کاهش تردد کشتیها در بابالمندب پس از حمله به تأسیسات نفتی عربستان؛ آیا حمله به فرودگاه صنعا جنگ تمامعیار را آغاز میکند؟
به گزارش نرخ روز، دادههای شرکت کپلر نشان میدهند که در پی حمله به تأسیسات نفتی عربستان سعودی در امتداد ساحل دریای سرخ، تردد کشتیها از تنگه بابالمندب در روز یکشنبه کاهش یافت؛ همزمان، تردد از تنگه هرمز نیز در طول تعطیلات آخر هفته همچنان پایین بود. بر اساس این دادهها، روز یکشنبه تنها ۱۱ کشتی حامل کالا از تنگه بابالمندب عبور کردند که پایینترین میزان در چند ماه گذشته بود. تردد کشتیها در دریای سرخ در نزدیکی سواحل یمن از هفته گذشته، به دلیل اقدامات انصارالله مختل شده است. حوثیها در تلاشاند صادرات عربستان را محاصره کنند و بدین ترتیب دامنه درگیری میان آمریکا و ایران را گسترش دادهاند؛ این درگیری پیشتر نیز با ایجاد اختلال در تردد از تنگه هرمز، عرضه نفت را با مشکل مواجه کرده بود. اختلال در کشتیرانی باعث شد قیمت محمولههای فیزیکی نفت خام در خاورمیانه، اروپا و آفریقا در هفته گذشته به بالاترین سطح خود طی دو ماه برسد. تهدید انصارالله اکنون تأثیر جهانی بیشتری دارد، زیرا با مسدود شدن تنگه هرمز، دریای سرخ به مسیر اصلی صادرات نفت عربستان سعودی تبدیل شده است. از میان کشتیهایی که از بابالمندب عبور کردند، هفت کشتی نفتکش بودند که سه فروند از آنها وارد دریای سرخ شدند. بر اساس دادهها، دو فروند از این نفتکشها از نوع نفتکشهای غولپیکر حمل نفت خام (VLCC) بودند که برای بارگیری نفت خام عربستان به سمت بندر ینبع حرکت میکردند، درحالیکه سومین کشتی با روسیه مرتبط بود. چهار کشتی که روز یکشنبه از دریای سرخ خارج شدند، شامل نفتکش VLCC با پرچم هنگکنگ به نام New Explorer بود که حامل ۲ میلیون بشکه نفت خام عربستان و امارات متحده عربی برای بندر نینگبو در شرق چین بود؛ همچنین یک نفتکش حامل یک میلیون بشکه نفت خام روسیه برای چین و یک نفتکش حامل حدود ۷۵۰ هزار بشکه نفت خام عربستان برای پاکستان در میان آنها قرار داشتند. بر اساس دادهها، یک نفتکش غولپیکر دیگر با پرچم هنگکنگ به نام New Pearl که حامل ۲ میلیون بشکه نفت خام عربستان است نیز از طریق تنگه بابالمندب در حال خروج از دریای سرخ به مقصد بندر ژوشان در شرق چین است. این چهارمین ابرنفتکش چینی است که از زمان اعلام محاصره دریایی از سوی حوثیها، دریای سرخ را ترک میکند. نیروهای انصارالله در یمن با شلیک موشک و پهپاد به دو مورد از مهمترین و راهبردیترین تأسیسات نفتی عربستان سعودی در ساحل دریای سرخ، وارد مرحله دیگری از تشدید عمده درگیری در منطقه شدند؛ درگیریای که با جنگی که ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران آغاز کردهاند، بار دیگر شعلهور شده است. چند ساعت بعد، مواضع پرتاب موشک و انبارهای تسلیحات حوثیها در چندین نقطه، از جمله مأرب و الجوف، هدف قرار گرفتند. این حملات از نخستین حملات هوایی ائتلاف در داخل یمن از زمان برقراری آتشبس با میانجیگری سازمان ملل در سال ۲۰۲۲ بود و درگیریها را در خطوط مقدم ناآرام این کشور تشدید کرد. روز یکشنبه، انصارالله اعلام کردند یک پهپاد شناسایی ترکیهای را که از سوی سعودیها به کار گرفته میشد، سرنگون کردهاند. پیش از این، حملات به کشتیرانی در تنگه هرمز، صادرات نفت و مواد خام مورد استفاده در تولید کود را به شدت محدود کرده و باعث افزایش شدید قیمت انرژی شده است؛ موضوعی که خطر بروز بحران امنیت غذایی را در برخی از آسیبپذیرترین کشورهای جهان افزایش داده است. آتشبس میان انصارالله و سعودی، در ماه جاری پس از حمله به فرودگاه صنعا و به بهانه جلوگیری از فرود یک هواپیمای ایرانی، فروپاشید. انصارالله در واکنش به این حمله، موشکهای بالستیک به سوی عربستان سعودی شلیک کردند. دوشنبه گذشته، انصارالله اعلام کرد که محاصره دریایی عربستان سعودی را آغاز کردهاند و اواخر روز جمعه، سعودیها حملات هوایی خود را علیه شهر حدیده که در کنترل حوثیهاست، آغاز کردند. در واکنش، نیروهای حوثی روز یکشنبه به تأسیسات متعلق به شرکت نفتی دولتی عظیم عربستان، آرامکو، در شهرهای ساحلی جیزان و ینبع حمله کردند؛ این موضوع را یحیی سریع، سخنگوی نظامی حوثیها، اعلام کرد. عربستان سعودی درباره میزان خسارت واردشده به پالایشگاه آرامکو در جیزان اظهارنظری نکرده است، اما پس از حمله، ستون بزرگی از دود در آسمان مشاهده شد. در ینبع که اصلیترین دروازه صادراتی عربستان در سواحل غربی این کشور است، دو موشک بالستیک که تأسیسات نفتی را هدف گرفته بودند، توسط یک سامانه پاتریوت که ارتش یونان تحت توافقی با ریاض در عربستان اداره میکند، رهگیری شدند. تشدید درگیریها نگرانیهایی را درباره احتمال مسدود شدن تنگه بابالمندب از سوی انصارالله افزایش داده است؛ تنگهای که دریای سرخ را به خلیج عدن متصل میکند. اگر هر دو تنگه بابالمندب و هرمز مسدود شوند، بحران زنجیره تأمین حاصل از آن آسیب اقتصادی بزرگی به سراسر جهان وارد خواهد کرد. مجموعهای از حملات متقابل میان عربستان سعودی و انصارالله در یمن در حال تشدید است و آتشبسی شکننده را که چهار سال دوام آورده است، به از میان بردن تهدید میکند. بازگشت به جنگی تمامعیار میان سعودیها و گروه متحد ایران در یمن، فشار بیشتری بر بازارهای جهانی انرژی وارد خواهد کرد؛ بازارهایی که همین حالا نیز تحت تأثیر جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران و مسدود شدن تنگه هرمز از سوی تهران در واکنش به آن، تحت فشار قرار دارند. چنین وضعیتی همچنین میتواند پیامدهایی فاجعهبار برای مردم یمن به همراه داشته باشد؛ جایی که در اوج جنگ داخلی، قحطی مرگباری دامنگیر کشور شد. تاکنون، ریاض در واکنشهای خود، همزمان با آزمودن خطوط قرمز از سوی انصارالله، محتاطانه عمل کرده است، اما کارشناسان درگیری میگویند فضای چندانی برای تنشزدایی نمیبینند. این گروههای مسلح تحت فشار اقتصادی فزایندهای قرار دارند و آن را ناشی از محاصره بنادر و حریم هوایی یمن از سوی عربستان سعودی میدانند. همزمان، ایران از این وضعیت برای وارد کردن آسیب به عربستان بدون حمله مستقیم به این کشور استفاده میکند. آلیسون ماینور، مقام پیشین آمریکا در حوزه سیاست خاورمیانه که اکنون در اندیشکده شورای آتلانتیک فعالیت میکند، گفت: «تردیدی نیست که جنگ ایران در شعلهور شدن آتش این درگیری موثر است، اما حوثیها معمولاً زمانی دست به اقدام میزنند که این کار برایشان منطقی باشد. فکر میکنم به ازسرگیری یک جنگ تمامعیار بسیار نزدیک هستیم. هماینک هیچ مسیر روشنی برای خروج از این وضعیت نمیبینم.» عربستان سعودی یک دهه پیش، پس از آنکه انصارالله در جریان جنگ داخلی یمن بخش بزرگی از خاک این کشور را تصرف کردند، علیه آنها مداخله کرد. از آن زمان، ریاض از دولت به رسمیت شناختهشده بینالمللی یمن حمایت کرده و ائتلافی از ارتشهای عربی را رهبری کرده است که از مبارزه این دولت با گروههای مسلح پشتیبانی میکردند. جنگ داخلی یمن هفت سال ویرانگر به طول انجامید. آتشبس سال ۲۰۲۲ قرار بود در نهایت به کاهش محدودیتها بر واردات سوخت و پروازها منجر شود. نزدیک شدن دیپلماتیک ریاض به ایران، حامی انصارالله، در سال بعد نیز به حفظ صلحی شکننده کمک کرد، هرچند از نظر سیاسی پیشرفت چندانی حاصل نشد. به گفته احمد ناجی، تحلیلگر ارشد یمن در گروه بینالمللی بحران، اکنون شاهد داستانی کاملاً متفاوت هستیم و جنگ علیه ایران، حوثیها را به تشدید تنشها سوق میدهند. تا همین اواخر، انصارالله عمدتاً از جنگی که در اواخر فوریه با حمله آمریکا و اسرائیل به ایران آغاز شد، کنار مانده بودند. حمله به فرودگاه صنعا، چرخهای از تشدید تنش را به راه انداخت. ریاض گفت حوثیها موشکهای بالستیک و پهپادهایی را به سوی یک فرودگاه غیرنظامی در جنوبغربی عربستان سعودی شلیک کردند. یک هفته بعد، حوثیها اعلام کردند محاصرهای را علیه محمولههای نفتی عربستان از مسیر دریای سرخ اعمال خواهند کرد؛ اقدامی که تهدیدی برای قطع یک مسیر حیاتی تأمین انرژی در جهان است. از زمان آغاز جنگ میان آمریکا و ایران، تهران و ریاض تلاش کردهاند از رویارویی مستقیم پرهیز کنند؛ حتی زمانی که ایران کنترل خود بر تنگه هرمز را تشدید کرد، عربستان سعودی توانست با انتقال حدود ۴ میلیون بشکه نفت در روز از مسیر دریای سرخ، ضربه واردشده به خود و اقتصاد جهانی را تا حدی کاهش دهد. اکنون این مسیر خروجی به دلیل فعالیت حوثیها در معرض تهدید قرار گرفته است؛ حوثیهایی که قلمرو تحت کنترلشان در امتداد ساحل یمن بر مسیر کشتیرانی بابالمندب مشرف است؛ تنگهای باریک که بخش جنوبی دریای سرخ را به بازارهای آسیا و دیگر نقاط جهان متصل میکند. هفته گذشته، زمانی که حوثیها به دو نفتکش سعودی حمله کردند، قیمت نفت از ۱۰۰ دلار در هر بشکه فراتر رفت. نفتکش سومی نیز روز جمعه هدف قرار گرفت و به تشدید تنشها در آخر هفته دامن زد. فریا المسلمی، پژوهشگر اندیشکده چتمهاوس، گفت با توجه به حمایت ایران و وجود هدفی که پایگاه داخلی حوثیها را خشنود میکند، یعنی تلاش برای شکستن محاصره تحت رهبری عربستان، بعید است حوثیها عقبنشینی کنند. او گفت: «حوثیها همیشه برای همهچیز یک راهحل دارند: پیدا کردن یک دشمن، مقصر دانستن او و رفتن به جنگ.» جمعبندی نرخ روز: حملات اخیر به تأسیسات نفتی عربستان و کاهش چشمگیر تردد کشتیها در تنگه بابالمندب، نشاندهنده تشدید تنشها در منطقه است. این وضعیت، در کنار اختلالات پیشین در تنگه هرمز، مسیرهای حیاتی تأمین انرژی جهان را تهدید میکند و میتواند پیامدهای اقتصادی و انسانی گستردهای به دنبال داشته باشد. کارشناسان معتقدند که منطقه به آغاز یک جنگ تمامعیار بسیار نزدیک شده و چشمانداز روشنی برای تنشزدایی وجود ندارد. این تحولات، بازارهای جهانی انرژی را تحت فشار فزایندهای قرار داده است.
