بلیت ۵ میلیونی تئاتر «آرش»؛ آیا تئاتر به کالایی لوکس تبدیل میشود؟
به گزارش نرخ روز، تئاتر-ارکسترال «آرش» به تهیهکنندگی علی محتشم، کارگردانی علی سرابی و نویسندگی امید سهرابی، قرار است از هفته دوم شهریورماه ۱۴۰۵ در رویالهال اسپیناس پالاس تهران به روی صحنه برود. در این اثر هنرمندانی همچون نوید محمدزاده، علی شادمان، مهدی پاکدل، شیدا خلیق، آرش دادگر و طناز طباطبایی ایفای نقش خواهند کرد. آغاز پیشفروش بلیت این نمایش با قیمت چهارمیلیون و ۹۸۰هزارتومانی، مخاطبان تئاتر را غافلگیر کرده است. این قیمتگذاری، بار دیگر موضوع قیمتهای غیرمعمول در تئاتر را به بحث اصلی تبدیل کرده است.
ماجرای قیمتگذاریهای بالا در تئاتر از تیرماه سال ۱۴۰۳ و با اجرای پروژه «سیصد» آغاز شد که بلیت آن ۸۹۰هزار تومان قیمت داشت. در آن پروژه هنرمندانی چون علی نصیریان، گوهر خیراندیش، بهرام رادان، نوید محمدزاده و بهرام افشاری حضور داشتند. پس از آن، در آبان سال ۱۴۰۴، نمایش «الیور توئیست» به کارگردانی حسین پارسایی نیز به دلیل قیمت بلیتهایش که از ۳۹۰هزار تومان شروع و تا دومیلیون تومان میرسید، جنجالبرانگیز شد.
در ماههای اخیر، این شیوه قیمتگذاری با انتقادهای گستردهای مواجه شده و بسیاری از شکلگیری تئاتر لاکچری در فضای فرهنگی کشور سخن گفتهاند. منتقدان بر این باورند که این روند باعث دلزدگی مخاطبان همیشگی و وفادار تئاتر شده و به طبقاتی شدن این هنر برای تماشاگران منجر خواهد شد. در همین راستا، حمیدرضا نعیمی، کارگردان و بازیگر، با انتشار پیامی خواستار رسیدگی فوری به این موضوع شد. همچنین شکرخدا گودرزی، کارگردان تئاتر، به تجربهای در گذشته اشاره کرد و نوشت که سالها پیش، زمانی که معاون هنری وزارت ارشاد در مورد تغییر ذائقه تماشاگران صحبت کرده بود، او هشدار داده بود که این مسیر نه برای تئاتر خوشیمن است و نه برای اهالی و تماشاگران آن. وی افزود که رشد چنین تئاترهایی راه را بر تئاتر اندیشهورز خواهد بست و در حالی که دولتها در تمام دنیا برای گسترش تئاتر سوبسید میدهند، تولید تئاترهایی با بلیتهای گرانقیمت موجب حذف تئاتر از سبد خرید قشر فرهنگی و اقشار میانی جامعه میشود. گودرزی همچنین به دستمزدهای بالای بازیگران اشاره کرد که در حال حاضر به شبی ۲۰۰میلیون تومان رسیده و کلیه مناسبات صحنهای را به هم میزند.
این شیوه قیمتگذاری، پرسش مهمی را مطرح میکند که آیا تئاتر قرار است هنری عمومی باشد یا تفریحی برای کسانی که توان پرداخت چنین قیمتهایی را دارند؟ در شرایطی که فشار اقتصادی، هزینههای زندگی را برای بخش بزرگی از جامعه سنگین کرده است، بلیت نزدیک به ۵میلیون تومان عملاً تماشای تئاتر را برای بسیاری از مخاطبان بالقوه به یک انتخاب لوکس تبدیل میکند. این وضعیت باعث میشود که بخش قابل توجهی از مردم که باید مخاطب اصلی تئاتر باشند، به تدریج از سالنها فاصله بگیرند و جای آنها را مخاطبانی با توان مالی بیشتر بگیرند. مسئله تنها گران بودن یک بلیت نیست، بلکه تصویری است که از آینده تئاتر ارائه میشود. اگر تماشای یک نمایش به تجربهای مختص طبقه مرفه تبدیل شود، تئاتر چگونه میتواند با جامعه ارتباط برقرار کند؟ چگونه میتوان انتظار داشت نسل جوان، دانشجوها و مخاطبان عادی با این هنر ارتباط مستمر داشته باشند، در حالی که قیمت یک شب تئاتر، بخش قابلتوجهی از درآمد ماهانه بسیاری از خانوادههاست؟
علاوه بر این، اگر قرار است از «عرق ملی»، «وطندوستی» و دغدغههای اجتماعی سخن گفته شود، صرف جمع کردن چند چهره شناختهشده و سلبریتی در یک پروژه، بهتنهایی نمیتواند این مفاهیم را به جامعه منتقل کند. وطندوستی فقط در شعار و روی صحنه تعریف نمیشود؛ بخشی از آن، احترام گذاشتن به مردمی است که قرار است مخاطب این آثار باشند. نمیتوان از مردم و برای مردم حرف زد، اما در عمل بخش بزرگی از آنها را از امکان تماشای اثر کنار گذاشت. در این میان، ضرورت نظارت بر قیمتگذاری بلیت تئاتر جدیتر از همیشه به نظر میرسد. البته بحث حمایت از اقتصاد تئاتر و تامین هزینههای تولید کاملاً قابل درک است؛ هنرمند و عوامل یک اثر باید دستمزد عادلانه دریافت کنند و تولید حرفهای نیز نیازمند تامین مالی است.
جمعبندی نرخ روز
قیمتگذاری بلیت نمایش «آرش» با مبلغ ۴ میلیون و ۹۸۰ هزار تومان، نگرانیها درباره تبدیل تئاتر به یک کالای لوکس را تشدید کرده است. این روند که از سال ۱۴۰۳ با نمایشهایی چون «سیصد» و «الیور توئیست» آغاز شده، با انتقادهای گستردهای از سوی هنرمندان و کارشناسان مواجه است. منتقدان معتقدند که این قیمتها، تئاتر را از دسترس اقشار متوسط و فرهنگی جامعه خارج کرده و ارتباط آن را با مخاطبان اصلی تضعیف میکند. ضرورت نظارت بر قیمتگذاری بلیتها و حفظ ماهیت عمومی تئاتر، بیش از پیش احساس میشود.
