بررسی تغییرات قدرت خرید خانوارها در سال ۱۴۰۴
به گزارش نرخ روز، آمارهای ماهانه سامانه شاپرک فراتر از ثبت تعداد تراکنشها، نشانگر دقیق تغییرات رفتار مصرفکنندگان و وضعیت تقاضا در اقتصاد کشور هستند. بررسی جدیدترین گزارش این سامانه حاکی از آن است که خانوارهای ایرانی در سال ۱۴۰۴، تحت تأثیر تورم، جنگ، اختلالات اینترنتی و نااطمینانیهای اقتصادی، به سمت خریدهای کوچکتر و کمارزشتر سوق یافتهاند که این امر نشانهای از کاهش قدرت خرید و افت رفاه است.
یکی از شاخصهای مهم استخراجشده از دادههای شاپرک، نسبت ارزش تراکنشها به حجم نقدینگی است که میتواند سرعت گردش پول در اقتصاد را منعکس کند. در سالهای گذشته، این نسبت معمولاً در ماههای پایانی سال به دلیل خریدهای نوروزی افزایش مییافت. با این حال، در پایان سال ۱۴۰۴ این الگو تکرار نشد. جنگ، اختلال در فعالیت بسیاری از کسبوکارها و کاهش تقاضای مصرفی باعث شد بازار شب عید نیز برخلاف روند تاریخی خود عمل کرده و گردش پول به اندازه سالهای قبل افزایش نیابد.
آمارهای شاپرک همچنین نشان میدهد که میانگین مبلغ هر تراکنش در استانهای مختلف تفاوت چشمگیری دارد. تهران با متوسط بیش از یک میلیون و ۱۰۰ هزار تومان، بالاترین ارزش هر تراکنش را به خود اختصاص داده، در حالی که خراسان شمالی با حدود ۴۲۳ هزار تومان در پایینترین جایگاه قرار گرفته است. البته این ارقام تنها تفاوت در سطح درآمد یا قدرت خرید را نشان نمیدهند؛ بخشی از این اختلاف به هزینههای زندگی، سطح قیمتها و نرخ تورم در استانهای مختلف مربوط میشود. از این رو، برای مقایسه دقیقتر، لازم است اثر تورم از این اعداد حذف شود.
پس از تعدیل اثر تورم، تصویر متفاوتی به دست میآید. در خرداد امسال، ارزش واقعی هر تراکنش در استانهای تهران و یزد نسبت به مدت مشابه سال قبل حدود ۲۰ درصد افزایش یافته است. یکی از دلایل احتمالی این رشد میتواند انجام خریدهایی باشد که در دوره جنگ و نااطمینانی به تعویق افتاده بودند و پس از برقراری آتشبس صورت گرفتهاند. در مقابل، ارزش واقعی تراکنشها در هشت استان کشور همچنان کاهش یافته که نشان میدهد روند بهبود مصرف در همه مناطق یکسان نبوده و بسیاری از خانوارها همچنان با محدودیتهای جدی در هزینهکرد مواجه هستند.
بررسی روند بلندمدت ارزش حقیقی هر تراکنش در کل کشور نشان میدهد که از ابتدای سال ۱۴۰۳، قدرت خرید خانوارها وارد مسیر نزولی شد. اگرچه در نیمه دوم همان سال نشانههایی از بهبود مشاهده میشد، اما شوکهای سال ۱۴۰۴ این روند را معکوس کرد. جنگ، اختلالات گسترده اینترنت، رکود کسبوکارها و افزایش نااطمینانی سبب شد بسیاری از خانوارها خریدهای خود را کاهش دهند یا به سمت کالاهای ارزانتر روی آورند. حتی اسفند، که معمولاً پررونقترین ماه بازار مصرف است، با افت محسوس ارزش واقعی خریدها همراه شد و این روند در فروردین نیز ادامه یافت. پس از آغاز آتشبس، تعداد و ارزش تراکنشها اندکی افزایش یافت، اما این رشد بیشتر به جبران خریدهای عقبافتاده شباهت دارد تا بازگشت پایدار قدرت خرید.
یکی از مهمترین یافتههای این گزارش، افت ارزش واقعی هر تراکنش در پایان سال گذشته است. میانگین ارزش حقیقی هر خرید در اسفند، به قیمت خرداد ۱۴۰۵، حدود ۷۳۷ هزار تومان بود و این رقم در فروردین به ۶۴۵ هزار تومان رسید که کمترین سطح ثبتشده در چند سال اخیر محسوب میشود. این کاهش نشان میدهد که خانوارها نهتنها کمتر خرید کردهاند، بلکه مبلغ هر خرید نیز نسبت به گذشته کاهش یافته است؛ وضعیتی که معمولاً زمانی رخ میدهد که درآمد واقعی خانوارها تحت فشار قرار گرفته و اولویت مصرف به سمت کالاهای ضروری تغییر میکند.
دادههای شاپرک نشان میدهد که کاهش رفاه خانوارها تنها در شاخصهای کلان اقتصادی دیده نمیشود، بلکه در سادهترین رفتارهای روزمره مردم، یعنی خریدهای کارتبهکارت و پای دستگاههای کارتخوان نیز قابل مشاهده است. وقتی ارزش واقعی هر خرید کاهش پیدا میکند، به این معناست که خانوارها یا کالاهای ارزانتری میخرند، یا بخشی از نیازهای خود را به آینده موکول میکنند. در صورت ادامه روند تورم، نااطمینانی اقتصادی و ضعف قدرت خرید، احتمال کوچکتر شدن سبد مصرف خانوارها همچنان وجود دارد؛ موضوعی که در نهایت میتواند هم بر معیشت مردم و هم بر رونق کسبوکارها تأثیر بگذارد.
جمعبندی نرخ روز
آمارهای شاپرک نشاندهنده کاهش قدرت خرید و افت رفاه خانوارها در سال ۱۴۰۴ است که تحت تأثیر عواملی چون تورم، جنگ و اختلالات اینترنتی رخ داده است. میانگین ارزش حقیقی هر تراکنش در اسفند به ۷۳۷ هزار تومان و در فروردین به ۶۴۵ هزار تومان کاهش یافته که کمترین سطح در سالهای اخیر است. این روند حاکی از تغییر الگوی مصرف به سمت کالاهای ارزانتر و به تعویق افتادن برخی خریدهاست که میتواند بر معیشت و رونق کسبوکارها تأثیر منفی بگذارد.
