به گزارش نرخ روز، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، اظهار داشته است که کارزار فشار اقتصادی واشنگتن علیه ایران به اندازه‌ای مؤثر بوده که دیگر نیازی به ازسرگیری عملیات نظامی گسترده نیست. این سخنان، جدیدترین مورد از پیام‌های متغیر دولت دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در خصوص مناقشه با ایران محسوب می‌شود و پس از شکست سنگین حزب جمهوری‌خواه در انتخابات میان‌دوره‌ای بیان شده است؛ شکستی که ترامپ نیز اذعان کرد احتمالاً تا حدی ناشی از مخالفت افکار عمومی با جنگ بوده است.
روبیو این سخنان را روز سه‌شنبه، پس از دیدار با وزرای امور خارجه کشورهای عضو گروه هفت (G7) در پاریس، مطرح کرد. او به متحدان گروه هفت اعلام کرد: «کارزار اقتصادی [علیه ایران] چنان ویرانگر است که در حال حاضر نیازی به انجام عملیات رزمی بزرگ وجود ندارد.» روبیو افزود: «اگر بتوانیم همان هدف را از طریق ابزارهای اقتصادی و فشار اقتصادی محقق کنیم، دیگر نیازی به انجام حملات نظامی نیست. این به معنای بن‌بست [در مناقشه] نیست.» او همچنین تأکید کرد: «فشار اقتصادی بر ایران حتی شدیدتر هم خواهد شد.»
تهران ممکن است در ازای دریافت امتیازات ملموس از سوی آمریکا، حاضر باشد دریچه‌ای کوچک برای مذاکره بگشاید، اما بعید است که مهم‌ترین اهرم‌های چانه‌زنی هسته‌ای خود را از همان ابتدا واگذار کند. اظهارات وزیر امور خارجه تا حد زیادی با سخنان روز دوشنبه ترامپ همسو بود؛ زمانی که رئیس‌جمهور آمریکا گفت انجام حملات بیشتر علیه ایران «بسیار بعید» به نظر می‌رسد.
جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور — که نسبت به جنگ رویکرد انتقادی‌تری داشته و اخیراً شکست حزب جمهوری‌خواه در انتخابات میان‌دوره‌ای را به همین مناقشه نسبت داده بود — طرفدار دستیابی به توافقی با ایران است؛ هرچند ترامپ معتقد است که در شرایط فعلی، چنین توافقی امکان‌پذیر نیست.
به گفته مقامات آمریکایی، ترامپ که میان دو گزینه «از سرگیری یک جنگ نامحبوب» و «تلاش بیشتر برای دستیابی به توافقی با تهران» مردد مانده بود، فعلاً راهکاری میانه را برگزیده است: تشدید کارزار فشار علیه ایران، بدون بازگشت به اقدام نظامی تمام‌عیار. این استراتژی مورد حمایت چندین مقام کلیدی دولت، از جمله اسکات بسنت (وزیر خزانه‌داری) و جان رتکلیف (رئیس سیا)، و همچنین جرد کوشنر، داماد ترامپ، قرار دارد. با این حال، برخی از متحدان منطقه‌ای ایالات متحده، از جمله پاکستان، عراق و ترکیه، نگرانند که تداوم کارزار فشار آمریکا علیه ایران به منافع تجاری آنها لطمه بزند.
تجمعی در میدان انقلاب تهران، ۳ نوامبر ۲۰۲۶/ عکس از خبرگزاری فرانسه
به باور تریتا پارسی، معاون اجرایی موسسه کوئینسی برای کشورداری مسئولانه، سیاست بلندمدت آمریکا مبنی بر اعمال تحریم‌های شدید و محاصره ایران، تنها موجب تداوم یک «وضع موجودِ بی‌ثبات» می‌شود که در نهایت به رویارویی‌های نظامی گسترده‌تر خواهد انجامید. با این حال، شاید یکی از گزینه‌های ترامپ برای «کنار کشیدن» (بدون اعلام رسمی)، می‌تواند کاهش بی‌سروصدای تحریم‌ها و محاصره باشد، در حالی که این محدودیت‌ها «روی کاغذ» همچنان باقی بمانند.
پارسی گفت: «در این سناریو، ترامپ کنار می‌کشد و ادعا می‌کند که ساختار تحریم‌ها و محاصره را حفظ کرده است، اما در عمل اجازه می‌دهد که این ساختار به‌تدریج و به‌گونه‌ای نامحسوس از بین برود. محاصره سست می‌شود، اجرای تحریم‌ها رو به افول می‌گذارد و به‌آرامی اما به‌طور قطع، کشورهای آسیایی و خاورمیانه‌ای شروع به تجارت با ایران و سرمایه‌گذاری در آن می‌کنند». پارسی افزود: «در این حالت، تعادل جدیدی شکل می‌گیرد که در آن، اجرای تحریم‌ها آن‌قدر قوی هست که آمریکا بتواند مدعی شود محدودیت‌ها همچنان برقرارند، اما در عین حال آن‌قدر ضعیف است که مانع از آن می‌شود که تهران بخواهد این وضعیت جدید را به چالش بکشد.»
در این شرایط، برخی رسانه‌ها گزارش داده‌اند که بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل، و دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، در روزهای گذشته، در بحبوحه اختلاف آشکار بین اسرائیل و آمریکا در مورد از سرگیری جنگ، گفتگوی تلفنی تندی در مورد ایران داشتند.
رئیس جمهور آمریکا پس از شکست فاجعه‌بار حزب جمهوری‌خواه خود در انتخابات میان‌دوره‌ای هفته گذشته، احتمال جنگ مجدد را رد کرده است. اما نتانیاهو همچنان اصرار دارد که ایالات متحده و اسرائیل باید حمله جدیدی علیه ایران انجام دهند و این امر او را در تضاد با دولت ترامپ قرار داده، که مقاماتش نقش جنگ در شکست انتخاباتی اخیر خود را پذیرفته‌اند.
دیوارنگاره ضداسرائیلی در تهران، ۱۲ اکتبر ۲۰۲۶/ عکس از خبرگزاری رویترز
نخست وزیر اسرائیل که پس از از دست دادن اکثریت پارلمانی خود در انتخابات عمومی ماه گذشته، در معرض خطر از دست دادن قدرت است، بنا به گزارش‌ها، ترامپ را برای آغاز جنگ تحت فشار قرار داده است. منابع آگاه به این موضوع گفتند که مکالمه ابتدای هفته بین این دو رهبر به ویژه دشوار بوده است، به طوری که یکی از آنها آن را «یک دعوای جهنمی» توصیف کرد.
دفتر نتانیاهو این روایت را رد کرد و این ادعاها را «اخبار جعلی، کاملاً بی‌معنی» خواند. یک مقام ناشناس اسرائیلی وقوع این تماس تلفنی را تأیید کرد، اما گفت که «مکالمه خیلی سختی نبوده است.»
ترامپ از زمان انتخابات میان‌دوره‌ای - که در آن جمهوری‌خواهان کنترل مجلس نمایندگان و سنا را از دست دادند و رأی‌دهندگان موج جدیدی از قانون‌گذاران دموکراتِ ترقی‌خواه و حامی فلسطین را برگزیدند - لحن ملایم‌تری در قبال ایران اتخاذ کرده است. رئیس‌جمهور آمریکا از آن زمان، تهدیدهای پیشین خود مبنی بر از سرگیری جنگ را کاهش داده و در عوض اعلام کرده که احتمالاً نیازی به اقدامات نظامی بیشتر نخواهد بود. او همچنین به وجود یک «روند مثبت» به سوی پایان دادن به این جنگ هشت‌ماهه اشاره کرد.
در همین حال، لحن نتانیاهو از زمان انتخابات سراسری ماه گذشته تغییری نکرده است؛ انتخاباتی که رقیب اصلی او، گادی آیزنکوت، را در موقعیتی ممتاز برای تشکیل دولت بعدی و کنار زدن نتانیاهو از قدرت قرار داده است.
در این وضعیت، گادی آیزنکوت، رهبر حزب یاشار، از بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر دولت موقت اسرائیل، درخواست کرده که بدون وجود تهدیدی فوری، نیروهای امنیتی و نظامی را به کار نگیرد. او هشدار داد که انجام چنین کاری در دوره انتقالی کنونی می‌تواند «پیامدهای ویرانگری» برای اسرائیل به همراه داشته باشد. در نامه او به ایران اشاره‌ای نشده است، اما این درخواست در حالی مطرح می‌شود که گزارش‌هایی حاکی از آن است که نتانیاهو، علی‌رغم مخالفت مقامات ارشد امنیتی، به دنبال انجام اقدام نظامی علیه ایران است.
در این بیانیه‌ای آمده: «در هفته‌های اخیر، گزارش‌های بسیار نگران‌کننده‌ای منتشر شده مبنی بر اینکه ملاحظات غیرمرتبط به مقدس‌ترین حوزه، یعنی امنیت اسرائیل، وارد شده است. در این وضعیت سیاسی پیچیده و حساس — که شاید حساس‌ترین دورانی باشد که کشورمان تاکنون تجربه کرده است — وظیفه دارید در اتخاذ تصمیمات امنیتی و ملی، نهایت احتیاط و مسئولیت‌پذیری را به خرج دهید.» او هشدار می‌دهد: «به‌کارگیری نیروهای امنیتی بدون وجود تهدیدی مستقیم و فوری که نتوان آن را به تعویق انداخت، می‌تواند پیامدهای ویرانگری برای دموکراسی اسرائیل و اعتماد عمومی به نهادهای دولتی داشته باشد. از شما می‌خواهم که در این دوره حساس، با مسئولیت‌پذیری ملی عمل کنید. خویشتنداری و احتیاط پیشه کنید و از انجام اقدامات خطرناکی که می‌توانند تا زمان روی کار آمدن دولت جدید — دولتی که از کنست رأی اعتماد گرفته باشد — به تعویق بیفتند، خودداری نمایید. اعتماد عمومی به نهادهای دولتی و فرآیند تصمیم‌گیری را تضعیف نکنید.»
آیزنکوت همچنین هشدار می‌دهد که نباید فرماندهان امنیتی را درگیر «یک مناقشه قانون اساسیِ جدی» کرد یا آنها را در وضعیتی بلاتکلیف گذاشت که «ندانند چه انتظاری از آنها می‌رود و اقدام صحیح چیست.»
ائتلاف نتانیاهو در انتخابات ماه گذشته اکثریت پارلمانی خود را از دست داد. روز یکشنبه، پس از آنکه آیزنکوت بیشترین تعداد توصیه را از سوی قانون‌گذاران دریافت کرد، اسحاق هرتزوگ، رئیس‌جمهور، مأموریت تشکیل دولت را به او سپرد. با این حال، تا زمان تشکیل دولت جدید، نتانیاهو همچنان به عنوان نخست‌وزیر موقت، کنترل دولت و نیروهای امنیتی را در دست دارد.
شبکه ۱۲ تلویزیون اسرائیل روز دوشنبه به نقل از منابعی ناشناس گزارش داد که سپهبد ایال زمیر، معاون رئیس ستاد کل ارتش، بار دیگر با یک اقدام نظامیِ نامشخص — که نتانیاهو قصد انجام آن علیه ایران را داشت — مخالفت کرده است. گفته می‌شود او پیش از انتخابات ۲۷ اکتبر نیز در برابر اقدام مشابهی ایستادگی کرده بود؛ چرا که مقامات دفاعی نگران بودند چنین اقدامی موجب تشدید تنش‌ها شده و روند انتخابات را مختل کند.
گزارش‌ها پیرامون درگیری لفظی ترامپ و نتانیاهو در شرایطی منتشر شده که چند روز پیش از آن، رئیس‌جمهور ایالات متحده گفته بود که قصد دارد از کشورهایی که در جریان جنگ با ایران از آنها «محافظت» کرده، غرامت دریافت کند. ترامپ در مصاحبه‌ای در روز یکشنبه اظهار داشت که این کشورها «تمام هزینه‌هایی را که ما برای این جنگ متحمل شدیم، به ما پرداخت خواهند کرد». ترامپ گفت: «ما تمام آن پول را پس خواهیم گرفت. آنها صددرصد این کار را انجام خواهند داد؛ چرا که بدون ما، اصلاً وجود نداشتند». ترامپ همچنین برای نخستین بار به‌طور صریح به دریافت غرامت از اسرائیل اشاره کرد و گفت که اسرائیل نیز بدون مداخله نظامی ایالات متحده «وجود نمی‌داشت».
دیوارنگاره ضدآمریکایی در تهران، نوامبر ۲۰۲۶/ عکس از EPA
ترامپ در شرایطی برای نخستین بار به‌طور صریح به دریافت غرامت از اسرائیل اشاره کرد که پیش‌تر هم گفته بود که قصد دارد از کشورهای حاشیه خلیج فارس که از حضور نظامی آمریکا در اطراف تنگه هرمز — منطقه‌ای که نیروهای آمریکایی در آن کار اسکورت کشتی‌ها را بر عهده دارند — بهره‌مند می‌شوند، هزینه دریافت کند. درخواست برای بازپرداخت هزینه‌ها در حالی مطرح می‌شود که ترامپ و حزب جمهوری‌خواه او در انتخابات میان‌دوره‌ای متحمل شکستی سنگین شدند؛ شکستی که رئیس‌جمهور اذعان کرده بخشی از آن ناشی از نارضایتی عمومی نسبت به جنگ با ایران بوده است.
به گفته نیل کویلیام، پژوهشگر همکار در برنامه خاورمیانه و شمال آفریقای اندیشکده چتم هاوس، اظهارات ترامپ را «باید بیشتر به عنوان یک پیام سیاسی تفسیر کرد تا یک پیشنهاد سیاستی جدی». بدر السیف، استادیار تاریخ در دانشگاه کویت و پژوهشگر همکار در برنامه خاورمیانه و شمال آفریقای چتم هاوس، هم معتقدست که کشورهای حوزه خلیج فارس احتمالاً با دیده تردید به سخنان ترامپ نگاه خواهند کرد. السیف گفت: «به گمان من، آنچه ترامپ در یک شبکه خبری آمریکایی بیان کرد، مصرف داخلی داشته است و تصور می‌کنم اکثر کشورهای حوزه خلیج فارس نیز همین‌گونه آن را برداشت خواهند کرد.»
استفان لوکاس، تحلیلگر متخصص در امور امنیتی و سیاست خارجی خاورمیانه و شمال آفریقا، نیز به ملاحظات سیاسی داخلی ترامپ اشاره کرد و گفت که رئیس‌جمهور آمریکا «به دنبال مقصری می‌گردد... و تمام تلاش خود را به کار گرفته تا توجه‌ها را از نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای منحرف کند». لوکاس گفت بعید است که متحدان عرب واشنگتن در منطقه مجبور به پرداخت غرامت‌های سنگین «یا چیزی شبیه به آن» شوند. با این حال، او خاطرنشان کرد که ممکن است ترامپ در خصوص دریافت امتیازات اقتصادی از اسرائیل جدی‌تر باشد؛ به‌ویژه پس از آنکه اعلام کرد اسرائیل پس از پایان سال جاری دیگر کمک‌های ایالات متحده را دریافت نخواهد کرد. لوکاس گفت که این موضوع تا حدی به این دلیل است که از دیدگاه ترامپ، «اسرائیل او را به سمت جنگی فاجعه‌بار با ایران سوق داد.»
به باور السیف، ترامپ می‌تواند در تعریفِ آنچه به عنوان جبران خسارتِ جنگ محسوب می‌شود، «بسیار نوآور» عمل کند؛ که این امر احتمالاً می‌تواند شامل اشاره به توافق‌نامه‌های تجاری موجود یا سرمایه‌گذاری از سوی کشورهای حوزه خلیج فارس باشد. به گفته السیف: «توافق‌های بسیاری وجود دارد که او می‌تواند به آنها استناد کند و بر اساسشان مطالبه داشته باشد. تعهدات زیادی از سوی کشورهای حوزه خلیج فارس برای سرمایه‌گذاری در ایالات متحده داده شده است.»
فرید بوسعید، استادیار سیاست خاورمیانه در دانشگاه آمستردام، معتقد است که واشنگتن می‌تواند برای جذب سرمایه‌گذاری بیشتر از سوی کشورهای حوزه خلیج فارس فشار بیاورد و آن را به عنوان «غرامت» مطرح کند. بوسعید گفت: «این اقدام به احتمال زیاد غیرمستقیم خواهد بود و در قالب سرمایه‌گذاری‌های تجاری در ایالات متحده، خرید سامانه‌های تسلیحاتی آمریکا (علاوه بر آنچه پیش‌تر سفارش داده شده است) و سرمایه‌گذاری در پروژه‌های مرتبط با شرکای تجاری نزدیک ترامپ صورت خواهد گرفت.»
ترامپ در گذشته بارها ادعاهای گمراه‌کننده‌ای درباره سرمایه‌گذاری‌های خارجی و توافق‌های تجاری مطرح کرده و آنها را به گونه‌ای جلوه داده که گویی پرداخت‌هایی مستقیم یا هدیه‌ای به ایالات متحده بوده‌اند. پس از یک توافق تجاری با اتحادیه اروپا در ژوئیه ۲۰۲۵، ترامپ مدعی شد که این اتحادیه «هدیه‌ای» ۶۰۰ میلیارد دلاری به آمریکا داده که می‌توان آن را در «هر زمینه‌ای که بخواهیم» سرمایه‌گذاری کرد. با این حال، چارچوب این توافق تنها به این انتظار اشاره داشت که شرکت‌های اروپایی تا سال ۲۰۲۸، مبلغ ۶۰۰ میلیارد دلار در بخش‌های استراتژیک ایالات متحده سرمایه‌گذاری کنند. در همان ماه، ترامپ تعهد ۵۵۰ میلیارد دلاری ژاپن برای سرمایه‌گذاری — که ذیل یک توافق تجاری جدید میان آمریکا و ژاپن مطرح شده بود — را به «پاداش امضای قرارداد» تشبیه کرد که یک بازیکن بیسبال ممکن است دریافت کند.
در طول نخستین دوره ریاست‌جمهوری ترامپ، او بارها مدعی شد که مکزیک هزینه ساخت دیوار مرزی را پرداخت خواهد کرد؛ دیواری که هرگز تکمیل نشد و مکزیک هم هزینه‌ای برای آن نپرداخت. ترامپ بعدها ادعای خود را تعدیل کرد و گفت که مکزیک هزینه دیوار را به آمریکا بازمی‌گرداند یا پولِ «بخشی» از آن را می‌دهد؛ که این اتفاق هم هرگز رخ نداد. در مقطعی، ترامپ ادعا کرد که منافع حاصل از یک پیمان تجاری که با مکزیک مذاکره کرده بود، هزینه ساخت دیوار را پوشش خواهد داد.
به گفته تحلیلگران، متحدان آمریکا در حوزه خلیج فارس که پیش‌تر در جریان جنگ متحمل زیان‌های مالی سنگینی شده‌اند، از درخواست برای پرداخت هزینه‌های بیشتر بابت جنگی که خود آغازگر آن نبوده‌اند، استقبال نخواهند کرد. کویلیام گفت رهبران خلیج فارس احتمالاً به هرگونه درخواست بازپرداخت مستقیم با «مقاومت آرام» پاسخ خواهند داد و استدلال می‌کند که آنها «در حال حاضر از طریق همکاری‌های دفاعی، سرمایه‌گذاری و مشارکت‌های اقتصادی با ایالات متحده، به طور قابل توجهی در هزینه‌های امنیت منطقه‌ای نقش دارند.»
کشورهای خلیج فارس همچنین هزینه نگهداری چندین پایگاه بزرگ را که ایالات متحده برای عملیات نظامی در منطقه استفاده می‌کند، پرداخت می‌کنند. بوسعید گفت که کشورهای خلیج فارس به ویژه با چنین درخواستی مخالف خواهند بود زیرا «جنگ ایالات متحده و اسرائیل منجر به خسارات قابل توجهی به زیرساخت‌های غیرنظامی و نظامی آنها در هنگام حمله متقابل ایران شد». السیف افزود که «زبان تحقیرآمیز ترامپ برای شرکایی که مدت‌هاست در رابطه با ایالات متحده سرمایه‌گذاری کرده‌اند، نشانه خوبی نیست.»
جمع‌بندی نرخ روز
در پی شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای، دولت ترامپ رویکردی میانه در قبال ایران اتخاذ کرده و بر تشدید فشار اقتصادی بدون اقدام نظامی تأکید دارد. این در حالی است که بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر موقت اسرائیل، همچنان بر لزوم حمله نظامی اصرار می‌ورزد و با مخالفت مقامات امنیتی و هشدار گادی آیزنکوت، رقیب سیاسی خود، مواجه شده است. همزمان، ترامپ از متحدان منطقه‌ای، از جمله اسرائیل و کشورهای حاشیه خلیج فارس، درخواست غرامت بابت هزینه‌های جنگ را مطرح کرده که با تردید و مخالفت تحلیلگران و این کشورها روبرو شده است.
