تشدید تنش‌ها در عراق و هرمز؛ حمله غافل‌گیرکننده ایران به پایگاه آمریکا در اردن

به گزارش نرخ روز، ایالات متحده و عربستان سعودی روز چهارشنبه حملاتی را در خاک عراق انجام دادند و مدعی شدند که گروه‌های مقاومت در این کشور مسئول حملات پهپادی به تأسیسات نفتی عربستان سعودی هستند. در مقابل، تهران هشدار داد که مقصر جلوه دادن ایران برای چنین حملاتی یک «اشتباه محاسباتی بزرگ» است. این حملات به اهدافی در داخل عراق در حالی صورت می‌گیرد که عمان یک توافق منطقه‌ای جدید را با هدف حل اختلافات بر سر تنگه هرمز پیشنهاد کرده است. با این حال، یک مقام ارشد ایرانی روز چهارشنبه اعلام کرد که تهران پیشنهاد عمان برای مدیریت مشترک منطقه‌ای تنگه را رد کرده و این پیشنهاد هیچ شانسی برای موفقیت ندارد. این مقام گفت که ایالات متحده و عربستان سعودی در تلاشند تا عمان را برای پیشبرد «طرح‌های غیرواقع‌بینانه» خود در مورد تنگه استراتژیک تحت فشار قرار دهند. مذاکره‌کنندگان عمانی خوش‌بین هستند که بتوانند طی چند روز آینده بیانیه‌ای درباره پیشرفت مذاکرات منتشر کنند، هرچند هیچ تضمینی برای تحقق این امر وجود ندارد. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نیز روز چهارشنبه اعلام کرد که «سه نفتکش متخلف که بی‌توجه به اخطارهای ما، به حرکت در مسیر ناامن و غیرقانونی [در تنگه هرمز] ادامه می‌دادند مورد اصابت قرار گرفته و متوقف شدند». نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در بیانیه خود اعلام کرد که همچنان کنترل کامل این آبراه استراتژیک را در دست دارد و هشدار داد که «مداخله نظامی غیرقانونی ایالات متحده» و دستورالعمل‌های صادر شده به کشتی‌ها در منطقه بی‌پاسخ نخواهد ماند. حملات ایالات متحده و عربستان سعودی در شرق عراق تنها چند ساعت پس از آن رخ داد که ارتش ایالات متحده اعلام کرد پدافند هوایی آن با حمله غافلگیرانه ایران به نیروهای آمریکایی در منطقه مقابله کرده است. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی روز چهارشنبه اعلام کرد که چندین موشک بالستیک به تأسیسات نظامی ایالات متحده در اردن شلیک کرده است. ارتش اردن ادعا کرده که پدافند هوایی این کشور روز چهارشنبه پنج موشک ایرانی را که این پادشاهی را هدف قرار داده بودند، رهگیری و سرنگون کرده است. به نظر می‌رسد حملات پی در پی در روزهای اخیر به وقفه کوتاه در جنگ پایان داده است. در روزهای گذشته، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، به طور ناگهانی کمپین بمباران دو هفته‌ای ایالات متحده را لغو و به نظر می‌رسید ایران نیز از درصدد تلافی‌جویی نبوده است. عربستان سعودی روز سه‌شنبه اعلام کرده بود که پدافند هوایی این کشور چندین پهپاد را که تأسیسات نفتی در شرق این کشور را هدف قرار داده بودند، منهدم کرده است. ترکی المالکی، سخنگوی وزارت دفاع عربستان سعودی، ادعا کرده بود که نیروهای متحد ایران این حملات را از خاک عراق آغاز کرده‌اند. در همان روز، فرماندهی مرکزی ایالات متحده و وزارت دفاع عربستان سعودی اعلام کردند که این دو کشور چندین مکان در شرق عراق را که به ادعای آن‌ها برای هدایت حملات پهپادی استفاده می‌شد، هدف قرار دادند. وزارت دفاع عربستان سعودی اعلام کرد که به دنبال تشدید تنش نیست، اما به هرگونه «تجاوز» پاسخ خواهد داد. نیروهای بسیج مردمی عراق (حشدالشعبی) اعلام کردند که تعدادی از مقرهای آنها در مناطق مختلف عراق روز چهارشنبه توسط نیروهای آمریکایی و سعودی مورد حمله قرار گرفت. مقامات ایران هرگونه ارتباط بین پرتابه‌های شلیک شده از کشورهای دیگر به سمت اهداف سعودی را قویاً تکذیب کردند. یک مقام نظامی که نامش فاش نشده، گفته که نسبت دادن حملات اخیر به منافع ایالات متحده در منطقه به ایران یک «اشتباه محاسباتی بزرگ» است. این در شرایطی است که مناقشه بر سر مدیریت تنگه هرمز همچنان ادامه دارد. یک منبع خلیج فارس و یک دیپلمات غربی روز سه‌شنبه گفتند که عمان در تلاش برای حل مناقشه بر سر تنگه هرمز، طرحی را با حمایت کشورهای خلیج فارس برای مدیریت این آبراه به ایران ارائه کرده است که شامل دریافت هزینه‌های داوطلبانه از کشتی‌ها می‌شود. بر اساس پیشنهاد عمان، ایران کنترل انحصاری نخواهد داشت و هزینه‌ها داوطلبانه خواهد بود. این سیستم مشابه سیستمی خواهد بود که در تنگه مالاکای آسیا وجود دارد، که در آن اندونزی، مالزی و سنگاپور از کشتی‌ها می‌خواهند که برای تأمین هزینه‌های ناوبری، حفاظت از محیط زیست و عملیات جستجو و نجات، کمک‌های داوطلبانه پرداخت کنند. یک مقام آمریکایی روز سه‌شنبه بار دیگر ایده دریافت عوارض یا هزینه برای کشتی‌هایی که از تنگه هرمز عبور می‌کنند را رد کرد و تأکید کرد که این یک آبراه بین‌المللی است که باید از کنترل یا محدودیت‌های کشورها باشد. این مقام گفت که توافق مورد بحث شامل هیچ گونه عوارض یا هزینه‌ای نخواهد بود. با این همه، یک مقام ارشد ایرانی روز چهارشنبه گفت که ایران و عمان سواحل مقابل تنگه هرمز را کنترل می‌کنند، اما ایران اصرار دارد که کل مسیر ورودی از طریق تنگه و بخشی از مسیر خروجی باید تحت کنترل ایران باشد. این مقام گفت که یک توافق کنترل مشترک ۵۰-۵۰ با عمان در راستای منافع ایران نیست، اگرچه تهران عمان را همسایه‌ای ارزشمند می‌داند. در رابطه با تشدید تنش اخیر، جیسون کمپبل، عضو ارشد موسسه خاورمیانه، گفت، حملات ایران به پایگاه‌های آمریکایی در اردن، نشان‌دهنده عبور از سیاست اعلام‌شده اخیر تهران مبنی بر عدم تلافی‌جویی تا زمانی که ایالات متحده حملات خود را متوقف کرده است، می‌باشد. او گفت که ممکن است انگیزه‌های مختلفی برای این اقدام وجود داشته باشد. او گفت: «بخشی از این ماجرا ممکن است تمایل به بازپس‌گیری ابتکار عمل و شتاب باشد. آن‌ها پیش از این بارها نسبت به اینکه ایالات متحده عمدتاً برای مسلح کردن مجدد و آماده شدن برای مرحله دیگری از خشونت، خواستار توقف جنگ می‌شود، ابراز تردید کرده‌اند. شاید آنها احساس می‌کنند که ایالات متحده دقیقاً همین کار را انجام می‌دهد و اکنون تصمیم گرفته است که آن توقف را متوقف کند». به گفته کمپبل، این همچنین می‌تواند «پیامی به واشنگتن» باشد، مبنی بر اینکه در بحبوحه صحبت‌ها در مورد تشدید احتمالی تنش – از جمله افزایش اخیر دارایی‌های ایالات متحده در اسرائیل – ایران همچنان قادر به حمله متقابل است. او همچنین در مورد چشم‌انداز مذاکرات ابراز تردید کرد. او گفت: «واقعاً هیچ دستور کاری وجود ندارد که هر دو طرف در مورد اهداف استراتژیک مربوطه و نحوه برخورد با آنها در میز مذاکره، روی آن توافق کرده باشند. و من فکر می‌کنم تا زمانی که این را نبینیم، می‌توان در مورد اینکه هرگونه اشاره‌ای به مذاکرات واقعاً چندان رضایت‌بخش نیست، تردید داشت». رسول سردار عطاس، هم درگیری‌های جدید را نشان دهنده تشدید تنش می‌داند، زیرا پس از ۱۳ روز متوالی بمباران مداوم و سیاست تلافی‌جویانه، ایالات متحده تصمیم گرفته بود حملات خود را متوقف کند و ترامپ گفت که می‌خواهد به دیپلماسی فرصتی بدهد. اما اکنون که ایران چندین موشک به پایگاه نظامی آمریکا در اردن شلیک کرده است، قطعاً تأثیر فوق‌العاده‌ای بر دیپلماسی و مذاکرات جاری، به ویژه بین عمانی‌ها و ایرانی‌ها در مورد تنگه هرمز، خواهد داشت. به باور عطاس، تشدید اخیر تنش‌ها به نظر می‌رسد «یک حمله پیشگیرانه، نه یک اقدام واکنشی» از سوی ایران باشد. حملات ایران علیه پایگاه‌های آمریکایی در حالی صورت گرفت که ترامپ در کاخ سفید با بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل که برای جنگ با ایران تلاش می‌کند، دیدار می‌کرد. به گفته آلن فیشر: «این ایران است که به ترامپ پیام می‌دهد که باید در همه مذاکرات مشارکت داشته باشد». او گفت: «در اسرائیل گزارش شده است که نتانیاهو بسیار مشتاق است که موضوع کوه پیکاکس را مطرح کند. اسرائیلی‌ها گفته‌اند که کارهای ساختمانی در آنجا در حال انجام است؛ آنها معتقدند که ایرانی‌ها در حال ساخت یک تأسیسات هسته‌ای دیگر هستند.» جمع‌بندی نرخ روز: در پی حملات متقابل در عراق و اردن و ادعای آمریکا و عربستان سعودی مبنی بر مسئولیت گروه‌های مقاومت در حملات پهپادی، تنش‌ها در منطقه به شدت افزایش یافته است. ایران ضمن رد اتهامات، پیشنهاد عمان برای مدیریت مشترک تنگه هرمز را نپذیرفته و بر کنترل کامل خود بر این آبراه استراتژیک تأکید کرده است. تحلیلگران این اقدامات را نشانه‌ای از تغییر سیاست ایران و تلاش برای بازپس‌گیری ابتکار عمل در منطقه می‌دانند که می‌تواند بر دیپلماسی و مذاکرات جاری تأثیر منفی بگذارد. این تحولات در حالی رخ می‌دهد که نگرانی‌ها از تشدید بیشتر درگیری‌ها و پیامدهای آن بر امنیت منطقه رو به افزایش است.