افزایش اشتغال ناقص در بازار کار؛ پیامد تنشهای منطقهای و جنگ
به گزارش نرخ روز، بسیاری از افراد هنگام جستجوی شغل در وبسایتهای کاریابی، با آگهیهایی مواجه میشوند که مدت زمان حضور در محل کار را به صورت پارهوقت مشخص کردهاند؛ این دسته از مشاغل در مقایسه با شغل تماموقت، به ساعات کاری کمتری نیاز دارند. در ادبیات آماری، این نوع مشاغل «اشتغال ناقص» نامیده میشوند. بر اساس تعریف مرکز آمار، افراد دارای اشتغال ناقص شامل تمام شاغلانی هستند که در هفته مرجع در محل کار حضور داشته یا به طور موقت غایب بودهاند و به دلایل اقتصادی مانند رکود کاری، عدم یافتن کار با ساعات بیشتر، یا قرار گرفتن در فصل غیرکاری، کمتر از ۴۴ ساعت کار کرده و خواهان و آماده انجام کار اضافی در هفته مرجع بودهاند. این گزارش به بررسی روند اشتغال ناقص بر اساس آخرین دادههای بازار کار منتشر شده توسط مرکز آمار کشور در بهار ۱۴۰۵ میپردازد؛ روندی که از بهار سال ۱۳۹۷ مورد ارزیابی قرار گرفته است.
برای ارزیابی روند اشتغال ناقص در ایران، ابتدا باید به آمار کل اشتغال توجه کرد. بر اساس دادهها، تعداد کل شاغلان که در بهار ۹۸ نسبت به بهار ۹۷ افزایش یافته بود، با شیوع کرونا در بهار ۹۹ کاهش شدیدی را تجربه کرد. به طوری که در فاصله بهار سال ۹۸ تا بهار ۹۹، یک میلیون و ۵۰۰ هزار نفر از اشتغال کشور کاسته شد. با این حال، پس از فروکش کردن بحران کرونا، بازار کار بهبود یافت و در بهار هر سال به تعداد کل شاغلان افزوده شد. این روند افزایشی تا جایی ادامه پیدا کرد که در بهار ۱۴۰۳، اشتغال کل کشور به رقم پیش از کرونا بازگشت. در بهار سال ۱۳۹۸، تعداد کل شاغلان ۲۴ میلیون و ۴۶۰ هزار نفر بود و در بهار سال ۱۴۰۳ این عدد به ۲۴ میلیون و ۷۵۰ هزار نفر رسید. روند افزایشی اشتغال کشور در بهار ۱۴۰۴ نیز ادامه یافت و به ۲۵ میلیون و ۱۲۰ هزار نفر برآورد شد.
با این وجود، به دلیل افزایش تنشهای منطقهای و وقوع دو جنگ ۱۲روزه و ۴۰روزه که خسارات گسترده و قابل توجهی به کشور وارد کرد، نااطمینانی به طرز بیسابقهای افزایش یافت و فضای بازار کار نیز با آثار منفی این اتفاقات مواجه شد. بر اساس گزارشها، موجی از تعدیل نیرو در بخش خصوصی اقتصاد کشور به وقوع پیوست. این موضوع در دادهها نیز نمایان است؛ اشتغال کل کشور در بهار سال جاری نسبت به فصل مشابه در سال گذشته به میزان ۴۵۰ هزار نفر کاهش یافت و به ۲۴ میلیون و ۶۷۰ هزار نفر رسید.
اکنون به موضوع اصلی گزارش، یعنی اشتغال ناقص، میپردازیم. اشتغال ناقص پس از رفع نسبی بحران کرونا از بهار ۱۴۰۰ روندی نزولی به خود گرفت و این موضوع تا بهار سال گذشته ادامه داشت. به بیان دقیقتر، تعداد شاغلان پارهوقت یا همان ناقص که در بهار کرونایی ۱۴۰۰ معادل ۲ میلیون و ۳۱۰ هزار نفر بود، در بهار سال قبل به رقم یک میلیون و ۶۶۰ هزار نفر کاهش یافت که حتی از اشتغال ناقص در بهار سال ۹۹ نیز کمتر بود. سهم اشتغال ناقص از کل اشتغال نیز در فاصله بهار ۱۴۰۰ تا بهار ۱۴۰۴ از ۹.۸ درصد به ۶.۶ درصد رسید. در مجموع، بازار کار کشور از لحاظ کل اشتغال که متغیری مثبت تلقی میشود و اشتغال ناقص که متغیری نامطلوب است، پس از کرونا تا بهار قبلی در حال بهبود بوده است.
با این حال، اتفاقات و حوادثی که در یک سال اخیر در اقتصاد ایران رخ داد، روند بازیابی بازار کار کشور را متوقف کرد. همانطور که اشاره شد، تعداد شاغلان در بهار امسال کاهش یافته است. از طرف دیگر، آمار و ارقام اشتغال ناقص نشان میدهد که بخشی از شاغلان نیز به اشتغال ناقص روی آوردهاند که این رقم در بهار سال جاری به ۲ میلیون و ۱۰۰ هزار نفر رسیده است؛ این میزان نسبت به بهار قبلی تقریباً ۳۵۰ هزار نفر افزایش داشته است. سهم اشتغال ناقص نیز در این بازه زمانی از ۶.۶ درصد به ۸.۵ درصد رسیده است. به این ترتیب، نه تنها از میزان اشتغال در نتیجه تنشها و جنگ کاسته شده، بلکه حتی از میان اشتغال فعلی نیز بیش از ۲ میلیون نفر از شغل مناسبی برخوردار نبوده و متقاضی افزایش ساعت کاری و طبیعتاً دستمزد خود هستند. این امر بیانگر آثار سو و منفی جنگ بر معیشت خانوارهای ایرانی است.
جمعبندی نرخ روز
بازار کار ایران که پس از بحران کرونا روند بهبودی را طی میکرد، در بهار سال جاری با چالشهای جدیدی مواجه شده است. کاهش ۴۵۰ هزار نفری کل اشتغال و افزایش ۳۵۰ هزار نفری شاغلان ناقص به ۲ میلیون و ۱۰۰ هزار نفر، نشاندهنده تأثیرات منفی تنشهای منطقهای و جنگ بر اقتصاد کشور است. این وضعیت نه تنها به کاهش فرصتهای شغلی منجر شده، بلکه بخش قابل توجهی از شاغلان را نیز در وضعیت اشتغال ناقص قرار داده و بر معیشت خانوارها فشار وارد کرده است.
