آموزشهای نظامی روسیه؛ برگ برنده چین برای جنگ احتمالی آینده
به گزارش نرخ روز، چین، با وجود قدرت اقتصادی، توان صنعتی بالا و نیروی نظامی قدرتمند، از سال ۱۹۷۹ تاکنون تجربه عملیاتی شرکت در یک جنگ بزرگ را نداشته است. این فقدان تجربه میتواند در یک جنگ احتمالی بر سر تایوان، به عنوان یک نقطه ضعف اساسی برای پکن محسوب شود. چین در تلاش است تا از طریق همکاری نظامی با روسیه، این ضعف را جبران کند.
کمکهای چین به روسیه در جنگ اوکراین، از جمله صادرات قطعاتی مانند موتور و تجهیزات الکترونیکی که در نهایت در پهپادها و تسلیحات نظامی روسیه به کار گرفته میشوند، مدتهاست که نگرانی کشورهای غربی را برانگیخته است. این کمکها به جنگ فرسایشی روسیه یاری میرساند.
اخیراً، بخش دیگری از این مبادله نظامی موجب نگرانی پایتختهای غربی شده است: به نظر میرسد چین در حال دریافت آموزش، اطلاعات و فناوریهای پیشرفته نظامی از روسیه است. این همکاری میتواند در یک جنگ احتمالی بر سر تایوان، برتری مهمی را برای چین به ارمغان آورد و توازن قدرت را در منطقه اوراسیا به نفع پکن تغییر دهد.
بر اساس گزارشهای اطلاعاتی اروپا، از سال ۲۰۲۴، سربازان چینی در یک مجموعه نظامی در نزدیکی شهر ولگوگراد در جنوبغربی روسیه، آموزشهای مربوط به جنگ پهپادی و نبرد شهری را دریافت کردهاند. این مجموعه به طور منظم توسط ارتش هشتم روسیه، که ستون فقرات عملیات نظامی روسیه در شرق اوکراین است، مورد استفاده قرار میگیرد. با وجود اینکه تاکتیکهای این ارتش ممکن است الگوی کاملی نباشد، چین برای جبران کمبود تجربه رزمی خود، به تازهترین درسها و دادههای میدانی جنگ نیاز دارد.
چین اکنون اهرم فشار بیشتری برای دستیابی به برخی از بهترین فناوریهای نظامی روسیه دارد؛ فناوریهایی که کرملین پیشتر تمایل چندانی به اشتراکگذاری آنها نداشت. مقامهای آمریکایی و متحدانشان معتقدند این همکاری ممکن است شامل ارتقای سامانههای پدافند هوایی و موشکی چین باشد. همچنین نگرانیهایی وجود دارد که روسیه در ساخت زیردریاییهای هستهای کمصداتر به چین کمک کند. چین این زیردریاییها را برای هرگونه جنگ بر سر تایوان حیاتی میداند؛ جنگی که میتواند به رویارویی هستهای با آمریکا منجر شود.
در ۶ ژوئیه، چین برای نخستین بار، جاهطلبیهای هستهای خود را با آزمایش شلیک یک موشک بالستیک قارهپیما از یک زیردریایی به نمایش گذاشت. در همان روز، چین با برگزاری رزمایش مشترک دریایی با روسیه، تحول روابط نظامی دو کشور را نیز نشان داد. این رزمایش شامل عملیات زیردریایی، ضدزیردریایی و پهپادی، همچنین پدافند هوایی و موشکی بود و با حضور هشت شناور سطحی و دو زیردریایی و با استفاده از پهپادهای دریایی و هوایی در آبهای شرقی چین برگزار شد. دریادار سرگئی سینکو، فرمانده نیروهای روسی، اعلام کرد این رزمایش سناریوی «مبارزه با سامانههای بدون سرنشین» را شبیهسازی میکرد.
پیش از برگزاری رزمایش مشترک دریایی «دریای مشترک-۲۰۲۶» بین نیروی دریایی چین و روسیه، ناوگان زیردریایی کلاس کیلو روسیه به نام «اوفا» در روز یکشنبه وارد یک بندر نظامی در چینگدائو، استان شاندونگ، چین شد.
این نخستین رزمایش مشترک دریایی چین و روسیه بود که تمرکز اصلی آن بر جنگ پهپادی و مقابله با پهپادها قرار داشت. چین بهویژه مشتاق است از تجربه نیروی دریایی روسیه در مقابله با پهپادهای دریایی اوکراین در دریای سیاه درس بگیرد. این همچنین دومین بار و دومین سال متوالی بود که یک زیردریایی روسی و یک زیردریایی چینی در این رزمایشها شرکت میکردند. ژانگ جونشه، افسر بازنشسته نیروی دریایی چین، گفت حضور یکی از جدیدترین زیردریاییهای دیزل-الکتریکی روسیه که هنگام حرکت با باتری بسیار کمصداست، به چین کمک میکند تواناییهای خود را در شکار زیردریاییها تمرین کند. چین نیز یکی از جدیدترین زیردریاییهای دیزل-الکتریکی ساخت داخل خود را به کار گرفت. پس از این رزمایش، دو نیروی دریایی هفتمین گشت دریایی مشترک خود را در اقیانوس آرام طی شش سال گذشته انجام دادند.
روسیه احتمالاً مستقیماً در جنگ احتمالی بر سر تایوان مداخله نخواهد کرد، همانطور که چین نیز در جنگ اوکراین مداخله مستقیم نکرده است. روابط دفاعی دو کشور همچنان بسیار پایینتر از سطح یک پیمان دفاعی متقابل قرار دارد. بااینحال، رزمایشها و گشتهای مشترک فرصتهای نادری را برای چین فراهم میکنند تا از نیروهای روسی که تجربه جنگی دارند، درس بگیرد. افزون بر این، به گفته لایل گلدستاین از دانشگاه براون، «چین اکنون میتواند از روسیه چیزهایی بخواهد که روسیه نمیتواند از چین بخواهد.» او اشاره میکند که نشریات نظامی چین نشان میدهند ارتش آزادیبخش خلق بهویژه به دادههای روسیه درباره تسلیحات آمریکایی و متحدانش، مانند سامانههای موشکی هایمارس، علاقهمند است؛ تسلیحاتی که تایوان نیز در اختیار دارد.
حتی افزایش محدود این نوع همکاری میتواند در جنگ احتمالی بر سر تایوان به چین برتری بدهد؛ جنگی که تا حد زیادی به پهپادها، زیردریاییها و موشکها وابسته خواهد بود. روسیه همچنین میتواند بدون ورود مستقیم به جنگ، اطلاعات و کمکهای موردی دیگری در اختیار چین قرار دهد. عملیات هوایی یا دریایی روسیه در نقاط دیگر آسیا نیز میتواند در زمان بحران، بخشی از منابع آمریکا و متحدانش را از تایوان دور کند. نگرانی دیگر، افزایش همکاری نظامی میان روسیه، چین و کره شمالی است. حتی اگر منافع این سه کشور کاملاً همسو نباشد، هر یک از آنها ممکن است «از یک بحران منطقهای بهطور فرصتطلبانه برای پیشبرد اهداف خود استفاده کند»، همانطور که دریادار ساموئل پاپارو، فرمانده نیروهای آمریکا در اقیانوس آرام، در جلسه استماع کنگره در ماه آوریل گفت.
چین برای کاهش انتقادات غرب از حمایت خود از جنگ اوکراین، تلاش میکند روابط نظامیاش با روسیه را کماهمیت جلوه دهد. زمانی که ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، در ماه مه به پکن سفر کرد، بیانیه مشترک طولانی دو کشور تنها بخش کوتاهی را به مسائل دفاعی اختصاص داد و اعلام کرد دو طرف رزمایشها و گشتهای مشترک را گسترش خواهند داد، همکاری نظامی را تقویت خواهند کرد و «برای مقابله با خطرات و چالشهای مختلف» با یکدیگر همکاری خواهند کرد. چین گزارشهای مربوط به آموزش سربازان روس توسط نیروهای چینی یا اعزام نظامیان چینی برای یادگیری از جنگ اوکراین را رد کرده است؛ اما شواهد فزایندهای خلاف این ادعا را نشان میدهد.
آمریکا و بسیاری از متحدان اروپاییاش دسترسی مستقیمی به دادههای پهپادی و درسهای تاکتیکی حاصل از خطوط مقدم اوکراین دارند و آنها را در برنامههای پهپادی خود به کار میگیرند. بخشی از این دانش نیز با تایوان به اشتراک گذاشته میشود؛ تایوان در سال ۲۰۲۲ برنامهای برای ایجاد صنعت داخلی پهپاد آغاز کرد تا به قطعات چینی وابسته نباشد. برنامهریزان نظامی آمریکا و تایوان در حال همکاری برای توسعه مفهومی راهبردی موسوم به «Hellscape» هستند که هدف آن جلوگیری از تهاجم چین است. این طرح بر ایجاد سیلی از پهپادهای نسبتاً ارزان هوایی، زیردریایی و سطحی در تنگه تایوان تکیه دارد تا پاسخی نامتقارن به نیروی عظیم هوایی و دریایی چین باشد.
چین نیز رویکرد خود در قبال جنگ پهپادی را بهروز میکند. این کشور از طریق شرکتهای چینی که بخش عمده پهپادهای روسیه را تأمین میکنند، به دادههایی درباره عملکرد پهپادهای روسی دسترسی دارد؛ اما با ادامه جنگ اوکراین، ارتش آزادیبخش خلق بیش از پیش علاقهمند شده است بررسی کند که هر دو طرف چگونه از پهپادها استفاده و آنها را مختل میکنند و نیروهای پیاده و دیگر عملیاتها چگونه خود را با میدان نبردی که بهطور فزایندهای شفاف شده است، تطبیق میدهند.
الکساندر دانیلیوک، مشاور پیشین وزیر دفاع و رئیس اطلاعات خارجی اوکراین، گفت: «چینیها اهمیت دانش روسیه را درک کردهاند. آنها خیلی زود فهمیدند که ماهیت جنگ در حال تغییر است و اگر واقعاً میخواهید برای جنگ آماده باشید، باید از کسانی یاد بگیرید که تجربه عملی دارند.»
گمان میرود افسران چینی که از مجموعه نظامی نزدیک ولگوگراد بازدید کردهاند، در چند دوره آموزشی مبتنی بر تجربیات نیروهای روسی در اوکراین شرکت کرده باشند. این دورهها شامل عملیات پهپادهای هوایی، حمله به مراکز فرماندهی و نبرد در مناطق مسکونی، سنگرها و مناطق جنگلی بوده است. کمکهای پزشکی میدانی و ایجاد میدانهای مین ضدتانک، ضدنفر و ترکیبی نیز بخشی از این آموزشها بوده است. همه این حوزهها از زمان آغاز جنگ اوکراین، عمدتاً به دلیل گسترش استفاده از پهپادهای هوایی، شاهد تغییرات چشمگیری در روشهای عملیاتی بودهاند.
همچنین گزارشهای اطلاعاتی تأییدنشدهای درباره حضور ناظران نظامی چینی در مناطق تحت اشغال روسیه در اوکراین منتشر شده است. الکساندر گابویف از مرکز کارنگی روسیه اوراسیا میگوید: «گمان این است که چینیها تیمهایی در نزدیکی خطوط مقدم دارند که در حال یادگیری و جذب درسهای عملیاتی هستند؛ اینکه کار با اپراتورهای پهپاد چگونه انجام میشود و سپس دادهها را دقیقاً به همان شیوهای که اوکراینیها با تولیدکنندگان غربی به اشتراک میگذارند، منتقل میکنند.»
روسیه در مقایسه با اوکراین در زمینه نوآوری کندتر است، اما به گفته گابویف، همچنان «نسبتاً چابک و سازگار» است. او میگوید: «آنها شاید رقابت کمتری داشته باشند، اما توانایی یادگیری درسها و گسترش راهحلها را دارند و این دقیقاً چیزی است که برای چینیها اهمیت حیاتی دارد.»
زیردریاییها حوزه دیگری از همکاری نزدیک دو کشور هستند. مدلهای اولیه زیردریاییهای چین عمدتاً از اتحاد جماهیر شوروی یا روسیه پس از فروپاشی شوروی وارد میشدند. اما طی دو دهه گذشته، چین ناوگانی از زیردریاییهای بومی دیزل-الکتریکی و هستهای ساخته است. نیروی دریایی چین که اکنون بزرگترین نیروی دریایی جهان است، حدود ۶۰ زیردریایی در اختیار دارد؛ از جمله شش زیردریایی هستهای مجهز به موشکهای بالستیک و شش زیردریایی هستهای تهاجمی. بقیه زیردریاییهای دیزلالکتریکی هستند که برای عملیات در نزدیکی سواحل چین مناسبترند، زیرا سرعت پایینتری دارند و باید بهطور منظم به سطح آب بیایند. در مقابل، آمریکا حدود ۷۰ زیردریایی دارد که همگی هستهای هستند.
دریادار مایکل بروکس، رئیس اطلاعات نیروی دریایی آمریکا، در ماه مارس در جلسهای در کنگره گفت چین ممکن است تا سال ۲۰۳۵ حدود ۸۰ زیردریایی داشته باشد که نیمی از آنها هستهای خواهند بود. او همچنین پیشبینی کرد مدلهای جدیدتر از «پیشرفتهای قابل توجه در طراحی راکتورهای هستهای، عملکرد حسگرها، یکپارچهسازی تسلیحات و فناوریهای کاهش صدا» برخوردار باشند.
این پیشرفتها به زیردریاییهای تهاجمی چین اجازه خواهد داد آزادانهتر در سراسر اقیانوس آرام فعالیت کنند و در جنگ احتمالی بر سر تایوان، پایگاهها و کشتیهای آمریکایی را تهدید کنند. همچنین یافتن زیردریاییهای حامل موشکهای هستهای چین دشوارتر خواهد شد و آنها میتوانند در «مناطق امن» نزدیک سواحل چین پنهان بمانند و در صورت نیاز خاک اصلی آمریکا را هدف قرار دهند.
بروکس پیشبینی کرد که نیروی دریایی چین همچنان بر منطقه اقیانوس هند-آرام متمرکز خواهد بود، اما تا سال ۲۰۴۰ استقرارهای منظم زیردریاییهای چینی در اقیانوس هند، مناطق قطبی شمالگان و احتمالاً اقیانوس اطلس نیز محتمل خواهد بود.
بخشی از دانش مورد نیاز چین احتمالاً از روسیه تأمین خواهد شد؛ کشوری که زیردریاییهای تازهترش از نظر فناوری از مدلهای چینی پیشرفتهتر و به نمونههای آمریکایی، بریتانیایی و فرانسوی نزدیکتر هستند. دریادار پاپارو، فرمانده نیروهای آمریکا در اقیانوس آرام، سال گذشته در جلسه کنگره گفت: «کمک به چین در زمینه کاهش صدای زیردریاییها و همچنین برخی حوزههای دیگری که روسیه در آنها توانمندی دارد، موضوعی است که باید به آن توجه کرد.»
در واقع، ممکن است چنین کمکی هماکنون آغاز شده باشد. چین نخستین فروند از مدل جدید زیردریایی تهاجمی هستهای خود، موسوم به Type 095، را در اوایل سال ۲۰۲۶ به آب انداخت و گفته میشود ساخت یک زیردریایی نو حامل موشکهای هستهای، Type 096 را نیز آغاز کرده است. انتظار میرود هر دو مدل از فناوریهای کاهش صدا مشابه فناوریهای مورد استفاده در برخی از کمصداترین زیردریاییهای روسیه، از جمله مدلهای جدید کلاس آکولا، بهره ببرند.
حوزه نهایی همکاری، پدافند هوایی و موشکی است. ولادیمیر پوتین در سال ۲۰۱۹ اعلام کرد روسیه به چین در ساخت یک سامانه هشدار زودهنگام هستهای کمک میکند. او گفت: «این موضوع مهمی است که توان دفاعی جمهوری خلق چین را بهطور چشمگیری افزایش خواهد داد. در حال حاضر فقط آمریکا و روسیه چنین سامانههایی دارند.» سرگئی بویف، رئیس شرکت تسلیحاتی بزرگ ویمپل، نیز در آن زمان تأیید کرد که این شرکت در حال «مدلسازی» چنین سامانهای برای چین است.
از آن زمان، هیچیک از دو کشور اطلاعات بیشتری درباره این برنامه منتشر نکردهاند؛ بااینحال، برخی مقامها و کارشناسان غربی معتقدند این همکاری بهصورت محرمانه پیشرفت کرده و حتی سرعت گرفته است. گزارش سالانه وزارت دفاع آمریکا درباره چین در سال ۲۰۲۵ اعلام کرد: «روسیه همچنان فناوریها و تخصصهای پیشرفتهای را برای حمایت از اهداف دفاعی و راهبردی چین، از جمله در زمینه دفاع موشکی ارائه میکند.»
جمعبندی نرخ روز
چین، با وجود قدرت نظامی، از سال ۱۹۷۹ تجربه جنگی بزرگی نداشته و برای جبران این ضعف، به همکاری نظامی با روسیه روی آورده است. این همکاری شامل آموزش سربازان چینی در روسیه، انتقال فناوریهای پیشرفته نظامی بهویژه در حوزههای پهپادی و زیردریایی، و کمک به توسعه سامانههای پدافند هوایی و موشکی است. این اقدامات میتواند برتری قابل توجهی برای چین در یک جنگ احتمالی بر سر تایوان ایجاد کند و توازن قدرت در منطقه را تغییر دهد. کشورهای غربی نگران این سطح از همکاری هستند که میتواند پیامدهای ژئوپلیتیکی گستردهای داشته باشد.
