توازن منطقهای در آستانه تحول؛ آیا ابتکار جدید گره تنگه را میگشاید؟
به گزارش نرخ روز، قطر روز سهشنبه از پیشرفت در تلاشهای میانجیگرانه برای پایان دادن به جنگ ایالات متحده و ایران خبر داد. سخنگوی وزارت خارجه قطر اعلام کرد که متن یک توافق احتمالی بین ایران و آمریکا تدوین شده و اکنون میان طرفها در حال تبادل است. به گفته وی، تمرکز فعلی میانجیها بر یافتن «یک راهحل کوتاهمدت» است که بتواند واشنگتن و تهران را بار دیگر به میز مذاکره بازگرداند. با این حال، در حال حاضر هیچ برنامهای برای برگزاری مذاکرات مستقیم وجود ندارد.ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، روز دوشنبه گفته بود که مذاکرات با تهران آغاز شده و ایران با «آخرین فرصت» برای رسیدن به توافق روبرو است. او در یک رویداد در دفتر بیضی شکل به خبرنگاران گفت که مذاکرات به درخواست ایران، عربستان سعودی، امارات متحده عربی و قطر در حال انجام است و این «آخرین فرصت برای آنها (ایران) برای امضای یک سند خوب است». ترامپ عصر سهشنبه نیز در شبکههای اجتماعی نوشت: «توافق در آستانه نهایی شدن است» و مذاکرات با ایران از دوشنبه با محوریت برنامه هستهای و تنگه هرمز از سر گرفته خواهد شد.این در حالی است که مقامات ایرانی اصرار داشتند هیچ مذاکرهای با ایالات متحده در حال انجام نیست. ایران میگوید که تنها مذاکراتش با عمان در مورد تنگه برقرار است و هیچ جلسه مهمی برای این هفته برنامهریزی نشده است.ایران که نمیتواند مستقیماً با قدرت نظامی آمریکا برابری کند، همچنان میتواند با وادار کردن دولتها و نیروهای دریایی به اتخاذ موضعی دفاعی، هزینههایی به آنها تحمیل کند.مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، نیز به خبرنگاران گفت که پیشرفتهایی در مذاکرات با ایران برای بازگشایی تنگه هرمز حاصل شده است. او افزود: «توافق فوری که در حال حاضر رویش تمرکز شده مربوط به تنگه هرمز است و در حال حاضر مقداری نفت از آن عبور میکند که این یعنی تنگه باز است». اسکات بسنت، وزیر خزانهداری ایالات متحده هم روز سهشنبه در گفتوگو با سیانبیسی گفت: «ما در حال مذاکره با ایرانیها هستیم و این احتمال وجود دارد که امروز یا فردا برای باز کردن تنگه و حرکت به سمت موضعی عادیتر در این درگیری به توافق برسیم».یک مقام ارشد امنیتی پاکستان نیز اظهار داشت: «در پشت صحنه اتفاقات زیادی در حال رخ دادن است... ما با هر دو طرف صحبت میکنیم. تنها هدف ما در حال حاضر این است که حداقل هر دو طرف را به شروع گفتگو متقاعد کنیم».در همین رابطه، یک منبع ارشد ایرانی روز سهشنبه گفت که ایران میخواهد بر اساس یک طرح موقت که با عمان برای بازگشایی این آبراه استراتژیک در حال بررسی است، کنترل بر کشتیرانی ورودی از طریق تنگه هرمز و نظارت بر ترافیک خروجی را در اختیار داشته باشد و در صورت لزوم بتواند مداخله کند.به گفته این منبع که در مذاکرات شرکت دارد، این «ایده کلی است که در حال حاضر مورد بحث قرار گرفته است». او تصریح کرد که مسیر خروجی از مسیری بین ایران و عمان عبور خواهد کرد و پس از اطلاع به ایران، مجوز خروج از طریق عمان صادر میشود. این منبع افزود: «بعید است تهران موضع خود را تغییر دهد» و اضافه کرد که تهران با تغییر موضع اولیه خود مبنی بر تلاش برای کنترل کامل بر ترافیک در هر دو جهت تنگه، انعطافپذیری نشان داده است.کنترل این تنگه، آبراه باریک بین خلیج فارس و اقیانوس هند که مسیر اصلی حدود یک پنجم از منابع نفتی جهان و سایر کالاهای حیاتی است، یکی از موانع اصلی در تلاشها برای پایان دادن به جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران بوده است. این آبراه از زمان آغاز جنگ در اواخر فوریه تا حد زیادی مسدود شده است. اختلاف بر سر تنگه هرمز همچنان یکی از نقاط اصلی بنبست کنونی است.واشنگتن میگوید تفاهمنامه ماه ژوئن با تهران برای توقف جنگ، ایران را ملزم به بازگشایی این آبراه استراتژیک کرده است، در حالی که تهران میگوید متن این تفاهمنامه صراحتاً کنترل تهران بر ترافیک کشتیرانی را تائید کرده است.در این رابطه، پاتریک وینتور، سردبیر دیپلماتیک گاردین نوشت: «به نظر میرسد عمان که تحت فشار ایالات متحده، اروپا و عربستان سعودی است، مسیر عمدتاً الهام گرفته از ایران برای بازگشایی تنگه هرمز را بپذیرد. مسیر پیشنهادی، کنترل بخش بزرگی از تنگه را در اختیار ایران قرار میدهد و کشتیهایی که وارد تنگه میشوند، از آبهای تحت کنترل ایران عبور میکنند. ایالات متحده فکر میکند که این توافق میتواند به عنوان یک راه حل موقت در داخل کشور فروخته شود».ایران مدتهاست که خواستار کنترل تنگه هرمز است و اعلام کرده که باید آن را با عمان به اشتراک بگذارد. تهران هفته گذشته پیشنهاد عمان را که اجازه نظارت مشترک بر تنگه و دریافت عوارض داوطلبانه از کشتیها را میداد، رد کرد. یک منبع ارشد ایرانی گفته که ایران به دنبال کنترل کامل بر کشتیهای ورودی از طریق این تنگه و نظارت بر ترافیک خروجی با امکان مداخله در صورت لزوم است.اعطای چنین کنترلی به ایران، تغییر بزرگی در توازن قدرت منطقهای به نفع تهران محسوب میشود و ادعای دولت ایالات متحده مبنی بر اینکه «عملیات خشم حماسی» که ترامپ در ماه فوریه در کنار اسرائیل آغاز کرد، دشمن دیرینه واشنگتن را تضعیف کرده است، دشوارتر میکند.در همین حال، سوالاتی در مورد ادامه کمپین نظامی ایالات متحده در حال افزایش است. به گفته سه منبع آگاه، ارتش ایالات متحده بخش زیادی از ذخایر موشکهای دوربرد بسیار دقیق خود را در طول جنگ استفاده کرده و این موضوع نگرانیهایی را در مورد آمادگی ارتش برای درگیریهای آینده ایجاد کرده است.مقامات و تحلیلگران خلیج فارس میگویند ایران شرط میبندد که میتواند با تبدیل مسیرهای تجاری، خطوط کشتیرانی و زیرساختهای انرژی منطقه به نقاط فشاری که به طور پیوسته هزینه رویارویی را افزایش میدهند، در مقایسه با واشنگتن بیشتر دوام بیاورد. به گفته مایکل نایتس از موسسه واشنگتن: «مزیت بزرگ آنها این است که میتوانند به کشورهای منطقه و اقتصاد جهانی آسیب بزنند.»جمعبندی نرخ روزتلاشهای میانجیگرانه قطر برای پایان دادن به جنگ ایالات متحده و ایران به تدوین متن یک توافق احتمالی منجر شده است. این توافق بر یافتن یک راهحل کوتاهمدت برای بازگشایی تنگه هرمز تمرکز دارد که مسیر اصلی حدود یک پنجم از منابع نفتی جهان است. در حالی که مقامات آمریکایی از پیشرفت در مذاکرات خبر میدهند، ایران بر کنترل کامل بر کشتیرانی ورودی و نظارت بر ترافیک خروجی تنگه اصرار دارد. این تحولات میتواند به تغییر بزرگی در توازن قدرت منطقهای به نفع تهران منجر شود و سوالاتی را درباره کمپین نظامی ایالات متحده مطرح کند.
