ادامه اصلاحات اقتصادی در شرایط جنگی؛ بررسی محورهای اقتصادی سخنان پزشکیان
به گزارش نرخ روز، مسعود پزشکیان در دومین گفتوگوی تلویزیونی خود با مردم، تصویری از وضعیت اقتصادی کشور و برنامههای دولت برای مقابله با ناترازیها و انجام اصلاحات ساختاری ارائه داد. او در بخش اقتصادی سخنانش، سه محور اصلی را برجسته کرد: توسعه انرژیهای پاک، اصلاح نظام یارانهها و اصلاح ساختار مدیریت. رئیسجمهور در عین حال بیان کرد که فشار تحریمها و جنگ، اجرای اصلاحات را دشوار کرده است، اما دولت این مسیر را متوقف نخواهد کرد.او درباره وضعیت انرژی در آغاز به کار دولت گفت که ذخایر انرژی به حدود یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون لیتر رسیده بود و پیشبینی میشد این ذخایر تنها تا آبان دوام بیاورد. به گفته او، کشور همزمان با کمبود گاز، احتمال قطعی برق و اختلال در تأمین گرمایش روبهرو بود. پزشکیان یکی از راهکارهای کاهش این ناترازی را توسعه انرژیهای تجدیدپذیر عنوان کرد و گفت نزدیک به هفت هزار مگاوات ظرفیت نیروگاههای خورشیدی وارد مدار شده که ارزش آن حدود هفت میلیارد دلار برآورد میشود. رئیسجمهور افزود که هدف اولیه دولت احداث ۳۰ هزار مگاوات نیروگاه خورشیدی بود که به دلیل شرایط جنگی محقق نشد، اما دولت خود را به رقم ۱۲ هزار مگاوات پیشبینیشده در برنامه پنجساله محدود نمیکند و قصد دارد توسعه انرژی پاک را تا جایی که ظرفیت کشور اجازه میدهد ادامه دهد. پزشکیان معتقد است ادامه اتکا به سوخت ارزان برای تولید انرژی هم به اتلاف منابع میانجامد و هم آلودگی و ناترازی را تشدید میکند.پزشکیان تحریم را یکی از واقعیتهای اصلی اقتصاد ایران دانست و گفت که محدودیت در فروش نفت به معنای کاهش درآمد ارزی کشور است. به گفته او، مسئله اصلی دولت نبود ارز نیست، بلکه فشار اصلی از کاهش منابع ارزی ناشی میشود. او راهکار دولت برای کاستن از اثر این محدودیت را توسعه تجارت با همسایگان عنوان کرد و گفت به دلیل محدودیتهای جابهجایی پول، بخشی از مبادلات با کشورهای همسایه به شکل تهاتری انجام میشود. رئیسجمهور همچنین از بهبود روابط اقتصادی و سیاسی با همسایگان نسبت به گذشته خبر داد و گفت این کشورها در جریان بحرانهای اخیر همکاری بیشتری با ایران داشتهاند.رئیسجمهور اصلاح نظام بانکی را یکی از ابزارهای کنترل تورم دانست و گفت وزارت اقتصاد برنامهای برای مدیریت ناترازی بانکها دارد و قرار است استفاده بانکها از منابع مالی در فعالیتهای غیرمولد محدود شود. پزشکیان با اشاره به ساماندهی بانک آینده، آن را نمونهای از امکان انجام اصلاحات بدون ایجاد تنش اجتماعی خواند و تأکید کرد اصلاح نظام بانکی ادامه پیدا میکند. از نگاه او، اصلاح بانکها صرفاً یک اقدام مالی نیست، بلکه بخشی از برنامه گستردهتر برای کنترل تورم و جلوگیری از تخصیص منابع به فعالیتهای غیرتولیدی به شمار میرود.بخش مهم دیگری از سخنان پزشکیان به اصلاح سیاست ارز ترجیحی اختصاص داشت. او منطق اصلی این سیاست را حرکت از پرداخت یارانه در ابتدای زنجیره به حمایت از مصرفکننده نهایی دانست. رئیسجمهور گفت در نظام قبلی، تفاوت میان نرخ ارز دولتی و بازار، زمینه رانت و فساد را فراهم میکرد، از جمله اعلام قیمتهای متفاوت برای واردات و صادرات، احتکار، قاچاق و فروش کالا با قیمتهای بالاتر. به گفته پزشکیان، با انتقال مابهالتفاوت ارز به مصرفکننده و استفاده از کالابرگ، تلاش شده زمینه این تخلفات کاهش یابد. او در عین حال پذیرفت که افزایش قیمت کالاها قدرت خرید خانوارها را تحت فشار گذاشته و گفت دولت باید مبلغ کالابرگ را افزایش دهد. رئیسجمهور همچنین بر حرکت به سمت یک نظام یارانهای «پروگرسیو» تأکید کرد؛ به این معنا که افراد با توان مالی بیشتر سهم بیشتری بپردازند و منابع بیشتری به دهکهای پایین تخصیص یابد.پزشکیان در پاسخ به انتقادها درباره زمان اجرای اصلاحات اقتصادی گفت نزدیک به پنج دهه است که هر بار برای اصلاحات اقتصادی بهانهای برای عقب انداختن آن مطرح شده است. او با اشاره به مسائل آب، برق، گاز، بنزین و گازوئیل گفت تعویق اصلاحات در نهایت هزینههای بیشتری به اقتصاد تحمیل میکند. از نگاه رئیسجمهور، اصلاحات اقتصادی اجتنابناپذیر است و دولت نمیتواند صرفاً به دلیل نگرانی از واکنشهای اجتماعی، مشکلات ساختاری را به آینده موکول کند.یکی از محورهای مهم سخنان پزشکیان، تغییر رویکرد دولت از «نظارت بر فساد» به «حذف زمینههای فساد» بود. او با اشاره به نظام ارز چندنرخی گفت تا زمانی که تفاوت معناداری میان ارز دولتی و بازار وجود داشته باشد، برای دسترسی به ارز ارزان رقابت و حتی فساد شکل میگیرد. بنابراین از نگاه او، صرف افزایش تعداد ناظران نمیتواند مسئله فساد را حل کند. رئیسجمهور همین منطق را درباره یارانه نان نیز به کار برد و با اشاره به دادههای مصرف گفت دولت در حال شناسایی الگوهای غیرعادی مصرف است تا زمینه قاچاق و سوءاستفاده از یارانهها را محدود کند. او تأکید کرد اگر زمینه ایجاد رانت از بین برود، امکان شکلگیری فساد نیز کاهش پیدا میکند.پزشکیان در ادامه به سیاست دولت درباره بنگاههای دولتی پرداخت و واگذاری ایرانخودرو را یکی از اقدامات انجامشده عنوان کرد. او گفت واگذاری سایپا و سایر شرکتها نیز در دستور کار دولت قرار دارد. رئیسجمهور در عین حال تأکید کرد منظور از خصوصیسازی، انتقال مالکیت به مجموعههای شبهدولتی نیست، بلکه بنگاهها باید واقعاً به بخش خصوصی واگذار شوند. او یکی از مشکلات اصلی اقتصاد ایران را مدیریت ناکارآمد بنگاههای دولتی دانست و گفت مدیرانی که توان اداره بنگاه را ندارند، نباید صرفاً به دلیل تعلقات سیاسی یا ظاهری به مسئولیتهای مدیریتی منصوب شوند. پزشکیان «تخصص» را یکی از معیارهای اصلی مدیریت خواند و گفت تعهد واقعی به این معناست که فردی که تخصص لازم را ندارد، مسئولیتی را که از عهده آن برنمیآید نپذیرد.از نگاه پزشکیان، بخشی از مشکلات اقتصاد ایران نه ناشی از کمبود منابع، بلکه حاصل نحوه مدیریت منابع است. او با اشاره به بنگاههای بزرگ اقتصادی گفت برخی کارخانهها در کشورهای دیگر درآمدهایی در مقیاس دهها میلیارد دلار دارند، در حالی که بسیاری از بنگاههای ایرانی با وجود برخورداری از سرمایه و امکانات، عملکرد مطلوبی ندارند. رئیسجمهور در این بخش، اصلاح مدیریت را یکی از محورهای اصلی تحول اقتصادی معرفی کرد؛ اصلاحی که بر اساس آن مدیران باید بر پایه توانایی، دانش و عملکرد انتخاب شوند، نه صرفاً تعلقات سیاسی.توسعه کریدورهای حملونقل، بهویژه خطوط ریلی، یکی دیگر از محورهای اقتصادی سخنان پزشکیان بود. او کریدورها را به شریانهای بدن تشبیه کرد و گفت همانطور که اختلال در خونرسانی عملکرد بدن را مختل میکند، اختلال در مسیرهای حملونقل نیز تجارت، بازار و امنیت اقتصادی را تحت تأثیر قرار میدهد. رئیسجمهور از تکمیل راهآهن چابهار ـ زاهدان، آزادسازی مسیر راهآهن رشت ـ آستارا و برنامه اتصال ریلی تهران به ترکیه بهعنوان بخشی از اقدامات دولت نام برد. به گفته پزشکیان، توسعه ریلی علاوه بر افزایش ظرفیت جابهجایی، مصرف سوخت و استهلاک جادهها را کاهش میدهد و میتواند ظرفیت ترانزیتی کشور را افزایش دهد.پزشکیان یکی دیگر از تغییرات موردنظر دولت را تمرکززدایی و تفویض اختیار به استانها عنوان کرد. او تجربه جنگ را نمونهای از موفقیت این سیاست دانست و گفت در شرایطی که جمعیت برخی استانها به دلیل جابهجایی مردم چند برابر شد، تصمیمگیری سریع در سطح محلی مانع از ایجاد اختلال جدی در تأمین نان، بنزین و کالاهای اساسی شد. به اعتقاد رئیسجمهور، دولت مرکزی نمیتواند برای تمام مسائل کشور تصمیم بگیرد. استانداران و فرمانداران به دلیل حضور مستقیم در منطقه، اطلاعات و شناخت بیشتری از مسائل محلی دارند و باید اختیار کافی برای تصمیمگیری داشته باشند. پزشکیان در این بخش، آزادسازی ظرفیت انسانی کشور را یکی از شروط افزایش قدرت حل مسئله دانست.بخش دیگری از سخنان رئیسجمهور به عدالت آموزشی و نهضت مدرسهسازی اختصاص داشت؛ موضوعی که پزشکیان آن را بخشی از سرمایهگذاری بلندمدت برای آینده اقتصاد ایران خواند. او انسان را مهمترین سرمایه کشور عنوان کرد و گفت معادن، ساختمان و سرمایههای فیزیکی بدون نیروی انسانی توانمند ارزش اقتصادی محدودی دارند. رئیسجمهور تأکید کرد آموزش نباید امتیازی برای خانوارهای برخوردار باشد و دسترسی به آموزش باکیفیت باید برای همه فراهم شود. او گفت تاکنون بیش از هفت هزار مدرسه با مشارکت مردم ساخته شده و برنامه دولت تنها به توسعه فیزیکی مدارس محدود نیست، بلکه تجهیز مدارس، ارتقای مهارت معلمان و تغییر روشهای آموزشی نیز در دستور کار قرار دارد. از نگاه پزشکیان، اصلاح کیفیت سرمایه انسانی فرآیندی زمانبرتر از ساخت مدرسه است، اما در نهایت میتواند ظرفیت حل مسئله و بهرهوری اقتصاد را افزایش دهد.مجموع سخنان پزشکیان نشان میدهد دولت مسئله اقتصاد ایران را صرفاً به تحریم یا کمبود منابع نسبت نمیدهد. در روایت رئیسجمهور، بخشی از مشکلات به ناترازی انرژی، نظام بانکی، سازوکار توزیع یارانه، رانت ارزی، مدیریت بنگاهها، تمرکز تصمیمگیری و ضعف سرمایه انسانی بازمیگردد. راهکار مطرحشده نیز مجموعهای از اصلاحات ساختاری است: توسعه انرژی پاک، اصلاح یارانهها، کاهش رانت، ساماندهی بانکها، خصوصیسازی واقعی، مدیریت تخصصمحور، توسعه کریدورها و تفویض اختیار.پزشکیان در پایان این بخش از سخنان خود تأکید کرد مسیر اصلاحات آغاز شده و با وجود جنگ، تحریم و مقاومتهای موجود، قرار نیست متوقف شود.جمعبندی نرخ روز:مسعود پزشکیان در گفتوگوی تلویزیونی خود، سه محور اصلی توسعه انرژیهای پاک، اصلاح نظام یارانهها و اصلاح ساختار مدیریت را برای مقابله با ناترازیهای اقتصادی برجسته کرد. او با اذعان به دشواری اجرای اصلاحات در شرایط تحریم و جنگ، بر تداوم این مسیر تأکید کرد. از جمله راهکارهای مطرحشده میتوان به توسعه ۷ هزار مگاوات نیروگاه خورشیدی، اصلاح نظام بانکی برای کنترل تورم، و تغییر رویکرد از نظارت بر فساد به حذف زمینههای آن اشاره کرد. همچنین، خصوصیسازی واقعی بنگاههای دولتی و تمرکززدایی از تصمیمگیریها از دیگر نکات مهم سخنان او بود.
