پیمان مکه و تحولات خاورمیانه؛ آیا حمایت امنیتی آمریکا در منطقه کاهش مییابد؟
به گزارش نرخ روز، برخی تحلیلگران در رابطه با «توافقنامه دفاع جمعی مکه» بر این باورند که شرکای منطقهای ایالات متحده به دنبال گزینههایی برای تکمیل حمایت امنیتی این کشور هستند، نه کنار گذاشتن آن. یک پیمان دفاع متقابل جدید میان عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان، پرسشهایی را درباره چشمانداز ژئوپلیتیکی در حال تغییر خاورمیانه مطرح کرده است؛ منطقهای که پیامدهای جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، برخی کشورها را به جستوجوی ترتیبات تازهای برای تأمین امنیت خود سوق داده است. گسترش درگیریها در خاورمیانه طی سه سال گذشته، حس فوریت را در میان کشورهای منطقه در مورد نیاز به تنوعبخشی به مشارکتهای دفاعی ایجاد کرده است. اگرچه هنوز مشخص نیست چنین توافقی در عمل چگونه اجرا خواهد شد، تحلیلگران میگویند این پیمان نشاندهنده افزایش تردیدها درباره دوام تضمینهای امنیتی آمریکا است. کریستیان کوتس اولریشسن، پژوهشگر امور خاورمیانه در مؤسسه سیاست عمومی بیکر دانشگاه رایس، اظهار داشت: «کشورهای منطقه بیش از یک دهه است که بهطور فزایندهای درباره قابلاعتماد بودن مشارکت امنیتی آمریکا تردید کردهاند.» او افزود: «هم تصمیم به آغاز عملیات نظامی علیه ایران و هم نحوه ادامه جنگ و تلاشهای مقطعی برای حلوفصل آن، تنها این نگرانیها را تشدید کرده و تلاشها برای متنوعسازی روابط امنیتی و دفاعی را سرعت بخشیده است.» بااینحال، اولریشسن افزود که ایجاد پیمانهای دفاعی تازه احتمالاً با هدف «جایگزین کردن یا کنار زدن آمریکا» انجام نمیشود، بلکه برای «فراهم کردن گزینههای راهبردی و سیاستی بیشتر» است. اگرچه دولت دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، هنوز درباره این پیمان موضعگیری نکرده است، تحلیلگران میگویند این توافق تلاشی از سوی سه کشور برای بازتنظیم موقعیت خود پس از آشفتگیهای ناشی از جنگ ایران است. سینا توسی، تحلیلگر مرکز سیاست بینالملل، گفت: «این یکی از نخستین نشانههای عمده ژئوپلیتیکی است که نشان میدهد نظم منطقهای در نتیجه جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در حال بازطراحی است.» او افزود: «اهمیت این موضوع کمتر به یک ائتلاف رسمی نظامی مربوط میشود و بیشتر به چیزی مربوط است که درباره نحوه بازنگری کشورهای منطقه در ترتیبات امنیتی میگوید.» توسی به اتحاد دیرینه میان آمریکا و عربستان سعودی اشاره کرد. این دو کشور برای دههها روابطی مستحکم داشتهاند که بر منافع امنیتی مشترک استوار بوده است؛ اما این پیمان میتواند نشانهای باشد از اینکه عربستان سعودی به دنبال گسترش ائتلافهای امنیتی خود است. توسی توضیح داد: «به نظر میرسد عربستان سعودی به جای آنکه عمدتاً به واشنگتن متکی باشد، در حال گسترش مشارکتهای امنیتی خود و فراهم کردن زمینه برای ترتیبات امنیتی بیشتر درون منطقهای است. میتوان گفت این مهمترین نکتهای است که باید از این تحول برداشت کرد.» گزارشهای رسانهای همچنین حاکی از آن بودهاند که شرکای آمریکا در خاورمیانه از این موضوع ناراضی بودهاند که دولت ترامپ جنگ ماه فوریه علیه ایران را با توجه ظاهراً اندک به تأثیر آن بر متحدانش در منطقه آغاز کرده است. نیروهای ایرانی موجهایی از حملات موشکی و پهپادی را علیه تأسیسات نظامی آمریکا در خاورمیانه انجام دادهاند که به تلفات قابل توجهی نیز منجر شده است. تصمیم تهران برای بستن تنگه هرمز، که یکی از مسیرهای اصلی صادرات انرژی منطقه است، نیز هزینه سنگینی بر اقتصادهای محلی تحمیل کرده است. با وجود حملات سنگین آمریکا و اسرائیل، ایران تا حد زیادی توانایی خود برای محدود کردن تردد در این تنگه را حفظ کرده است و واشنگتن نیز در تأمین مهمات کافی برای سامانههای پدافند هوایی شرکای خود با مشکل مواجه شده؛ بخش زیادی از این مهمات به اسرائیل اختصاص یافته است. در شرایطی که جنگ ایجاد کرده است، اتکای دیرینه منطقه به واشنگتن برای تأمین امنیت، بیش از گذشته تحت فشار قرار گرفته است. برت مکگرک، یکی از معماران اصلی سیاست خاورمیانه در دولت جو بایدن، رئیسجمهور پیشین ایالات متحده، در یک پست در شبکههای اجتماعی نوشت: «خاورمیانه در دورهای سیال و شبیه به یک لوح سفید قرار دارد.» اما تحلیلگران تأکید میکنند که پیمان امنیتی روز جمعه را بهتر است تلاشی برای تکمیل همکاری امنیتی منطقهای با همکاری کشورهای دیگر و بازدارندگی ایران دانست. یاسمین فاروق، تحلیلگر گروه بحران بینالمللی، گفت: «همه این کشورها شرکای آمریکا هستند و میدانند که هیچ چارچوبی وجود ندارد که بتواند جایگزین ایالات متحده شود.» فاروق افزود که همچنین اشتباه است اگر این پیمان را گامی به سوی رویارویی بیشتر با ایران بدانیم. او خاطرنشان کرد که هر سه کشور دخیل در این توافق، از زمان آغاز حملات آمریکا و اسرائیل علیه ایران در اواخر فوریه، عموماً خواستار میانجیگری و تنشزدایی بودهاند. او گفت: «وجه مشترک این کشورها این است که به دنبال تشدید تنش منطقهای نیستند» و تأکید کرد که اهمیت این توافق ممکن است بیشتر در چیزی نزدیک به «بازدارندگی هنجاری» نهفته باشد. او توضیح داد که ایران از جنگ در حالی بیرون آمده که مقاومتر شده و اعتمادبهنفس بیشتری نسبت به توانایی خود برای استفاده از زور در جهت پیشبرد اهدافش پیدا کرده است. او همچنین گفت: «در اینجا یک چشمانداز بلندمدت برای همکاری راهبردی وجود دارد، نه صرفاً یک اثر بازدارنده.» در همین رابطه در گزارشی دیگر آمده است که «پیمان دفاعی مشترک مکه» پرسشهایی را درباره تغییر موازنه قدرت در منطقه خاورمیانه برانگیخته است. کارشناسان گمانهزنی کردهاند که این توافق ممکن است آغاز شکلگیری یک ائتلاف منطقهای گستردهتر باشد که میان اسرائیل و ایران قرار گیرد و نسبت به هر دو طرف محتاط باشد. اگرچه امضاکنندگان میکوشند در برابر تهدیدهای منطقهای پیام قدرت و وحدت ارسال کنند، همزمان در توصیف این پیمان بهعنوان یک ابزار بازدارنده نیز محتاط بودهاند. تحلیلگران خاطرنشان میکنند که سه کشور مراقب بودهاند دشمنان منطقهای خود را تحریک نکنند. همچنین هنوز مشخص نیست این پیمان تا چه اندازه اعضای آن را ملزم خواهد کرد در دفاع از شرکای ائتلاف خود وارد عمل شوند. هارلن اولمن، رئیس شرکت مشاورهای کیلوون گروپ، گفت: «ما هنوز بیانیه مکه را ندیدهایم. بر این باوریم که در آن گفته شده حمله به یکی باید حمله به همه تلقی شود و عبارت
