کاهش درآمد دولت در پی تنگنای نقدینگی بانکها
به گزارش نرخ روز، نوزدهمین حراج بازار باز در تاریخ ۱۹ مرداد ماه برگزار شد. در این حراج، ۱۵ بانک و موسسه اعتباری غیربانکی حضور یافتند و در مجموع ۳۴۸ هزار و ۵۷۰ میلیارد تومان درخواست نقدینگی داشتند. این میزان درخواست، کمترین سطح در حداقل ۸ حراج گذشته را نشان میدهد. در مقابل، بانک مرکزی تنها با ۶۰ هزار میلیارد تومان (۶۰ همت) از این درخواستها موافقت کرد. به این ترتیب، نرخ موافقت بانک مرکزی در حراج نوزدهم به ۱۷.۲۱ درصد کاهش یافت، در حالی که این نرخ در حراج قبلی حدود ۱۹.۵ درصد بود. این آمارها حاکی از آن است که بانک مرکزی تلاش کرده میزان موافقت با درخواستها را در سطوح معینی نگه دارد تا نرخ موافقت از ۲۰ درصد فراتر نرود. وضعیت در اعتبارگیری قاعدهمند نیز بهتر از حراج بازار باز نبود. در هفته گذشته، درخواست اعتبارگیری قاعدهمند در سه روز اتفاق افتاد که در هر روز صرفاً یک بانک ثبت درخواست کرده است. مجموع درخواستهای اعتبارگیری قاعدهمند ثبت شده در این سه روز، معادل ۲۸۵ همت بوده است. تنگنای اعتباری ایجاد شده در نتیجه عدم توافقهای بانک مرکزی در بازار باز، بر میزان فروش اوراق دولتی نیز تأثیر گذاشته و بانکها را نسبت به خرید این اوراق بیانگیزه کرده است. این وضعیت نشان میدهد که انقباض نقدینگی در سمت عرضه، میزان درآمد دولت را کاهش داده و تقاضای دولت را در اقتصاد کمرنگتر کرده است. زمانی که بانکها با کمبود نقدینگی مواجه میشوند و نمیتوانند نیاز خود را در بازار بینبانکی برطرف کنند، ناچار به تقاضای نقدینگی از بانک مرکزی هستند. این تقاضا به دو شکل «عملیات بازار باز» و «اعتبارگیری قاعدهمند» انجام میشود. عملیات بازار باز فرآیندی است که در آن بانکها منابع مالی کوتاهمدت را از بانک مرکزی درخواست میکنند و در ازای آن اوراق بهادار دولتی به بانک مرکزی میدهند. این عملیات را به اختصار توافق بازخرید یا ریپو نیز میگویند. اگر فرآیند برعکس رخ دهد، ریپو معکوس انجام شده و منابع مالی از دسترس بانکها خارج میشود. نرخ توافق بازخرید در عملیات بازار باز معادل ۲۳ درصد است. اگر بانکها نتوانند در طی این عملیات کمبود نقدینگی خود را جبران کنند، مجبورند از بانک مرکزی با نرخ ۲۴ درصد تأمین مالی کنند که به این فرآیند اعتبارگیری قاعدهمند گفته میشود. جمعبندی نرخ روز تنگنای نقدینگی در سیستم بانکی با کاهش نرخ موافقت بانک مرکزی در حراج بازار باز به ۱۷.۲۱ درصد و ثبت درخواستهای محدود در اعتبارگیری قاعدهمند، تشدید شده است. این وضعیت منجر به کاهش انگیزه بانکها برای خرید اوراق دولتی و در نتیجه کاهش درآمد دولت شده است. عملیات بازار باز با نرخ ۲۳ درصد و اعتبارگیری قاعدهمند با نرخ ۲۴ درصد، دو ابزار اصلی بانکها برای تأمین نقدینگی از بانک مرکزی هستند.
