توزیع نابرابر تورم در دهکهای درآمدی؛ کدام گروهها فشار بیشتری را تحمل کردهاند؟
به گزارش نرخ روز، در حالی که نهادهای آماری ارقام تورم را اعلام میکنند، اغلب مردم احساس میکنند که این برآوردها با واقعیت قدرت خرید و سفره آنها همخوانی ندارد. این تفاوت در احساسات و برداشتها عمدتاً ناشی از سبد مصرفی متفاوتی است که گروههای مختلف جامعه دارند. پژوهشگران اقتصادی نیز به این موضوع توجه کردهاند و مطالعاتی در این زمینه انجام دادهاند.
یکی از این مطالعات، نگاهی دقیق و جزئی به توزیع تورم در گروههای درآمدی مختلف داشته است. در این بررسی، اهمیت هر قلم کالا در سبد خانوارها و دهکبندی آنها بر اساس دادههای هزینه و درآمد خانوار در سال 1402 انجام شده است. همچنین، قیمت کالاها بر اساس شاخص قیمت اعلام شده از سوی بانک مرکزی در فاصله سالهای 1396 تا 1403 مورد بررسی قرار گرفته است.
نتایج این بررسیها نشان میدهد که در بازه زمانی سالهای 1396 تا 1403، میانگین تورم کل برای سه دهک بالا و سه دهک پایین جامعه نسبتاً همسو بوده است. با این حال، در سال 1401، میانگین تورم کل سه دهک پایین و کمتر برخوردار، از شاخص سه دهک برخوردارتر جامعه فاصله گرفته و بیشتر شده است. این روند با مشاهده میانگین تورم اقلام خوراکی و غیرخوراکی این گروهها شفافتر میشود.
در فاصله سالهای 1396 تا 1400، میانگین تورم غیرخوراکی برای دهکهای بالاتر بیشتر از دهکهای پایینتر بوده است. این امر به دلیل شوک ارزی ناشی از خروج از برجام بود که بیشتر بر کالاهای مصرفی دهکهای بالاتر و برخوردارتر تأثیر گذاشت. در مقابل، میانگین تورم خوراکیها که بین سالهای 1396 تا 1400 به هم نزدیک بود، به یکباره در سال 1401 افزایش یافت و شاخص مربوط به دهکهای فقیرتر از ثروتمندتر فاصله گرفت.
دلیل اصلی این فشار تورمی بیشتر بر طبقه فقیرتر در سال 1401، اصلاحات مربوط به حذف ارز ترجیحی و جهش قیمت کالاهای اساسی مانند مرغ، تخممرغ و روغن بوده است.
در بخش دیگری از مطالعه، جزئیات تورم اقلام خوراکی و غیرخوراکی و فشار آن بر دهکهای یک، پنج و ده بررسی شده است. در بخش غیرخوراکیها، تورم بخشهای حملونقل، اثاث و وسایل مورد استفاده در خانه و مسکن، آب، برق، گاز و سایر سوختها در سال 1403 بیش از دهکهای دهم و پنجم به دهک اول وارد شده است. در مقابل، تورم گروههای تفریح و فرهنگ، بهداشت و درمان، پوشاک و کفش و آموزش بیشتر بر خانوارهای دهکهای پنجم و دهم مؤثر بوده است.
در میان خوراکیها در سال 1403، تورم قند و شکر بیشترین فشار تورمی را به ترتیب به دهک اول (فقیرترینها)، دهک پنجم و سپس دهک دهم (برخوردارترینها) وارد کرده است. در مقابل، تورم گوشت بالاترین تأثیر را به ترتیب بر دهک دهم، دهک پنجم و دهک اول داشته است.
جمعبندی نرخ روز
فشار عمومی تورم بر تمام گروههای درآمدی نسبتاً نزدیک به هم است، اما در برخی مقاطع زمانی خاص، مانند شوکهای قیمتی و ارزی، توزیع تورم تغییر کرده است. این تغییرات به وضوح در سالهای پس از خروج از برجام و همچنین حذف ارز ترجیحی 4200 تومانی مشاهده میشود. از این رو، توجه به عواقب سیاستها و حمایت از گروههای آسیبپذیر در برابر تورم، از اهمیت بالایی برخوردار است.
