ضروری است.
