تنگه شرودینگر؛ آیا بازار نفت با ادعاهای ترامپ همسو میشود؟
به گزارش نرخ روز، هفته گذشته دولت ایالات متحده در رویکردی آشکار اعلام کرد که به جای ادامه عملیات نظامی، تمرکز خود را بر اعمال فشار اقتصادی علیه ایران برای پایان دادن به جنگ معطوف خواهد کرد. این در حالی است که با وجود محاصره دریایی از سوی ایالات متحده، ایران نیز تردد دریایی از طریق تنگه هرمز را مسدود کرده است. بدین ترتیب، به نظر میرسد اعمال فشار برای دستیابی به اهداف، موضوعی متقابل است که در شرایط کنونی هر دو طرف درگیری با جدیت آن را دنبال میکنند.
مسدود شدن تنگه هرمز با آغاز جنگ علیه ایران در ماه فوریه، بلافاصله تأثیری مستقیم و فوری بر بازارهای انرژی، به ویژه نفت و گاز، گذاشته است. بازگشایی این آبراه حیاتی برای اقتصاد جهانی، به هدفی کلیدی برای دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، تبدیل شده است.
حجم کل نفت خام جهانی که در هر روز در دسترس است، قیمت نفت را تعیین میکند که به نوبه خود بر هزینههای مواد غذایی، حمل و نقل، مصرفکننده و موارد دیگر تأثیر میگذارد. به طور خلاصه، هر چه نفت خام بیشتری ترانزیت شود، زندگی برای مصرفکنندگان در هر نقطه مقرون به صرفهتر میشود و این یک مزیت برای سیاستمدارانی است که در انتخابات نوامبر بر اساس این پیام عمل میکنند. قبل از جنگ، به طور متوسط تقریباً ۱۴۰ کشتی در روز از این تنگه عبور میکردند و کود، آلومینیوم، گاز طبیعی مایع هلیوم و حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت خام در روز را حمل میکردند.
اخیراً کریس رایت، وزیر انرژی ایالات متحده، ادعا کرده است که روزانه تقریباً ۹ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز خارج میشود، اما شرکتهایی که حرکات کشتیها را ردیابی میکنند، میگویند که در بهترین حالت، میزان خروجی نفت از تنگه چیزی در حدود نیمی از این حجم است. میزان نفت خامی که از طریق این تنگه باریک از خاورمیانه خارج میشود، اهمیتی اساسی برای اقتصاد جهانی دارد. بخش بزرگی از این نفت به مقصد آسیا روانه میشود، منطقهای که بیشترین مصرف انرژی را دارد و از زمان حمله ایالات متحده و اسرائیل به ایران در ۲۸ فوریه، بیشترین آسیب را از پیامدهای آن دیده است.
تنش میان ایران و آمریکا بر سر نحوه مدیریت تنگه هرمز در حال افزایش است و اختلاف بر سر وضعیت این آبراه مانع دستیابی دو کشور به توافق تازه شده است. رایت در ۱۲ آگوست در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «به لطف تلاشهای هماهنگ ارتش ایالات متحده و متحدان خلیج فارس ما، میانگین هفت روزه نفت خروجی از تنگه هرمز در حال حاضر تقریباً به ۹ میلیون بشکه در روز رسیده است.» او همچنین گفته که با اضافه شدن «۵ تا ۷ میلیون بشکه در روز که از طریق خطوط لوله و تأسیسات صادراتی تازه ارتقا یافته از این منطقه خارج میشود، کل جریان نفت در حال حاضر به طور متوسط تقریباً ۱۵ میلیون بشکه در روز است.»
در واقع، بنا بر ادعای رایت، کل صادرات نفت از خاورمیانه به حدود ۷۵ درصد از حجم قبل از شروع درگیری، یعنی در حدود ۲۰ میلیون بشکه در روز، میرسد. اگر اعداد رایت دقیق باشد، به این معنی است که بازار نفت به آن اندازه که عموم تحلیلگران معتقدند، در تنگنا نیست. اما مشکل این است که اعداد رایت با اعداد ارائه شده توسط چندین سرویس ردیابی کشتی مطابقت ندارد.
رایت دوره زمانی دقیقی را برای میانگین هفت روزه خود مشخص نکرد، اما دادههای تحلیلگران موسسه کپلر نشان میدهد که صادرات نفت خام از طریق تنگه هرمز برای هفتهای که از ۲۷ جولای آغاز میشود در حدود ۲.۷۷ میلیون بشکه در روز بوده است. این میزان برای هفتهای که از ۳ آگوست آغاز میشود به ۱.۷۴ میلیون بشکه در روز کاهش مییابد. حتی در بهترین هفته از زمان شروع جنگ، در هفتهای که از ۲۹ ژوئن آغاز شد، تنها ۶.۹۸ میلیون بشکه در روز از طریق تنگه خارج شد.
این موضوع شامل محمولههایی میشود که از بندر ینبع عربستان سعودی در دریای سرخ و همچنین محمولههایی که از عمان و تأسیسات فجیره در امارات متحده عربی خارج میشوند. دادههای کپلر نشان میدهد که محمولههای نفت خام در هفتهای که از ۳ آگوست آغاز میشود، ۹.۵۳ میلیون بشکه در روز و میانگین چهار هفتهای ۱۲.۲۶ میلیون بشکه در روز بوده است.
دادههای LSEG Oil Research نشان میدهد که صادرات نفت خام خاورمیانه در ۱۲ روز اول ماه اوت ۹.۳۳ میلیون بشکه در روز بوده که نسبت به ۱۲.۳۵ میلیون بشکه در روز در ماه جولای کاهش یافته است. در واقع، دادههای ردیابی نشان میدهد که کل صادرات از خاورمیانه هنوز بسیار کمتر از سطح قبل از درگیری است؛ دادههای کپلر محمولههای ۱۸.۷ میلیون بشکه در روز را در سه ماه تا پایان فوریه نشان میدهد.
اگر اعداد رایت دقیق باشد، منطقی است که دادههای واردات نیز افزایش ورود از خاورمیانه را نشان دهد. ماه جولای شاهد افزایش واردات نفت خام از خاورمیانه بوده. کپلر ورود ۱۳.۲۷ میلیون بشکه در روز را نشان میدهد که از این تعداد ۱۰.۸۶ میلیون بشکه در روز در بنادر آسیایی تخلیه شده است. این رقم نسبت به واردات ۹.۲۶ میلیون بشکه در روز از خاورمیانه در ماه آوریل که کمترین میزان در دادههای کپلر از سال ۲۰۱۳ بود، افزایش یافته است، اما رقم ماه جولای هنوز با میانگین ۱۸.۷۱ میلیون بشکه در روز برای سه ماه منتهی به شروع جنگ ایران فاصله زیادی دارد. میزان ماه جولای همچنین به این دلیل بود که تعداد زیادی از نفتکشها در طول آتشبسی که حدود سه هفته پس از اجرای آن در اواسط ژوئن ادامه داشت، موفق به خروج از تنگه هرمز شدند.
آنچه دادههای موسسات ردیابی کشتی نشان میدهد، شکافی بین ۳ تا ۵ میلیون بشکه در روز بین آنچه آنها میتوانند ببینند و آنچه رایت میگوید از خاورمیانه حمل میشود، است. سه احتمال اصلی برای توضیح این شکاف وجود دارد:
۱. اعداد ارائه شده توسط رایت و وزارتخانهاش صحیح است و سرویسهای ردیابی برخی از محمولههای مخفی که دور از دید انجام میشوند را از قلم انداختهاند؛
۲. رایت و وزارتخانهاش واقعاً به اعداد خود اعتقاد دارند، اما محمولهها را اشتباه محاسبه میکنند؛
۳. رایت میداند که اعدادش دقیق نیست، اما به هر حال اطلاعات را منتشر میکند زیرا با روایت سیاسی رئیسش، دونالد ترامپ، که سعی دارد وانمود کند که جنگ به خوبی پیش میرود، مطابقت دارد.
اولین احتمال را میتوان با مطابقت آمار رایت، با ارائه نام کشتیها و جزئیات محموله مانند مقدار، بارگیری و بنادر تخلیه، حل کرد. سپس سرویسهای ردیابی میتوانند دادهها را مقایسه کرده و محل هرگونه اختلاف را پیدا کنند. احتمال دوم به مراتب محتملتر است و شامل شمارش مجدد برخی از صادرات با همراهی نیروی دریایی ایالات متحده است که از طریق کشتی به کشتی منتقل میشوند. احتمال سوم نگرانکنندهتر است و تا زمانی که رایت مدرکی ارائه ندهد، تردیدها باقی خواهد ماند، به خصوص با توجه به سابقه دولت ترامپ در ارائه اطلاعات نادرست و تفکرات توهمآمیز در مورد وضعیت جنگ.
همچنین میتوان به سادگی چند هفته صبر کرد تا آمار واردات از کشورهای مختلفی که نفت خام را از خاورمیانه خریداری میکنند، مشاهده شود. اگر ۱۵ میلیون بشکه در روز واقعاً از منطقه خارج شود، با توجه به زمان صرف شده برای سفر تانکرها به مقاصد در سراسر جهان، این رقم در آمار ورود در شش هفته آینده نشان داده خواهد شد.
کارشناسان معتقدند که نمیتوان به ارقام دولت ترامپ اعتماد کرد زیرا هیچ دادهای وجود ندارد که نشان دهد این حجم نفت واقعاً از این تنگه عبور میکند. به گفته مت اسمیت، مدیر تحقیقات کالا در موسسه کپلر، به نظر میرسد که رایت «فقط یک عدد را از هوا بیرون میکشد». او گفت: «واقعیت این است که ایران اهرم فشار را دارد، ایران کنترل را در دست دارد. تنها نفتکشهایی که واقعاً از تنگه هرمز عبور میکنند، آنهایی هستند که از آبهای ایران عبور میکنند.»
به گفته روری جانستون، بنیانگذار موسسه Commodity Context، یک شرکت تحلیلی بازارهای نفت مستقر در کانادا، حداکثر خروج ممکن است تا ۷ میلیون بشکه در روز باشد. او ادعاهای رایت در مورد خروج ۲۰ میلیون بشکه از منطقه را زیر سوال برد و گفت که دولت «از تردید در مورد تخمینهای بازار نفت بهره نبرده است.»
اگرچه خروج ۹ میلیون بشکه کمی اغراقآمیز به نظر میرسد، اما به گفته میشل بوکمن، تحلیلگر شرکت اطلاعات دریایی ویندوارد، در ماههای اخیر میزان نفت خامی که از این تنگه خارج میشود، افزایش یافته است. او گفت در ماه جولای، دادهها نشان میدهد که تا ۵ میلیون بشکه در روز از این تنگه عبور کرده است، در مقایسه با ۴ میلیون بشکه در ژوئن و ۱.۶ میلیون بشکه در ژوئیه. با این حال، بوکمن گفت، ردیابی تعداد دقیق کشتیهایی که از این تنگه عبور میکنند، دشوارتر میشود زیرا تعداد فزایندهای از «گذرهای تاریک» وجود دارد.
هفته گذشته، میسون همیلتون، معاون رئیس اقتصاد و تحقیقات در موسسه نفت آمریکا، وضعیت فعلی افرادی را که جریان نفت را از طریق این تنگه ردیابی میکنند، خلاصه کرد. او در شبکه ایکس نوشت: «بهتر است نام آن را به تنگه شرودینگر تغییر دهیم...»؛ اشاره به نظریه مکانیک کوانتومی که میگوید چیزی میتواند تا زمانی که مشاهده یا اندازهگیری شود، در چندین حالت ممکن وجود داشته باشد.
در همین شرایط، برای اولین بار از زمان آغاز جنگ، برخی از تحلیلگران وال استریت احتمالا مایلند حقیقت ترویج شده از سوی دولت ترامپ مورد وضعیت بازار نفت را در نظر بگیرند. وعده بازگشایی تنگه هرمز پس از توافق ماه ژوئن و برقراری آتشبس میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی ایران، امیدها را به بازارهای انرژی برای سرازیر شدن نفت خلیج فارس احیا کرد. با این همه، با شکسته شدن آتش بس و مسدود شدن دوباره این آبراه حیاتی، چشمانداز مبهم و تیرهوتاری را ایجاد کرده است.
اگرچه موسسات مستقل ترانزیت نفتی از طریق تنگه را در هفتههای اخیر در سطح پایینی گزارش کردهاند، دولت دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، آمار متفاوتی را اعلام کردهاند. اکنون پرسشی کلیدی در بازار نفت در حال شکلگیری است: آیا تنگه هرمز بسیار «بازتر» از آن چیزی است که فکر میکنیم؟
عقل سلیم حکم میکند که این آبراه حیاتی عملاً به روی تردد نفتکشها بسته است و دهها نفتکش که سعی در عبور از تنگه داشتند، مورد هدف قرار گرفتهاند. سرویسهای ردیابی دریایی با استفاده از ترکیبی از دادههای ترانسپوندر و تصاویر ماهوارهای، کاهش قابل توجهی در تعداد کشتیهایی که سعی در عبور از این آبها دارند، گزارش دادهاند. و اکنون ذخایر جهانی نفت همچنان در حال کاهش است.
اما کریس رایت، وزیر انرژی ایالات متحده، هفته گذشته داستان بسیار متفاوتی را بیان کرد: تنگه باز است و نفت به طور قابل توجهی سریعتر از آنچه بازار انتظار دارد، جریان دارد. او از یک موضوع اطلاع داشت: ارتش ایالات متحده در آنجا در حال گشتزنی است و کشتیها را برای ورود و خروج از تنگه و محافظت از آنها در برابر آتش دشمن اسکورت میکند. نیروی دریایی ایالات متحده اطلاعات دقیقی در مورد اینکه کدام کشتیها و چه زمانی از آن عبور میکنند، در اختیار وزارت انرژی قرار میدهد. به گفته سخنگوی وزارت انرژی آمریکا: «وزارت انرژی ایالات متحده با هماهنگی ارتش بهترین دادههای موجود مربوط به نفت و فرآوردههای نفتی خروجی از خلیج فارس را در اختیار دارد.»
این اقدام بیشباهت به اقدامات دولت ترامپ برای کاهش قیمت نفت نیست. ترامپ بارها گفته که ایالات متحده تنگه هرمز را کنترل میکند و اغلب ادعا میکند که توافق با ایران قریبالوقوع است. رایت گفته که ایالات متحده تضمین میکند که نفت زیادی به جایی که باید برسد، میرسد.
تحلیلگران والاستریت با نادیده گرفتن این هیاهوها، عمدتاً به دادههای ردیابی و اندازهگیریهای موجودی گزارششده توسط صنایع و سایر دادهها تکیه کردهاند. اما این داستان ممکن است در حال تغییر باشد. حداقل، برای اولین بار از زمان آغاز جنگ، برخی از تحلیلگران وال استریت احتمالا مایلند حقیقت ترویج شده از سوی دولت ترامپ مورد وضعیت بازار نفت را در نظر بگیرند.
رایت ادعا کرده که میانگین هفت روزه نفت خروجی از تنگه هرمز به ۹ میلیون بشکه در روز افزایش یافته است. به گفته حمد حسین، اقتصاددان ارشد در کپیتال اکونومیکس، این موضوع در تضاد مستقیم با بسته بودن تنگه هرمز و دادههای ردیابی کشتی که نشان میداد این رقم تقریباً نصف عدد رایت است، قرار دارد. او گفت: «دانستن میزان نفتی که از خلیج فارس خارج میشود، به طور فزایندهای دشوار میشود. ادعاهای متضاد مقامات آمریکایی و ایرانی، آب را گلآلود میکند.»
تحلیلگران وال استریت، که از سرویسهای ردیابی کشتی مانند کپلر و ویندوارد اینتلیجنس و بسیاری از دادههای دیگر، برای ارائه تخمینهایی در مورد جریانهای نفتی استفاده میکنند، گفتهاند که تانکرهای نفتی روزانه تقریباً ۴ میلیون بشکه نفت از خلیج فارس خارج میکنند. علاوه بر این، کشورهای خاورمیانه تقریباً ۷ میلیون بشکه در روز از طریق خطوط لوله و روشهای دیگر از طریق تنگه هرمز صادر کردهاند و طبق گفته سرویسهای ردیابی، در کل حدود ۱۱ یا ۱۲ میلیون بشکه در حال خروج بوده است. این رقم به طور قابل توجهی کمتر از ۲۰ میلیون بشکه در روز است که این منطقه قبل از شروع جنگ ایران صادر میکرد.
به گفته رایت، در ۸ آگوست، کل نفت خروجی از خلیج فارس از مرز ۲۰ میلیون بشکه فراتر رفت. این در حالی است که شرکت کپلر از دادههای خود دفاع کرده است؛ دادههایی که توسط شبکهای متشکل از ۱۳۰۰۰ گیرنده متعلق به خود و در ۱۹۰ کشور که ۳۵۰۰۰۰ کشتی را ردیابی میکنند و هر ۵ دقیقه موقعیت مکانی آنها را بهروزرسانی میکنند، پشتیبانی میشود. این شرکت همچنین دارای ناوگانی از ماهوارههای مدار پایین زمین است. به گفته مت اسمیت، مدیر تحقیقات کالا در کپلر: «تطبیق اختلاف بین آنچه ما میبینیم و آنچه او نقل میکند، امکانپذیر نیست.»
جمعبندی نرخ روز
در شرایطی که دولت ایالات متحده بر فشار اقتصادی علیه ایران تمرکز کرده و تنگه هرمز مسدود شده است، اختلاف نظرهای جدی درباره حجم نفت عبوری از این آبراه حیاتی وجود دارد. کریس رایت، وزیر انرژی ایالات متحده، ادعا میکند که روزانه ۹ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز خارج میشود، در حالی که شرکتهای ردیابی کشتی این رقم را بسیار کمتر و در حدود نیمی از این مقدار گزارش میدهند. این تناقض در آمار، ابهامات زیادی را در بازار نفت ایجاد کرده و تحلیلگران وال استریت را بر آن داشته تا برای اولین بار ادعاهای دولت ترامپ را در نظر بگیرند، هرچند که شواهد مستقل با این ادعاها همخوانی ندارد.
