تنگه هرمز؛ از گمانهزنیها درباره توافق تا ابهامات در مذاکرات
به گزارش نرخ روز، با گذشت ۱۲۰ روز از آتشبس نقضشده میان دو کشور، احتمال دستیابی به توافق بر سر تنگه هرمز میان ایران و عمان و همچنین ازسرگیری مذاکرات تهران و واشنگتن افزایش یافته است. یک مقام آگاه آمریکایی اعلام کرده است که ایالات متحده، ایران و عمان در آستانه دستیابی به توافقی موقت برای بازگشایی تنگه هرمز هستند و ایالات متحده تلاش میکند امروز (چهارشنبه) این توافق را اعلام کند.بر اساس این توافق احتمالی، تمام کشتیهایی که از طریق تنگه هرمز به سمت خلیج [فارس] میآیند، مسیری شمالی را از طریق آبهای ایران طی خواهند کرد. همچنین، طرفها ظرف ۳۰ روز برای پاکسازی مینهای دریایی از گذرگاه میانی تنگه تلاش خواهند کرد و ادعا شده طی ۶۰ روز عوارضی گرفته نخواهد شد. کریدور میانی تنگه برای کشتیهای ورودی و خروجی بر اساس توافق دائم که عمان و ایران درباره آن مذاکره میکنند، استفاده خواهد شد.منابع آگاه تصریح کردهاند که عراقچی با این توافق به صورت اصولی موافقت کرده است، اما این توافق نیازمند موافقت رهبر معظم انقلاب و شورای عالی امنیت ملی است. در روزهای اخیر تماسهای تلفنی میان استیو ویتکوف و وزیران خارجه ایران و عمان برقرار شده است.با این حال، همزمان با این اخبار، شرکت ردیابی کشتیرانی «کپلر» گزارش داده است که تردد کشتیها در تنگه هرمز و تنگه بابالمندب روز سهشنبه نسبت به روز قبل، تقریباً بدون تغییر باقی مانده است. بر اساس این گزارش، تنها هشت شناور شامل پنج نفتکش و سه کشتی فلهبر از تنگه هرمز عبور کردند که این رقم با روز قبل یکسان است. از این تعداد، شش شناور (سه نفتکش و سه کشتی فلهبر) وارد تنگه شدند و دو شناور شامل یک کشتی حمل گاز و یک نفتکش از تنگه خارج شدند.پیش از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در ۲۸ فوریه و پاسخ ایران با بستن تنگه هرمز، به طور معمول روزانه حدود ۱۳۰ تا ۱۴۰ کشتی از این آبراه عبور میکردند. در تنگه بابالمندب نیز بر اساس دادههای کلپلر، روز سهشنبه ۲۰ شناور از این گذرگاه عبور کردند؛ ۱۰ شناور وارد و ۱۰ شناور خارج شدند که این آمار نیز نسبت به روز قبل تغییری نداشت.در مجموع، همزمان با انتشار برخی اخبار درباره احتمال احیای مسیر دیپلماسی و نقشآفرینی عمان در کاهش تنشها، همچنان ابهامات زیادی درباره آینده مذاکرات و امکان بازگشایی تنگه هرمز وجود دارد. هرچند برخی مقامهای ایرانی از نزدیک شدن به توافق با عمان سخن گفتهاند، اما هنوز نشانه قطعی از دستیابی به توافقی که بتواند به حل اختلافات اصلی میان ایران و آمریکا منجر شود، مشاهده نمیشود.کوروش احمدی، دیپلمات پیشین، با اشاره به فضای موجود پیرامون مذاکرات، تاکید کرد که برای ارزیابی چشمانداز پیشرو باید به واقعیتهای موجود و نشانههای عینی توجه کرد، نه صرفاً گمانهزنیهای رسانهای. او با اشاره به اظهارات اخیر عباس عراقچی مبنی بر نزدیک شدن به توافق با عمان گفت: در مقابل، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه نیز تصریح کرده است که حتی در صورت دستیابی به چنین توافقی، این موضوع تنها «شرط لازم» برای پیشبرد روندهای بعدی خواهد بود و به هیچ وجه به معنای تحقق توافق نهایی یا بازگشایی تنگه هرمز نیست.به گفته احمدی، توافق احتمالی با عمان را نباید با توافق میان ایران و آمریکا یکسان دانست، زیرا رایزنیهای انجامشده با مسقط صرفاً میتواند زمینهساز آغاز یا تسهیل مذاکرات باشد و حل مسائل اصلی همچنان نیازمند توافقهای جداگانه و تصمیمهای سیاسی در سطحی بالاتر است. این دیپلمات پیشین با اشاره به تجربه مذاکرات سالهای گذشته افزود: در موارد متعددی نیز مقامهای آمریکایی از نزدیک بودن توافق سخن گفته بودند، اما در نهایت هیچ توافقی حاصل نشد؛ از این رو، صرف مطرح شدن چنین اظهاراتی نمیتواند مبنای قضاوت درباره موفقیت مذاکرات باشد.احمدی تاکید کرد که در شرایط کنونی هنوز نشانههای کافی برای نتیجهگیری درباره جدی بودن روند مذاکرات از سوی طرف آمریکایی مشاهده نمیشود و باید منتظر تحولات روزهای آینده و اعلام رسمی طرفها ماند. احمدی با بیان اینکه تا زمان حلوفصل موضوع تنگه هرمز، دستیابی به توافقهای گستردهتر نیز با دشواری مواجه خواهد بود، گفت: تا زمانی که تکلیف این موضوع روشن نشود، نمیتوان انتظار داشت مذاکرات هستهای یا سایر گفتوگوهای مرتبط به نتیجه نهایی برسد.با این حال، این دیپلمات پیشین معتقد است اهمیت ژئوپلیتیکی تنگه هرمز در بلندمدت ممکن است کاهش یابد. به گفته وی، کشورهای مختلف در حال توسعه مسیرهای جایگزین برای انتقال انرژی هستند و اگر این پروژهها طی ماهها و سالهای آینده تکمیل شود، ارزش راهبردی این آبراه نسبت به گذشته کاهش خواهد یافت. او افزود: هرچند در افق میانمدت، یعنی طی شش ماه تا یک سال آینده، تلاش برای دور زدن تنگه هرمز ادامه خواهد داشت، اما در شرایط فعلی این گذرگاه همچنان یکی از مهمترین اهرمهای تاثیرگذار در معادلات منطقهای محسوب میشود.احمدی در جمعبندی اظهارات خود تاکید کرد که در شرایط فعلی هنوز نمیتوان با اطمینان درباره موفقیت یا شکست مذاکرات اظهار نظر کرد. به گفته وی، اگرچه برخی مقامهای ایرانی از نزدیک شدن به توافق با عمان سخن گفتهاند، اما این موضوع به خودی خود نشانه توافق با آمریکا نیست و هنوز شواهد کافی برای اثبات تغییر اساسی در روند مذاکرات وجود ندارد. این دیپلمات پیشین تصریح کرد که در شرایط کنونی، بهترین رویکرد انتظار برای روشن شدن نتایج رایزنیهای دیپلماتیک و پرهیز از نتیجهگیری شتابزده است؛ چراکه آنچه در نهایت تعیینکننده خواهد بود، توافق بر سر مسائل اصلی میان تهران و واشنگتن است، نه صرفاً توافقهای مقدماتی با میانجیها.جمعبندی نرخ روزبا وجود گزارشهایی مبنی بر احتمال توافق موقت برای بازگشایی تنگه هرمز و تماسهای دیپلماتیک، دادههای کشتیرانی نشان میدهد تردد شناورها در این آبراه تغییری نکرده است. دیپلمات پیشین تاکید دارد که توافق با عمان تنها شرط لازم برای مذاکرات آتی است و به معنای توافق نهایی با آمریکا نیست. حل مسائل اصلی نیازمند تصمیمهای سیاسی در سطوح بالاتر است و تا روشن شدن تکلیف تنگه هرمز، دستیابی به توافقهای گستردهتر دشوار خواهد بود.
