تغییر نقشه انرژی آسیا در پی جنگ ایران و آمریکا

به گزارش نرخ روز، اختلال در تردد کشتی‌ها از تنگه هرمز نه تنها مسیر انتقال نفت و گاز طبیعی مایع (LNG) به آسیا را دستخوش تغییر کرده، بلکه کشورهای منطقه را به سمت یافتن منابع و مسیرهای جدید تأمین انرژی سوق داده است. در این میان، آمریکا و روسیه از مهم‌ترین ذینفعان این تحولات بوده‌اند. بیش از پنج ماه از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران می‌گذرد و در این مدت، زنجیره تأمین انرژی آسیا با دگرگونی‌های قابل‌توجهی روبه‌رو شده است. تنگه هرمز برای دهه‌ها یکی از حیاتی‌ترین گلوگاه‌های انرژی جهان به شمار می‌رفت؛ به طوری که در ماه فوریه، حدود ۸۵ درصد واردات نفت آسیا و نزدیک به ۲۸ درصد واردات LNG از این مسیر انجام می‌شد. با بروز اختلال در تردد کشتی‌ها، کشورهای آسیایی ناچار به فعال‌سازی منابع و مسیرهای جایگزین شدند. در نتیجه، آمریکا و روسیه سهم بیشتری از بازار را به خود اختصاص دادند و صادرکنندگان نفت در آفریقا و آمریکای جنوبی نیز توانستند بخشی از بازار را جذب کنند. همزمان، واردات کلی نفت در آسیا کاهش یافت، در حالی که واردات LNG حدود ۱۰ درصد افزایش پیدا کرد. ژاپن نمونه بارزی از تغییر مسیر تأمین انرژی است. پیش از جنگ، بیش از ۹۰ درصد نفت خام این کشور از طریق تنگه هرمز تأمین می‌شد، اما این سهم اکنون به حدود ۱۰ درصد رسیده است. ژاپن با اتکا به ذخایر استراتژیک خود که معادل حدود ۲۵۰ روز مصرف بود، بخشی از شوک انرژی را مدیریت کرد و همزمان واردات نفت از آمریکا را افزایش داد. در بازار LNG نیز سهم آمریکا از واردات ژاپن در ژوئیه به بیش از ۱۵ درصد رسید؛ در حالی که این سهم در فوریه تنها یک درصد بود. چین در واکنش به شوک انرژی، واردات نفت خود را کاهش داده است. مصرف برق برای شارژ و تعویض باتری خودروهای برقی در ژوئن به ۱۴.۸ میلیارد کیلووات‌ساعت رسید که ۵۷.۱ درصد بیشتر از مدت مشابه سال قبل بود. میزان نفت خام پالایش‌شده در پالایشگاه‌های بزرگ چین نیز ۱۷.۷ درصد کاهش یافت. در مقابل، هند به سمت روسیه متمایل شد. واردات نفت روسیه به این کشور پس از آغاز جنگ ۱۵۶ درصد افزایش یافت؛ تغییری که می‌تواند حتی پس از پایان جنگ نیز بخشی از سبد انرژی هند را حفظ کند. اندونزی نیز واردات نفت از روسیه را افزایش داده و همزمان سیاست استفاده از سوخت B50 را دنبال می‌کند؛ سیاستی که می‌تواند سالانه تا ۱۰ میلیارد دلار از هزینه واردات سوخت این کشور بکاهد. کره جنوبی نیز واردات نفت از عربستان را ۳۶ درصد و از آمریکا را ۴۱ درصد افزایش داده و به دنبال منابع جدیدی مانند آرژانتین است. در تایوان، وابستگی به قطر برای تأمین حدود یک‌سوم LNG، این کشور را به سمت افزایش خرید از استرالیا و آمریکا سوق داده است. همچنین با افزایش موقت تولید برق از زغال‌سنگ، امکان کاهش مصرف LNG تا ۲۰ درصد در روز فراهم شده است. بحران هرمز نشان داد که وابستگی آسیا به یک مسیر محدود انرژی تا چه اندازه آسیب‌پذیر است. حتی اگر تردد کشتی‌ها در این تنگه به شرایط عادی بازگردد، قراردادهای جدید، مسیرهای جایگزین و تغییر الگوی مصرف می‌تواند ماندگار باشد. در واقع، جنگ فقط مسیر عبور انرژی را تغییر نداده؛ بلکه کشورهای آسیایی را به سمت بازتعریف امنیت انرژی و کاهش وابستگی به یک گلوگاه ژئوپلیتیکی سوق داده است. جمع‌بندی نرخ روز اختلال در تنگه هرمز به دلیل جنگ ایران و آمریکا، تغییرات گسترده‌ای در نقشه انرژی آسیا ایجاد کرده است. این وضعیت منجر به افزایش سهم آمریکا و روسیه در تأمین انرژی کشورهای آسیایی شده و کشورهای منطقه را به سمت تنوع‌بخشی به منابع و مسیرهای وارداتی سوق داده است. این تحولات نشان‌دهنده آسیب‌پذیری زنجیره تأمین انرژی و ضرورت بازتعریف امنیت انرژی در آسیا است که می‌تواند پیامدهای بلندمدتی داشته باشد.