پیام جنگ از انبارها؛ عقبنشینی تقاضا در اقتصاد کشور
به گزارش نرخ روز، وقوع جنگ 40 روزه در دهه اول اسفند سال گذشته، تحولات گستردهای را در اقتصاد کشور رقم زد. این رویداد به افزایش احساس نااطمینانی در میان مردم و فعالان اقتصادی، توقف فعالیتهای اقتصادی و آسیبهای قابلتوجه به صنایع کشور منجر شد. این عوامل هر یک سهم بسزایی در تشدید تلاطمات اقتصاد ایران در دوران پس از جنگ ایفا کردند. برای تحلیل و ارزیابی اتفاقاتی که در طول دوران جنگ بر اقتصاد کشور، بهویژه صنایع و تولید آن، گذشته است، نیاز به مراجعه به آمار، اعداد و شاخصهای مختلف وجود دارد. یکی از این شاخصها، «موجودی انبار» است که محل نگهداری کالاها و تولیدات به شمار میرود. افزایش موجودی انبار میتواند نشاندهنده مشکلات در فروش باشد، در حالی که کاهش آن تا حدی بیانگر رونق در سمت تقاضا است. مرکز پژوهشهای مجلس در گزارشی با عنوان «پایش بخش حقیقی اقتصاد ایران: شاخص موجودی انبار صنایع بورسی»، به بررسی این شاخص در زمستان سال 1404 پرداخته است. بخش اول این گزارش پیشتر در رابطه با کالاهای صنعتی مورد بررسی قرار گرفت و در ادامه، بخش دوم آن در مورد کالاهای مصرفی، واسطهای و سرمایهای تشریح شده است. کالاهای مصرفی به محصولاتی گفته میشود که بدون هیچگونه تغییری قابلیت مصرف دارند. این دسته شامل لوازم برقی خانگی، خودروی سواری سبک، دارو، شویندهها، محصولات بهداشتی و مواد غذایی است که به طور مستقیم مصرف میشوند. شاخص موجودی انبار کالاهای مصرفی در زمستان سال 1404 معادل 41.8 بوده که نسبت به فصل مشابه سال 1403 کاهشی 14.4 درصدی را تجربه کرده است. با این حال، این شاخص نسبت به پاییز 1404 با حذف آثار فصلی اندکی افزایش یافته است. از سوی دیگر، در زمستان سال گذشته نسبت موجودی انبار به فروش 0.14 بوده که در مقایسه با فصل مشابه در سال 1403 افزایش یافته، اما در مقایسه با پاییز کاهش پیدا کرده است. معمولاً نسبت موجودی انبار به فروش در کالاهای مصرفی بسیار پایین است؛ زیرا ماهیت مصرفی محصولات و امکان انقضای آنها، انگیزه نگهداری به شکل موجودی انبار را کاهش میدهد. کاهش شاخص موجودی انبار کالاهای مصرفی در زمستان سال گذشته به احتمال زیاد ناشی از افزایش تقاضای مردم برای این نوع کالاها با توجه به شرایط خاص جنگ بوده است. از سمت دیگر، افزایش نسبت موجودی انبار به فروش میتواند نشاندهنده تدارک تولیدکنندگان کالاهای مصرفی برای واکنش مناسب به تغییرات در تقاضای این کالاها باشد. نوع دیگری از کالاها، کالاهای واسطهای هستند. شاخص موجودی انبار این کالاها در زمستان سال گذشته نسبت به زمستان 1403، 20.3 درصد افزایش داشته و با تعدیل فصلی در مقایسه با پاییز نیز بالاتر رفته است. همچنین نسبت موجودی انبار به فروش این کالاها در زمستان سال گذشته در مقایسه با زمستان سال قبلتر افزایش یافته و این امر با لحاظ آثار فصلی نسبت به پاییز رشد کرده است. در نهایت، کالاهای سرمایهای تحت ارزیابی قرار گرفتهاند. شاخص موجودی انبار کالاهای سرمایهای در زمستان 1404 نسبت به زمستان 1403 حدود 55 درصد افزایش یافته و اگر اثر فصل را نیز از محاسبات کنار بگذاریم، این شاخص نسبت به پاییز 1404 نیز بالاتر رفته است. شاخص نسبت موجودی انبار به فروش نیز هم در مقایسه با زمستان 1403 و هم در مقایسه با پاییز 1404 افزایش یافته است. بال پژوهشی مجلس با توجه به اهمیت بخش مسکن، وضعیت موجودی انبار نهادههای ساختمانی را نیز گزارش کرده است. شاخص موجودی انبار این نهادهها در زمستان سال گذشته در مقیاس نقطهای 16.1 درصد افزایش یافته است. نسبت موجودی انبار به فروش نیز در زمستان 1404 نسبت به زمستان 1403 بالاتر رفته و نسبت به پاییز 1404 نیز با لحاظ اثر فصل افزایش یافته است. افزایش شاخص موجودی انبار کالاهای واسطهای، سرمایهای و نهادههای ساختمانی تا حد زیادی بیانگر تردید فعالان اقتصادی و تولیدکنندگان نسبت به ادامه فعالیت است. به عبارتی، زمانی که جنگ بر محیط اقتصاد احاطه پیدا میکند و تمامی متغیرهای اقتصادی را درگیر میکند، امکان محاسبات دقیق و قابل اتکا برای آینده بنگاه سختتر شده و این موضوع در نهایت باعث ایجاد رکود در فعالیتها میشود. به بیان دیگر، افزایش موجودی انبار کالاهای سرمایهای و واسطهای و نهادههای ساختمانی یعنی تقاضا برای این نوع از کالاها کاهش یافته و این موضوع باعث کاهش فروش و افزایش انبار آنها شده است. جمعبندی نرخ روز بر اساس گزارش مرکز پژوهشهای مجلس، جنگ 40 روزه منجر به افزایش موجودی انبار کالاهای واسطهای، سرمایهای و نهادههای ساختمانی در زمستان 1404 شده است. این افزایش، که در کالاهای سرمایهای به 55 درصد و در کالاهای واسطهای به 20.3 درصد میرسد، نشاندهنده کاهش تقاضا و تردید فعالان اقتصادی نسبت به آینده است. در مقابل، موجودی انبار کالاهای مصرفی با کاهش 14.4 درصدی، احتمالاً به دلیل افزایش تقاضای مردم در شرایط جنگی بوده است. این دادهها تصویر روشنی از تأثیر جنگ بر بخشهای مختلف اقتصاد و رکود ناشی از آن ارائه میدهند.
